Materieel

De heer Dassen (Volt): Dank, voorzitter. Bij een NAVO-oefening in 2025 werd er een pijnlijke conclusie getrokken, namelijk dat we niet voorbereid zijn op de oorlogsvoering van vandaag. Waar NAVO-oefeningen in traditionele setting meestal goed verlopen, bleken de troepen in dit geval geen match te zijn voor een handjevol Oekraïense dronepiloten. Sterker nog, er stonden 16.000 NAVO-troepen, met een hoop materieel, tegenover een handvol Oekraïense dronepiloten. Binnen enkele uren werden de NAVO-troepen in de pan gehakt. Dan rijst natuurlijk de vraag op welke oorlog wij ons nu aan het voorbereiden zijn. Is dat de oorlog van gisteren, die van vandaag of die van morgen? Die vraag wil ik ook aan de staatssecretaris stellen: kan hij uitleggen hoe hier nu naar gekeken wordt, hoe hiernaar gehandeld wordt en hoe de keuze voor materieel tot stand komt? Ik heb ook een vraag over de droneaankopen. Daarbij wordt er nog niet gekeken naar militaire bescherming of bescherming van civiele infrastructuur, terwijl we zien dat dit heel belangrijk is in Oekraïne. Graag een reflectie op het bredere vraagstuk. We moeten onszelf ook de vraag stellen waar we al die miljarden aan besteden. De Europese Unie moet de defensie-industrie versneld opbouwen, maar het merendeel van het geld dat wij momenteel uitgeven, gaat naar de Verenigde Staten. Daarmee houden zij een technologische voorsprong en houden wij een afhankelijkheid. We halen meer dan 95% van het groot materieel uit de Verenigde Staten. Dat gaat om miljarden per jaar, miljarden die onze afhankelijkheid van Amerika verdiepen als het gaat om onderhoud, updates en continuïteit, maar ook als het gaat om veiligheid. Dat creëert een lock-in-effect dat we nog jarenlang zullen voelen. Hoe kan de staatssecretaris volhouden dat we investeren in onze onafhankelijkheid wanneer de miljarden nog steeds stromen naar Amerikaanse wapensystemen? Wanneer worden de gestelde doelen van minimaal 50% Europese aankoop gehaald? Kan hij mij vertellen op welke manier er nu wordt gekeken naar licentieproductie, waar we het al eerder over gehad hebben in het debat? Erkent de staatssecretaris daarnaast dat uitspraken doen over het gebrek aan een Europese wapenindustrie ook een selffulfilling prophecy is? Als dat de hele tijd het excuus is, gaan we nooit een eigen wapenindustrie opbouwen. Ik heb het vandaag in het debat ook alweer een paar keer voorbij horen komen. Het zal allemaal waar zijn, maar als we daaraan vasthouden, bouwen we nooit onze eigen wapenindustrie op, terwijl dat belangrijk is en we daar volgens mij allemaal op in willen zetten. Voorzitter. We zien dus de urgentie om ons continent klaar voor de verdediging te maken, maar tegelijkertijd roept deze snelheid ook vragen op. Zoals ik hier al eerder stelde, roept het vragen op over afhankelijkheid, maar ook over inzicht. Hoe kan er met deze snelheid wat betreft uitgaven op een gedegen manier parlementaire controle zijn op de prijzen die wij betalen? Is de staatssecretaris daarnaast ook van mening dat Nederland en Europa genoeg gediversificeerd investeren en genoeg afnemen bij kleinere Europese innovatieve defensiebedrijven in plaats van bij grote Amerikaanse aanbieders? Je ziet namelijk dat Europa echt anders inkoopt dan de Verenigde Staten zelf: veel meer bij grote bedrijven in plaats van bij innovatieve startups. Ik ben benieuwd hoe de staatssecretaris daarnaar kijkt. Daarnaast wil ik het ook hebben over Palantir. De staatssecretaris geeft aan dat de overheid over uiterlijk twee jaar niet meer afhankelijk mag zijn van Palantir. Dat klinkt goed. Wat mijn fractie betreft is twee jaar overigens nog te lang. Maar ik vraag me af waarom de Kamer hier niet al een maand geleden goed over geïnformeerd is, aangezien Palantir ook al langer een belangrijk onderwerp is in dit huis. Hoe zit het met de wapensystemen of producten die met behulp van Palantir aangestuurd worden? Hoe zit dit bij de nieuwe producten die daar onderdeel van zijn? Sluit de staatssecretaris bijvoorbeeld uit dat we producten gaan afnemen afkomstig uit het kennisprogramma CCA? De staatssecretaris is eerder dit jaar wel ingestapt door een buy-in fee van miljoenen te betalen. Ik heb hier net in een interruptiedebatje ook al mijn zorgen over geuit. Op het moment dat we hier instappen en dus weer afhankelijk worden van de Amerikaanse software van Palantir, vraag ik me af hoe we die kennis zelf gaan opbouwen. Is de staatssecretaris in het kader van interoperabiliteit in gesprek met Europese defensiepartners om zowel het afbouwpad als de ontwikkeling van Europese alternatieven samen aan te pakken? Nederland is namelijk het enige land dat met CCA bezig is; andere landen zijn wel bezig met Europese alternatieven. Is de staatssecretaris bereid om dat gesprek actiever te gaan voeren? Tot slot, voorzitter. Het is goed dat er gisteren een brief naar de Kamer is gestuurd waarin het NADI en de DARPA uiteengezet worden. We lezen echter nog weinig over de uiteindelijke opschaling naar een Europees ecosysteem. We moeten echt geld in die innovatie gaan investeren. Ik denk dat het heel goed is dat Defensie dit oppakt, maar laten we nou voorkomen dat we dadelijk 27 verschillende DARPA's en NADI's hebben, die allemaal bezig zijn met dezelfde gedachte en dezelfde technologie, want dan zijn we ons geld volgens mij niet goed aan het investeren. Mijn vraag is of u bereid bent om hierbij rekening te houden met een Europees ecosysteem. Voorzitter, dank u wel.