Energie voor huishoudens

Brontekst

De heer Jimmy Dijk (SP): Dank u wel, voorzitter. Als ik de debatten hier in de Kamer beluister, lijkt het soms wel alsof pas in 2022, met de agressieoorlog van Poetin richting Oekraïne, de energiecrisis uitbrak. Als ik naar deze debatten luister, denk ik soms: wat is er dan voor die tijd gebeurd? Als ik zo naar jullie allemaal luister, denk ik dat dit cruciaal is in dit debat. Ik kan me namelijk herinneren dat wij in 2008, 2009, en een deel van 2010, de straat opgingen met kleine Nutsjes. U weet wel, die kleine candybars, die chocoladereepjes. Wij gingen de straat op met de leus: ze zijn nuts! Dat zeiden we omdat zij onze publieke energievoorzieningen in de uitverkoop deden. Het netwerk moest gesplitst worden van de energiebedrijven. En wat zie ik nou gisteren ineens in de kranten voorbijkomen: Borssele wordt genationaliseerd. Dat is een interessante ontwikkeling. Ik vind, samen met 80% van de Nederlandse bevolking, dat het een grote fout is geweest om onze energie in de uitverkoop te doen. Dat vond men toen, in 2009, en dat vindt men in 2026 nog steeds: 80% van de mensen zegt dat het een grote fout is geweest om onze energie in de uitverkoop te doen en aan marktpartijen over te dragen. Toch vindt 80% van de Kamer het een goed idee om in een privaat stelsel verder te gaan. Dan hoor ik woorden als "publiek" en "collectief" en zinnen als: een beetje markt is toch wel goed? Nee, dat is het niet. We zien namelijk dat er op het gebied van brandstof of energie dikke winsten worden gemaakt. Die gaan in de zakken van aandeelhouders, terwijl mensen de hoofdprijs betalen voor energie. Ik hoorde mijn buurman en een aantal anderen ook terecht opmerken dat we enorme belastingen op energie hebben. Hoe krijg je het voor elkaar om op zo'n sociaal grondrecht — want dat is wat de toegang tot betaalbare energie moet zijn — zulke belastingen te heffen? Het is niet meer toegankelijk voor mensen nu, en dat was het de afgelopen vijftien jaar ook al niet. Er moeten forse investeringen worden gedaan. Ik had het hierover in mijn interruptie richting de heer Klos. Dat betekent dat je langetermijninvesteringen moet doen. Dat betekent écht iets voor je overheidsuitgaven. Je moet dan meerekenen dat je moet investeren in een publiek stelsel, in je eigen netwerk, in je eigen publieke energievoorzieningen, in zon op alle daken. Je moet daar fors in investeren. Trek die 13 miljard euro die je wil gaan gebruiken voor kerncentrales die er toch niet gaan komen, uit dat fonds; knal op alle daken die beschikbaar zijn zonnepanelen; zorg voor buurtbatterijen en voor alle collectieve netwerken waar jullie het net over hebben gehad. Dáár moet je naartoe. Het duurt nog twintig jaar voordat er een kerncentrale komt. Het kost 20 miljard en het kost nog eens 20 miljard extra om het afvalprobleem op te lossen. Dat is de olifant in deze ruimte. Als je wil gaan investeren in toegankelijke energie voor mensen, moet je investeren in de toekomst, met diepte-investeringen in een eigen publiek netwerk en een eigen publieke energievoorziening. Je moet het in het hier en nu ook willen oplossen. Dat betekent dat je in het hier en nu te maken hebt met mensen die nog steeds afhankelijk zijn van gas om hun woning te verwarmen, met mensen die nu de kachel niet aandoen en volgende maand ook niet en de maand daarna ook niet. Het is een grote, grote schande dat dit gebeurt in dit land. Het is een schande dat er aandeelhouders zijn die hun zakken vullen terwijl er mensen met een kleedje op de bank moeten zitten. Dat was in 2006 zo. Dat was in 2010 zo. Dat was in 2020 zo. Dat is nu weer zo. Het is nu nog erger dan het toen was. Dat betekent dat je energie betaalbaar moet maken. Dat betekent dat de belastingen verlaagd moeten worden. Als dat niet kan op de manier waar de heer Grinwis het net over had — ik was overigens met hetzelfde bezig, dus mooi dat u dat veldwerk al gedaan heeft — dan moet dat gebeuren door de btw te verlagen. Dat kan. Dat doet Spanje. Dat kunnen we gewoon doen. Geen excuses meer, ook niet van de minister over dat dingen niet zouden kunnen. Ik ben benieuwd naar haar visie daarop. Kunnen we de belasting, de btw op energie, gaan verlagen? Ja, dat kost geld, maar dat kunnen we dus betalen door kernenergie, door minder consultants en door minder expats. Ik noem maar effe gewoon een paar dingen. Het doet iedereen zeer, zei ik net al. Ik ben heel erg bereid om daarover na te denken. Als jullie andere dekkingsvoorstellen hebben: kom maar op. Het terugdraaien van de salderingsregeling is een ongelofelijk asociale maatregel van een onbetrouwbare overheid. Hoe kunnen jullie dat doen? Mensen betalen hogere huren. Mensen betalen een hogere epv, energieprestatievergoeding. Ik heb in zo veel buurten en wijken moeten uitleggen dat dit een goed idee was, omdat je woning dan verduurzaamd werd, je energierekening naar beneden ging en ja, dat je huur dan misschien wel iets omhoogging, maar je een veel lagere energierekening kreeg. Mevrouw Kröger zei het net niet, maar die mensen worden keihard genaaid. Gepakt worden ze. Ga dan niet nu met plannen komen waarmee je nog meer wijken wil verduurzamen, want mensen staan met hun hakken in het zand en ik begrijp ze donders goed. Als zij zo besodemieterd worden door hun eigen overheid, hoe denk je dan het vertrouwen te kunnen krijgen in buurten en wijken om woningen te gaan isoleren?

Versie 89c6a4766a66aca1c7f1e32d15f49b7e499ed8787f81b353d160e91c5c6f45ad · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.