Staatsdeelnemingen

Brontekst

De heer Hoogeveen (JA21): Dank u, voorzitter. Vandaag bespreken we de toekomst van onze staatsdeelnemingen. Voor JA21 is het uitgangspunt dat de overheid zich moet richten op haar kerntaken. Met het runnen van niet-strategische bedrijven moeten we zeer terughoudend zijn. Dat brengt me direct bij de Nederlandse Loterij. De staatssecretaris kondigt in zijn brief een nadere verkenning aan naar een mogelijke privatisering, maar voor het einde van het jaar komt er pas meer duidelijkheid over het vervolg. Ligt dat tempo dan toch niet wat laag? In 2023 is het staatsaandeelhouderschap in de Nederlandse Loterij al uitgebreid geëvalueerd. Ook ligt er al een verkenningsrapport waarin mogelijke privatiseringsvarianten op hoofdlijnen zijn geschetst. Er ligt dus geen blanco papier meer, maar gewoon een stapel onderzoeken, analyses en rapporten. Wat JA21 betreft moeten we daar niet opnieuw langdurig onderzoek bovenop stapelen. Beperk de scope tot het actualiseren en concretiseren van het bestaande onderzoek uit 2023. Doe geen onderzoek naar een onderzoek, maar geef een concreet pad richting de besluitvorming. Marktomstandigheden kunnen namelijk veranderen en het beste verkoopmoment kan ook weer voorbijgaan. De Nederlandse Loterij is nu financieel gezond en juist bij een gezonde onderneming moet de Staat niet wachten tot het moment waarop verkoop minder aantrekkelijk wordt. We hebben al gezien in landen als Griekenland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk dat nationale loterijen geheel of gedeeltelijk geprivatiseerd zijn, met succes. De blauwdrukken liggen er dus. Daarom vraag ik of de staatssecretaris bereid is de vertraging uit het proces te halen en de Kamer niet met een nieuwe verkenningsagenda, maar met een concreet besluitvormingsproces te informeren. Is de staatssecretaris bereid daarbij het bestaande onderzoek uit 2023 als vertrekpunt te nemen in plaats van het debat opnieuw te beginnen? Voorzitter. Dan de aanwending van eventuele verkoopopbrengsten. Wanneer de Staat kapitaal vrijspeelt uit niet-strategische of minder noodzakelijke deelnemingen, dan moet dat geld niet verdwijnen in algemene middelen. Het moet worden ingezet voor de structurele versterking van ons verdienvermogen. We zien het bij de nationale investeringsinstelling. Het kabinet werkt aan de oprichting van een instelling die juist de Nederlandse kapitaalmarkt moet versterken. Door de verkoop van de Duitse tak van TenneT beschikken we over een omvangrijk bedrag. Een korte vraag: kan de minister toezeggen dat de opbrengsten uit de verkoop van TenneT Duitsland geoormerkt blijven voor de oprichting van die nationale investeringsinstelling? Hoe gaat de minister waarborgen dat deze opbrengsten de komende jaren worden beschermd tegen de politieke verleiding, die er onvermijdelijk gaat komen, om hier gaten in de begroting mee op te vullen? Voorzitter. Tot slot de positie van de overheid ten opzichte van Damen Naval. In de media vernemen wij dat de Staat overweegt aandelen in de marinetak te kopen om defensiecapaciteit te borgen. Dit raakt precies de kernvraag van dit debat. Wanneer is staatsaandeelhouderschap noodzakelijk en wanneer kan het publieke belang via opdracht, contract, of andere minder vergaande instrumenten worden geborgd? JA21 vindt dat staatsdeelname in Damen Naval de verkeerde route is. Als de overheid schepen nodig heeft, dan moet zij schepen bestellen en geen aandelen kopen. Defensiebedrijven worden al lang in onzekerheid gehouden over langjarige opdrachten. Zonder voorspelbare orders kan Damen Naval geen capaciteit opbouwen, geen mensen vasthouden en kan er ook niet worden verwacht dat er een werf klaarstaat zodra Den Haag ineens wel schepen nodig heeft. Als we onze maritieme defensiecapaciteit willen borgen, moeten we opdrachten, concrete bestellingen en langjarige contracten bieden. Dat is directer, zuiverder en effectiever dan de overheid aandeelhouder maken. Daarom vraag ik de minister om toe te zeggen dat een staatsaandeelhouderschap pas als allerlaatste redmiddel aan de orde komt, als overtuigend is aangetoond dat het publieke belang niet via opdrachten, contracten of andere minder vergaande instrumenten kan worden geborgd. Voorzitter, dank.

Versie fc676272f006dde7f610324c23285fd9b1b5d14c580fcb41753b6813c1ec5a82 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.