Digitaliserende overheid en toezicht

Brontekst

Staatssecretaris Van der Burg: Voorzitter. De openingswoorden van mevrouw Zwinkels zijn de basis van mijn hele Binnenlandse Zakenbeleid. Dat meen ik bloedserieus. Haar openingswoorden waren dat er voor de burger één overheid is. Ik denk dat het alweer twee maanden geleden is dat ik een interview las naar aanleiding van de opening van een belastingkantoor in de Bijlmermeer — ik woon er niet maar het is toch mijn thuis — en dat ging over een mevrouw zich bij de Belastingdienst meldde. Zij had het een en ander niet goed gedaan. Daardoor moest ze terug gaan betalen. Die mevrouw zei: maar jullie weten toch dat mijn situatie is veranderd, want dat heb ik toch allang aan jullie doorgegeven? Ze had het inderdaad aan de overheid doorgegeven. Maar wij hebben het zo georganiseerd dat 25 keer dezelfde vraag moet worden beantwoord en dat je 36 keer hetzelfde formulier moet invullen. Maar die mevrouw dacht: ik heb het al aan de overheid gemeld. Als ik het heb over de overheid, heb ik het wat mij betreft over dé overheid en niet over de Rijksoverheid. Met alle respect voor alle mensen die keihard werken op SZW, VWS, BZK of BuZa — de meeste Nederlanders zullen niet meteen deze afkortingen weten uit te spreken — zeg ik toch dat voor heel veel Nederlanders de Sociale Verzekeringsbank, de Rijksdienst voor het Wegverkeer, de Belastingdienst of de gemeente dé overheid is. Dat zijn namelijk de plekken waar zij komen. Dat is waar ze mee te maken hebben en niet zozeer met allerlei duistere afkortingen die wij op deze twee vierkante kilometer met elkaar hebben bedacht. Ik geloof dus heel erg in die "één overheid". Mevrouw Zwinkels noemde al het Estlandse voorbeeld. We moeten echt veel meer toe naar een systeem waarbij je één keer je gegevens geeft aan de overheid, waarna de overheid er daarna niet meer om hoort te vragen. Een van de zaken waarmee we aan de slag moeten, is dus gegevensdeling. We hebben soms al heel veel informatie, maar omdat in de wet niet geregeld is dat je het mag delen met een collega, mag het niet gedeeld worden. Ik was laatst op bezoek bij de Sociale Verzekeringsbank. Nee, ik jok tegen u. Nou, ik ben daar wel geweest, maar ik wil u een voorbeeld geven van het UWV. Ik luisterde daar met toestemming mee naar een telefoongesprek met een meneer voor wie het leven niet zo gemakkelijk was, zal ik maar even zeggen. Daar moest ik dus tegen zeggen: u moet dit telefoonnummer bellen om dat door te geven en dan kunnen we met uw schulden aan de slag. Toen we neerlegden, zei ik tegen de mevrouw die dit als dagelijks werk heeft: en, wat denk je, gaat deze meneer bellen? Nee, zei ze, deze meneer gaat niet bellen, want dat is gewoon te ingewikkeld, maar wij mogen ook niet gewoon zelf die collega even bellen en die gegevens doorgeven. Kortom, dit is serieus de basis voor hoe ik erin zit. Die ene overheid is daarin belangrijk, want een slagvaardige overheid — en dan pak ik meteen even een opmerking van mevrouw Kathmann mee — gaat niet over de 3,5 miljard die bezuinigd moet worden en gaat er niet over dat er minder ambtenaren en minder inhuur moeten komen. Ja, dat gaan we doen. We gaan zorgen dat de overheid goedkoper wordt. We gaan zorgen dat het met minder ambtenaren kan, niet omdat we zo'n hekel hebben aan ambtenaren, maar omdat de overheid de grootste concurrent op de arbeidsmarkt is ten opzichte van alle andere werkgevers als het gaat om het vinden van goed personeel. Als we het goedkoper kunnen doen, hebben we dus minder belastinggeld nodig. Als we het met minder ambtenaren kunnen doen, verbeteren we daarmee de arbeidsmarktpositie van heel veel werkgevers in dit land. Waar het om gaat, is: een slagvaardige overheid is een overheid die levert. Het leveren zit 'm bijvoorbeeld ook simpelweg, wat ik net via de voorzitter tegen mevrouw Zwinkels zei, in weer vertrouwen krijgen in de overheid. Dat begint natuurlijk bij ons, maar het zit 'm er ook in dat er weer vertrouwen komt in verschillende overheidsorganen, gewoon omdat we leveren. Dat is de basis. Daarbij kunnen we, gezien de openingsopmerking van mevrouw Kathmann, natuurlijk gebruikmaken van allerlei digitale zaken, zoals AI. Maar daarin moeten we AI, en sowieso digitaal, nooit als doel zien, maar als middel. En we moeten ons er ook niet rijk mee rekenen. Als ik de verschillende sprekers combineer, die allemaal begonnen over de informatiepunten die zo belangrijk zijn, moeten we ook nog eens even allemaal bedenken dat u vijven … Sorry, dat mag ik eigenlijk niet zeggen, want ik moet altijd via de voorzitter praten. De vijf woordvoerders weten alweer veel meer op het gebied van digitale zaken dan ik in mijn hele leven bij elkaar überhaupt zal snappen, laat staan dat de vijf woordvoerders hier een doorsnee zijn van de gemiddelde Nederlander. Er zijn ook nog eens 2 miljoen mensen voor wie het buitengewoon ingewikkeld is. Daarvoor moeten we altijd alternatieven hebben. Want wat een van u in uw pink heeft zitten, is soms meer dan een aantal mensen gewoon überhaupt kunnen bevatten. Dus daarvoor zijn die alternatieven ook buitengewoon belangrijk. Wat in de verschillende verhalen van u terugkwam — dan ga ik naar de beantwoording van de vragen, voorzitter — is dat AI kansen biedt, maar dat AI ook ongelofelijk veel risico's heeft. U heeft deze week ook gezien dat de grootste Italiaanse bank opeens — ik weet niet of het euro's of dollars waren — 100 miljoen kwijt was. Wij weten inmiddels ook dat hacken, wat je vroeger een paar weken kostte, met een beetje goed AI-model in sommige gevallen binnen een paar uur — was het maar binnen een paar uur, want soms is het zelfs binnen een paar minuten — geregeld kan zijn. Dus ja, AI als instrument, maar nee, niet als doel. Laten we ervan uitgaan dat we er altijd voor zorgen dat je ook nog een keer gewoon een mens kunt spreken. Want na vijf keer op een telefoon die 1 of die 2 te hebben ingetikt, ben je er wel klaar mee, laat staan als je via allerlei websites doorgelinkt moet worden. Ik begin, zoals ik net ook mijn bijdrage begon, met mevrouw Zwinkels, en met haar vragen. Zij stelde de nodige vragen, die eigenlijk terug te leiden zijn naar iets anders. Maar daarover kom ik later te spreken, zie ik.

Versie 9f26aef5644db748139bfea8f20de3262344ff27e6f3d9e4539b988e656bda62 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.