Bescherming persoonsgegevens en grote datalekken

Brontekst

Staatssecretaris Aerdts: Dank u wel, voorzitter. Het internet kenmerkt zich door een vrij en open karakter. Zolang je betaalt voor verbinding, is een groot deel van de wereld online vrij toegankelijk. Maar vrij toegankelijk betekent niet dat het gratis is. Redacties moeten worden betaald, servers moeten draaien en voor de financiering daarvan worden onder andere advertenties ingezet. Het Rathenau Instituut heeft op verzoek van uw commissie het rapport De prijs van gratis internet geschreven. Het Rathenau Instituut concludeert dat consumenten profiteren van vrij toegankelijke diensten zoals sociale media, zoekmachines en AI, maar dat publieke waarden zoals privacy, autonomie, veiligheid, democratie en de vrije markt onder druk staan. De conclusies en de aanbevelingen uit het rapport zijn helder. Volgens het Rathenau Instituut schiet de naleving van de kaders voor onlinetracking tekort. Ze zien ruimte voor verbetering binnen de bestaande kaders, maar reiken ook alternatieve beleidsrichtingen aan. Ik herken de risico's van onlinetracking die het Rathenau Instituut schetst. Het is wel belangrijk om daarbij op te merken dat de wettelijke kaders grotendeels in Europees verband zijn vastgelegd. Mijn collega ging er net ook al op in. Onze inzet ziet dus ook voor een aanzienlijk deel op Europese beïnvloeding op dit terrein. De Nederlandse inzet is daarbij het verbeteren van de privacypositie van burgers, bijvoorbeeld door effectievere handhaving en het stroomlijnen van cookie- en trackingregelgeving. Over de ontwikkelingen rondom het beleid ten aanzien van online tracking zal ik uw Kamer uiteraard informeren. Ik hoor ook graag — dat zijn we vandaag volgens mij met elkaar aan het uitwisselen — wat uw perspectief hierop is, zodat we ook gezamenlijk kunnen werken aan het tegengaan van de risico's. Het CDA had ook nog een vraag over dit rapport. Daarop wil ik eerst even ingaan. Dan heb ik drie onderwerpen: bescherming minderjarigen online en privacy, de ID-wallets en een overig of algemeen setje. Ik ga op de vraag van mevrouw Zwinkels in. Het Rathenau Instituut laat zien dat internet vaak helemaal niet gratis is. Ze vraagt of ik het met het CDA eens ben dat het huidige systeem van online tracking te veel uitgaat van doorklikken en toestemming en te weinig van echte bescherming. Ik herken de risico's van online tracking die het Rathenau Instituut schetst. Onlineadvertenties hebben ook voordelen, zoals het gratis toegankelijk zijn van veel websites, apps en diensten, maar ik vind het belangrijk dat mensen, en zeker ook kinderen en jongeren, hierbij effectief beschermd worden. Daarom zetten we ons ook in Europees verband in om de privacypositie van burgers te verbeteren. Dat doen we bijvoorbeeld met die effectievere handhaving en het stroomlijnen van de regels. Dit doen we op dit moment in de huidige onderhandelingen rond het Omnibuspakket. U heeft daarvan het BNC-fiche. Ik kan over onze exacte onderhandelingspositie op dit moment niet heel veel zeggen, maar onze inzet bestaat uit de uitgangspunten die in het BNC-fiche staan. Over de voortgang van de onderhandelingen wordt u ook volgens de informatieafspraken door ons geïnformeerd. Aangaande de onlinebescherming van minderjarigen en hun privacy vroeg het CDA hoe die online tracking nou verder kan worden teruggedrongen, juist ook omdat kinderen geen verdienmodel mogen zijn. Binnen de huidige wetgeving bieden bijvoorbeeld op dit moment de AVG, waarover mijn collega sprak, maar ook de DSA, bescherming aan minderjarigen tegen online tracking. Op grond van artikel 28, lid 3 van de DSA mogen gegevens van minderjarigen niet worden gebruikt om hen te profileren en gericht advertenties te tonen. Momenteel lopen er vanuit de Europese Commissie, als de toezichthouder op dit terrein, verschillende onderzoeken, ook naar de onlinebescherming van minderjarigen. We volgen die onderzoeken natuurlijk op de voet. Een andere vraag van het CDA ging over die privacyvriendelijke alternatieven, zoals contextueel adverteren, waarbij de advertenties worden gebaseerd op de inhoud van de pagina en niet op de persoon die op de pagina aan het kijken is. In Europa is mijn inzet voornamelijk het versterken van de privacypositie van burgers. Ik zet mij daar dan ook in voor de versterking van dit model, maar ook met specifieke aandacht voor de alternatieven zoals dit contextueel adverteren. Dat doen we onder andere in de onderhandelingen over de wijziging van de e-Privacyrichtlijn en de AVG in het kader van dat Omnibustraject, waarover ik net al eventjes sprak. Ik ga naar de volgende vraag. PRO en het CDA hadden de vraag gesteld of het kabinet het ermee eens is dat we naar een internet zonder trackingcookies moeten gaan. Ik herken de problemen rondom onlinetracking zoals die in het rapport naar voren komen, ook als het gaat om consentmoeheid, het maar doorklikken zonder echt te kijken waar je naartoe gaat, het gebruik van dark patterns en natuurlijk hele ingewikkelde gebruikersvoorwaarden met zo veel pagina's dat het eigenlijk niet realistisch is dat iedereen het snapt en helemaal leest. De beleidsrichtingen die door het Rathenau Instituut worden omschreven, hebben voor- en nadelen. Twee van die drie richtingen vragen in feite om een verbod of beperking van gepersonaliseerde advertenties. Een totaalverbod daarop is wel echt heel ingrijpend. Tegelijkertijd zijn die wettelijke kaders ook grotendeels in Europees verband vastgelegd. Daarom is alleen de beleidsoptie om het huidige systeem te verbeteren op dit moment realistisch, maar we nemen dit natuurlijk wel mee naar Brussel, ook als het gaat om die evaluatie en als het dus niet blijkt te werken. Ik wil daarin ook echt wel heel graag de Omnibuswetgeving afwachten, om daarna te kijken of het werkt. Als het inderdaad niet blijkt te werken, dan nemen we dat natuurlijk mee, zowel in de evaluatie, als in onze inzet die daarna zal komen. De inzet is natuurlijk altijd het versterken van de rechten van burgers binnen de verschillende systemen. Ik heb dit verhaal over de Omnibuswetgeving volgens mij net al uitgebreid aan u verteld.

Versie 79bd8b627a9c2401b61287a4bceafd4df006c6b70546691ac4d81d30a1990e95 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.