Kinderen in de asielopvang

De heer Van Nispen (SP): Dank u wel, voorzitter. De vaste commissie voor Asiel en Migratie heeft mij inderdaad aangesteld als rapporteur van het kennisthema rechten van kinderen in de asielopvang. Als rapporteur voer ik daarom graag als eerste het woord namens de hele commissie, maar niet dan nadat ik de staf die ons heeft ondersteund heel hartelijk heb bedankt — dat was echt heel goed — alsmede natuurlijk alle organisaties die met ons hebben meegedacht. Voorzitter. Het gaat slecht met de kinderen in de asielopvang. Alle organisaties, van gemeenten en inspecties tot ngo's, schetsen hetzelfde beeld: kinderen leven in instabiliteit en onveiligheid, en met structurele schending van hun rechten. Er is veel stress en onzekerheid onder kinderen in de Nederlandse asielopvang. Eerst over de noodopvang. Kinderen leven langdurig op boten, in hotels of in sporthallen. Iedereen is het erover eens dat noodopvang schadelijk en ongeschikt is voor kinderen, maar toch neemt het aantal kinderen in de noodopvang toe. Het zijn er inmiddels meer dan 7.000. De Inspectie Justitie en Veiligheid vraagt al sinds 2022 om in te grijpen, toen ze al vaststelden dat kinderen door een verblijf in de noodopvang risico's lopen ten aanzien van hun ontwikkeling en welzijn. Recent noemde de inspectie de situatie van kinderen "onveranderd zorgelijk". Belangrijke oorzaak is het tekort aan reguliere opvang en dus de blijvende afhankelijkheid van noodopvang. Alle organisaties pleiten voor stabiele en meerjarige opvanglocaties. Wat vindt de minister van deze stelling en wat gaat zij met deze oproepen doen? De minister onderschrijft namelijk in de brief van afgelopen vrijdag dat stabiliteit, veiligheid en perspectief voor kinderen leidend zijn bij de inrichting van het opvanglandschap en dat noodopvang moet worden afgebouwd. Maar wanneer kunnen in ieder geval kinderen op plekken worden ondergebracht die voor kinderen geschikt zijn? Wanneer komen er concrete acties uit recente en eerdere inventarisaties, om de situatie van kinderen in de opvang per direct te verbeteren qua voorzieningen, veiligheid en privacy? Wat is de deadline voor de in de brief aangekondigde kortetermijnacties? Dan over stabiliteit en continuïteit. De frequente verhuizingen leiden tot grote schade aan de ontwikkeling van kinderen. Ze moeten steeds maar afscheid nemen van vriendschappen en vertrouwde begeleiders. Kinderen hebben natuurlijk baat bij stabiliteit en continuïteit van verblijfplaats, onderwijs, zorg en hulpverleningstrajecten. De Inspectie JenV stelt dat de afhankelijkheid van tijdelijke contracten en financiering structurele verbeteringen in de weg staat. Alle organisaties pleiten daarom voor meerjarige contracten en opvanglocaties die rust en continuïteit bieden. Hoe kijkt de minister hiernaar? Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat het aantal verhuisbewegingen van kinderen wordt beperkt? Moet er daarvoor ook iets wijzigen in de werkwijze van de IND, zoals het COA bepleit? De minister schrijft dat de asielprocedure met de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen wordt losgekoppeld van de opvang en dat daardoor procesgerelateerde verhuisbewegingen verminderd kunnen worden, maar wat is hiervan de planning? De toegang tot onderwijs en jeugdzorg is vaak vertraagd of afwezig, met name voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Daarnaast zorgen wachtlijsten en slechte overdracht na verhuizingen voor leerachterstanden en stagnerende behandelingen. Vroege interventie is juist cruciaal om blijvende schade te voorkomen bij kinderen die kampen met stress, depressieve klachten en traumatische ervaringen, die vaak nog verergeren door de vele verhuizingen en de onzekerheid. Ook gaan kinderen soms weken of maanden niet naar school. Vooral amv's wachten soms tot een jaar op onderwijs. Verschillende organisaties vinden dat opvanglocaties moeten worden gekoppeld aan scholen in de buurt en dat goed moet worden bijgehouden of kinderen binnen de wettelijke termijn ook echt naar school kunnen gaan. Hoe reflecteert de minister op deze problemen? In de brief legt de minister uit hoe de toegang tot onderwijs geregeld is, maar de problemen als gevolg van de vele verhuizingen blijven bestaan. Hoe staat het met de belofte van de minister om met de collega van VWS naar de bekostigingssystematiek van jeugdhulp voor asielzoekerskinderen te kijken, omdat anders gemeenten hiervoor opdraaien en er nog minder animo zal zijn om opvang aan te bieden binnen de gemeentegrenzen? Wat is de stand van zaken hierin? Hier gaat de minister in de recente brief ook niet op in. Uit het rondetafelgesprek is gebleken dat juist de meest kwetsbare kinderen in de asielopvang extra risico lopen. Amv'ers verdwijnen regelmatig uit de opvang en lopen een verhoogd risico op uitbuiting en mensenhandel, terwijl zij vaak maanden of zelfs langer zonder onderwijs of dagbesteding blijven. Kinderen met een beperking ervaren door frequente verhuizingen telkens onderbrekingen in hun zorg en onderwijs, waardoor hun ontwikkeling stagneert en hun situatie kan verergeren. Verschillende organisaties pleiten daarom voor specifieke maatregelen voor deze groepen kinderen, zoals aangepaste voorzieningen voor kinderen met een beperking en alternatieven voor langdurig verblijf in gezinslocaties. Hoe kijkt de minister hiertegen aan? Voorzitter. De rechten van kinderen zijn in het geding. De huidige opvang van kinderen schendt systematisch hun kinderrechten, hoorden we in het rondetafelgesprek. Verschillende organisaties benadrukken dat Nederland zich verdragsrechtelijk heeft verplicht tot het waarborgen van kinderrechten en dat dit geen beleidsoptie is, maar een juridische plicht. Hoe beoordeelt de minister deze kritiek? Ten slotte wijs ik als rapporteur, dus eigenlijk namens de hele Kamer, op de politieke kant van de zaak. We hebben geïnventariseerd hoe vaak en hoelang er al door Kamermeerderheden is aangedrongen op verbeteringen voor kinderen in de opvang en op het gewoon naleven van de kinderrechten. Dat is een enorm lange lijst geworden. Met die aangenomen Kamermoties is veel te weinig gedaan. Daarom is de Kamer vandaag ook zo eensgezind en spreek ik vandaag als rapporteur namens de Kamer: respecteer de kinderrechten en verbeter de situaties van kinderen in de asielopvang. Er zijn namelijk veel thema's in de politiek, en in het bijzonder op het gebied van het asielbeleid, die ons vaak verdeeld houden, maar over de belangen van kinderen zijn wij ondanks al onze politieke verschillen vandaag eensgezind. Dank u wel.