Start-ups en scale-ups

Mevrouw Oualhadj (D66): Dank, voorzitter. Sinds jaar en dag staat Nederland bekend om zijn innovatieve en ondernemende karakter. Vorige week lag echter het rapport van Peter Wennink op ons aller bureaus, en de boodschap was helder: Nederland kan niet blijven teren op successen van gisteren. Om onze welvaart en strategische positie te behouden, moeten we productiever en slimmer groeien. Juist de jonge en snelgroeiende bedrijven, de start- en scale-ups, spelen daarin een sleutelrol. Laten we beginnen bij het begin: de ideeën en kennis die ontstaan in onze kennisinstellingen. Nederlandse universiteiten lopen voorop in wetenschap en kennisontwikkeling en toch blijft de valorisatie achter. We creëren veel kennis, maar zetten die nog te weinig om in academische spin-offs en schaalbare bedrijven. Dat is, potentieel, een enorm gemis. Hoe mooi zou het zijn als Nederland niet alleen koploper in de wetenschap is, maar ook in het op de markt brengen en opschalen van die kennis? Die ambitie vraagt om structurele investeringen van de overheid en juist daar wringt het. De afgelopen jaren zagen we forse bezuinigingen op onze kennisinstellingen. Die hebben direct effect gehad. Er was minder onderzoek, minder innovatie en dus minder valorisatie. Daarom vraag ik de minister om hierop te reflecteren. Hoe kijkt de minister naar de gevolgen die deze bezuinigingen hebben gehad voor specifiek valoratie en innovatie? Hoe weegt de minister met de kennis van nu die gemaakte keuze? Wanneer valorisatie wel slaagt, komt kennis terecht in het start-up-ecosysteem. Onlangs bezocht ik zo'n ecosysteem op de campus in Delft, bij YES!Delft, de oudste en grootste start-up incubator van Nederland en Europa. Wat ik daar zag, maakte indruk: van medische technologie die levens kan redden tot AI-gestuurde dual-usedrones die relevant zijn voor onze defensie. Ik heb het over ondernemingen met maatschappelijke impact en het potentieel om Nederland internationaal te positioneren. Investeren in innovatieve ecosystemen zoals de campus in Delft is van groot belang. In twintig jaar tijd leverde deze incubator meer dan 10.000 banen en ruim 1 miljard euro aan private investeringen op. Tegelijk ontbreekt een stabiele financiële basis. Een incubator die 80% van zijn budget uit incidentele middelen moet halen, kan niet duurzaam groeien. Hoe kijkt de minister aan tegen het belang van structurele financiering in dit deel van de keten? Welke mogelijkheden ziet hij om te komen tot een gerichte investeringsstrategie voor dit deel van het techecosysteem? Start- en scale-ups lopen in Nederland helaas nog steeds vast op de financiering; dat hoorden we net ook. Kapitaal aantrekken is al moeilijk genoeg, zeker in onzekere markten. Daarbovenop komen inderdaad de Europese staatssteunregels — de collega's verwezen daar eerder al naar — waardoor veel van dit type bedrijven altijd buiten de boot vallen bij publieke financieringsinstrumenten, omdat ze eigenlijk ten onrechte worden aangemerkt als een onderneming in moeilijkheden. Juist op het moment dat deze bedrijven kapitaal nodig hebben om te groeien en innoveren, worden zij afgeremd door een te risicoaverse beleidscultuur. Zo wordt het ondernemers onnodig moeilijk gemaakt en daarmee laten we economische kansen liggen. In de beantwoording van de minister deze week lees ik dat Nederland al langer aandacht vraagt voor een aanpassing van deze definitie. Met succes, want de Commissie in Brussel is van mening dat deze regels onder andere de innovatieve industrie in de weg zitten. De herziening in Brussel biedt alleen geen soelaas op korte termijn, nu deze regels pas op zijn vroegst in 2027 ingaan. Dit is echt een eeuwigheid in de wereld van start- en scale-ups. Dat weet deze minister, als het goed is, ook. Kan de minister daarom toezeggen om te bezien of er een nieuwe beleidsinstructie kan komen waarin, net als in de ons omringende landen, een ruimere definitie van het eigen vermogen wordt gehanteerd? Tot slot, voorzitter. Als we willen dat Nederland ook morgen welvarend en strategisch sterk blijft, moeten we vandaag durven kiezen voor kennis, valorisatie en ondernemerschap, niet versnipperd maar structureel. Ik roep de minister op de urgentie te voelen en die om te zetten in concrete actie. Dank u wel.