Douane

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): Dank je wel, voorzitter. Ik hoop niet dat het een broodjeaapverhaal is wat ik nu ga vertellen; ik vind het gewoon een mooi verhaal over waar de Douane allemaal tegenaan loopt. In maart 2026 vond de Douane 261 broedeieren van vermoedelijk verschillende papegaaiensoorten in de handbagage van een Aziatisch stel. De eieren waren in papier gewikkeld en vervolgens per twintig stuks in T-shirts gerold. Er zat ook een apparaat bij om ze warm te houden. Tijdens het uitpakken hoorden de douaniers ineens gepiep en gekraak. Eén ei was al aan het uitkomen. Het kuikentje en de overige eieren zijn vervolgens naar een gespecialiseerde opvang gebracht. Papegaaien vallen onder CITES, dus voor handel en vervoer zijn officiële documenten nodig en die hadden de reizigers niet. Voorzitter. We hebben het vandaag over de Douane, een organisatie met een enorm breed takenpakket. De woorden van dank die door mijn collega's zijn uitgesproken voor de inzet, zijn dan ook zeer terecht. In de praktijk blijkt dus dat de Douane ook gewoon moet opletten of er niet 261 papegaaieneieren in iemands T-shirt zitten. Maar nu even serieus. Ik heb voor vandaag drie thema's. Allereerst de e-commerce. Jarenlang hebben we een systeem in stand gehouden waarbij miljoenen pakketjes met spotgoedkope producten — denk aan de SHEIN's van deze wereld — Europa binnenkwamen. Terwijl Nederlandse ondernemers belasting betalen, voldoen aan productveiligheidseisen en investeren in duurzaamheid en hun personeel, concurreren zij met goedkope producten waarvan de waarde simpelweg te laag wordt opgegeven of waarvan de aangifte simpelweg niet klopt. Dat is geen vrije markt; dat is oneerlijke concurrentie. De Europese Unie zet nu eindelijk stappen, maar goede wetgeving is waardeloos als de uitvoering erachteraan hobbelt. We hebben de btw-hervorming van 2021 nog vers in het geheugen: Europese regels waren rond, maar IT-systemen, uitvoeringsorganisaties en ondernemers moesten onderweg nog uitvinden hoe het werkte. Hoe garandeert de staatssecretaris dat Nederland niet opnieuw vastloopt doordat Brussel sneller wetgeving vaststelt dan de Douane en onze IT die kunnen uitvoeren? Dan het bedrijfsleven. Nederlandse importeurs, vervoerders en webwinkels geven aan dat zij moeten investeren in systemen, terwijl belangrijke technische specificaties vanuit de Europese Commissie nog ontbreken. Hoe gaat de staatssecretaris ondernemers tijdig duidelijkheid geven? Komt er een structureel implementatieprogramma, zodat bedrijven niet opnieuw in onzekerheid hoeven te verkeren als ze investeren? Een belangrijk aspect is ook de handhaving. De Douane krijgt terecht extra capaciteit, maar hoeveel grip hebben we nu werkelijk? Kan de staatssecretaris een eerste beeld geven van de ervaringen sinds 1 juli met de heffing van €3? Hoe verloopt de verwerking, waar zitten de knelpunten en ziet de Douane al effecten op naleving of op de enorme instroom van pakketjes? Kan de staatssecretaris ten slotte inzicht geven in de geschatte omvang van onderwaardering van e-commercegoederen, onjuiste of ontbrekende douaneaangifte, fraude en misbruik door platforms of verkopers en de jaarlijkse gemiste douane- en belastinginkomsten voor Nederland? Dan heb ik een kort stukje over integriteit. We zien al jaren de risico's met ondermijnende criminaliteit bij de Douane, met stevige discussies, ook politiek, hierover rond 2020. Ook lijken de beleidsopties uit die tijd nog steeds in ontwikkeling, namelijk de mogelijkheden tot versterking van screening van medewerkers. Een paar vragen daarover. We horen al jaren dat screening versterkt gaat worden. Waarom duurt het zo lang voordat continue screening wordt ingevoerd? Daarnaast zien we dat de kwetsbaarheid is verschoven. Rond 2020 ging de discussie vooral over: kan een crimineel een douanier omkopen of infiltreren? Nu heb je daarnaast een veel bredere kwetsbaarheid, namelijk: wie heeft toegang tot data, systemen, selectieregels en bedrijfsinformatie, wie kan welke informatie inzien, wie kan een selectie beïnvloeden, wie kan een aangifte of controle manipuleren en hoe detecteer je dat? Hoe wordt hiermee omgegaan, ook in relatie tot bijvoorbeeld de screening? Dan de IT-risico's. De ARK gaf in zijn verantwoordingsonderzoek over 2025 aan dat de Douane voor een groot deel afhankelijk is van de Belastingdienst voor het onderhoud en de vernieuwing van IT-systemen. Dit hoeft op zichzelf geen probleem te zijn, maar is in de praktijk wel een probleem omdat de Douane onvoldoende zicht heeft op de risico's van en getroffen maatregelen ten aanzien van de gebruikte IT-systemen. De Douane is daardoor niet in controle over zijn eigen digitale weerbaarheid. In de brief vermeldt de staatssecretaris dat de Douane een tekort heeft van ruim 17.000 IT-dagen. Daarom hoor ik graag welke prioriteiten de staatssecretaris in 2027 verwacht te gaan stellen: e-commerce, handhaving, Europese data-uitwisseling, markttoezicht en noem maar op. Wat zijn de consequenties van die prioritering? Tot slot wil ik graag aansluiten bij de vraag van mijn collega van de VVD over de hoeveelheid waarde-overschrijdingen, de motie-Van Eijk en de doorkijk naar de toekomst.