Burgerschap en participatieve democratie

Mevrouw Kröger (PRO): Dank u wel, voorzitter. Het is een belangrijk debat dat wij hier vandaag hebben. Het is een belangrijk debat omdat het eigenlijk gaat over hoe wij de democratie kunnen versterken op het moment dat het instituut democratie in zwaar weer is, zeker ook internationaal. Ik heb een heleboel sprekers gehoord, maar wat mij betreft wil ik hier vandaag in het bijzonder twee dingen uitlichten: het ene is alles wat we kunnen doen om gemeenschappen en lokaal eigenaarschap te versterken; het andere is het burgerberaad en andere vormen van vernieuwing. Het eerste. Ik ben zelf deze portefeuille gaan doen omdat ik heel veel werk heb gedaan met energiegemeenschappen. Ik zag hoe het bij een hele ingewikkelde transitie zoals de energietransitie zo ongelofelijk goed werkt als mensen zelf mede-eigenaar zijn van die transitie in een energiegemeenschap. Hetzelfde zie je eigenlijk in wooncoöperaties. Hetzelfde zie je in de zorg. Op een heleboel plekken in de samenleving maakt mede-eigenaarschap dat beleid eigenlijk steviger geborgd is. Mijn vraag aan de minister is dan: hoe kijkt u daarnaar? Hoe kunnen we dat nog verder verstevigen? Hoe kunnen we het publiek-collectieve spoor verstevigen? We hebben het hier heel vaak over publiek-private samenwerking. Hoe zou je nou juist die publiek-collectieve samenwerking tussen allerlei vormen van lokale initiatieven en de overheid kunnen versterken? Daarbij heb je het natuurlijk ook over het right to challenge, waarbij je als burger eigenlijk meedingt. Ik ben dan benieuwd hoe hij kijkt naar het right to cooperate, waarbij het veel meer gaat om die samenwerking tussen overheid en burgers, waarbij burgers meer zeggenschap krijgen over grote maatschappelijke vraagstukken. Kan de minister reflecteren op dat right to cooperate? Kan de minister reflecteren op wat er allemaal eigenlijk nog meer nodig zou zijn om te zorgen dat de coöperatieve beweging veel meer positie krijgt? Welke knelpunten ziet hij daarin en hoe zou je die qua regelgeving moeten aanpakken? Dat brengt mij bij vragen over het Gemeenschapsfonds. Dat is nu incidenteel geld, maar ik kan me voorstellen dat het moeilijk is om bepaalde projecten te realiseren als de financiering op de lange termijn onzeker is. Is er in dat Gemeenschapsfonds eigenlijk ook genoeg aandacht voor wat die initiatieven zelf nodig hebben? Ligt daar genoeg duidelijkheid over wat mensen zelf nodig hebben? Kan de minister extra aandacht besteden in de regeling van het Gemeenschapsfonds voor de gebieden van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid? Dan het burgerberaad. Wat mij betreft is het heel belangrijk geweest dat wij een eerste burgerberaad hebben gehad, het Nationaal Burgerberaad Klimaat. Ik ben als woordvoerder Klimaat vanuit het parlement ook betrokken geweest bij hoe dat is vormgegeven. Ik denk dat we er ook dingen van hebben kunnen leren. Ik vind het belangrijk dat we die lessen goed meenemen. Ik ben benieuwd hoe de minister daarnaar kijkt. Daarbij eigenlijk ook de vraag: aan welke andere thema's denkt hij op dit moment? Als je kijkt naar klimaat, dan was de vraagstelling natuurlijk ongelofelijk breed. Als we nu kijken naar een vervolg, aan welke thema's denkt de minister dan? Ik ben gewoon heel erg benieuwd. Er is ook een amendement aangenomen van de heer Dassen en mijzelf om echt een diepgaand onderzoek te gaan doen, door een onafhankelijke derde partij, naar wat de beste manier is om burgerberaden een betekenend onderdeel te laten zijn van de representatieve democratie. Dat betekent dus eigenlijk dat je zegt: "Burgerberaden worden een instrument dat we als democratie hebben. Hoe zet je die het beste in?" Ik ben heel benieuwd hoe het met dat onderzoek staat. Het kabinet heeft aangegeven dat de helft van de adviezen direct wordt overgenomen; de andere helft staat ter discussie. Hoe kijkt de minister naar wat dat betekent in de effectiviteit van burgerberaden en de bereidheid van mensen om daar verder nog aan mee te doen? Ik kijk naar de voorzitter met de vraag of ik nog tijd heb.