een datakluis bij de Belastingdienst met 64 miljoen documenten over de toeslagenaffaire

Brontekst

De heer Vermeer (BBB): Dank u wel, voorzitter. We spreken vandaag over de datakluis van de Belastingdienst, een afgeschermde omgeving waarin miljoenen bestanden terechtkwamen die bij belangrijke zoekslagen niet volledig werden meegenomen. Het onderzoeksbureau zegt terecht dat het niet zijn taak is om politieke oordelen te vellen. Dat is aan ons. Het is voor BBB wel duidelijk: de controles die moesten garanderen dat de Kamer alle relevante informatie kreeg, hebben hier niet gewerkt. Als niemand verantwoordelijk is voor het totaal, is uiteindelijk ook niemand aanspreekbaar. Precies dat is wat Nederlanders zo zat zijn. Uit de stukken die wij nu gekregen hebben over de interne correspondentie, blijkt dat er gewoon mensen waren die precies wisten wat hier gebeurde. Daarom blijven wij doorvragen totdat alles boven tafel is. Controle van de overheid begint met volledige openheid richting de Kamer en richting de gedupeerden, de mensen die op antwoorden wachten. Vanmorgen werd ik nog gebeld door iemand. Zij wacht sinds 2022 op haar dossier, heeft inmiddels een vaststellingsovereenkomst geaccepteerd om verder te kunnen in haar leven, maar zou die nu eigenlijk willen heropenen. Maar dat gaat niet. Zij moet naar de rechter om alles boven tafel te krijgen. Het BDO-rapport en de technische briefing laten vooral één ding zien: dit was geen technisch incident, maar een bestuurlijk falen van de informatiehuishouding. De datakluis werd in 2019 ingericht als tijdelijke oplossing om AVG-risico's te beperken. Tegelijkertijd beschikte die datakluis niet over een integrale zoekfunctie. Bij de zoekslagen voor de parlementaire enquête zijn vervolgens alleen de actuele schijven doorzocht, maar niet de verwijzing naar verplaatste bestanden. Daardoor kon relevante informatie buiten beeld blijven. Dat zijn de feiten die BDO heeft vastgesteld. Ze hebben ook vastgesteld dat er nog meer dataverzamelingen zijn, ook al heten die geen datakluis. Dat maakt voor de gevolgen natuurlijk helemaal niets uit. Wat BBB vooral zorgen baart, is de governance hierachter. Het technisch beheer lag bij de informatievoorzieningsorganisaties, het inhoudelijk eigenaarschap bij directies en toezicht weer ergens anders. Uiteindelijk voelde blijkbaar niemand zich verantwoordelijk voor het totaal. De tijdelijke oplossing bleef bestaan, opschoning kwam nauwelijks van de grond en de data van verschillende directies raakten door elkaar. Daarmee ontstond een systeem waarin informatie wel werd bewaard, maar niet meer goed vindbaar was. Dat is een fundamenteel risico voor de controleerbaarheid van de overheid. Voorzitter. Uit de technische briefing bleek ook dat bijna 2 miljoen bestanden later weer moesten worden teruggeplaatst, omdat te veel gegevens waren overgezet of omdat gebruikers daarom vroegen. Dat roept de vraag op hoe zorgvuldig het oorspronkelijke proces eigenlijk was ingericht. Als miljoenen bestanden terug moeten, hoeveel zicht was er dan op wat er werkelijk gebeurde? Tegelijkertijd heeft BDO nadrukkelijk gezegd dat zij geen onderzoek hebben gedaan naar mailboxen, geen persoonsgericht onderzoek hebben uitgevoerd en geen oordeel geven over eventuele opzet. De onderzoekers constateren vooral dat de noodzakelijke checks-and-balances ontbraken om de Kamer volledig te informeren. De politieke beoordeling daarvan ligt hier. Precies daarom moet dit debat niet eindigen met de constatering dat de datakluis bestond. De vraag was en is wie verantwoordelijk is voor de volledigheid van de informatievoorziening aan parlementaire onderzoeken. Hoe kan een tijdelijke maatregel zeven jaar blijven bestaan zonder afdoende opvolging? Welke garanties kan het kabinet de Kamer vandaag geven dat er niet nog meer afgeschermde omgevingen bestaan, waarvan de inhoud nog altijd niet volledig in beeld is? Als we het rapport moeten geloven, kan dat niet gegarandeerd worden, want er zijn nog veel meer dataverzamelingen. Voor BBB, ten slotte, gaat dit uiteindelijk over één beginsel: de Kamer kan haar controlerende taak alleen uitvoeren als relevante informatie daadwerkelijk vindbaar, toegankelijk en beschikbaar is. Dat is niet het geval geweest bij de parlementaire enquête. Dank u wel.

Versie b9d7ecf6160513032331d47993dabff2196a09f63b4e527c87c903a48b1dbe4c · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.