Jimmy Jimmy Dijk

Energie voor huishoudens

De heer Jimmy Dijk (SP): Ik sluit me erbij aan dat er langetermijninvesteringen moeten worden gedaan in het netwerk. Ik hoorde u net het voorbeeld noemen van zonnepanelen op de daken van mensen. Mijn vraag is: bent u zich ervan bewust dat de energievoorziening die we nu hebben, is opgebouwd door overheden die daar zelf voor de lange termijn in investeerden? We zagen gisteren dat Borssele wordt genationaliseerd. Het zou een goed idee zijn als de overheid deze handschoen helemaal zelf zou oppakken. Ik vond het rapport van de heer Wennink niks, maar ik vond één punt wel goed. Hij zegt: er is te veel geprivatiseerd; de overheid moet dat weer zelf gaan doen, met langetermijninvesteringen via een kosten-batenstelsel en niet via een kasstelsel. Als u daartoe bereid bent, dan zou dat een grote verandering zijn van dit kabinet.

De heer Jimmy Dijk (SP): Ik vraag dit, omdat als het gaat over betaalbare energie voor huishoudens, ACM gewoon zegt: volgend jaar gaan de netwerkkosten met €141 omhoog voor mensen. Aan u werd net de vraag gesteld of u het allemaal wilt uitsmeren, vooruitschuiven of dat soort dingen. U vindt mij aan uw zijde als u zegt: dit zijn diepte-investeringen voor de lange termijn. Het is heel goed als de overheid dit doet, dit op zich neemt, maar ook rekening houdt met dat het later iets kan opbrengen. Nu worden alle investeringen in de lange termijn namelijk constant alleen maar gezien als verloren geld. Dat vind ik uiterst dom. U verzandt daardoor steeds in deze discussie met andere partijen die één, geen omslag willen en twee, een puur privaat stelsel willen. Dat is een discussie waarin u, als ik u goed beluister, niet terecht wilt komen. Dat gebeurt wel iedere keer als u zelf niet helder bent over diepte-investeringen en dat de overheid die moet doen. U zult dus een keuze moeten maken in het financieringssysteem. Dat doet u tot nu toe niet.

De heer Jimmy Dijk (SP): Ik wil toch nog even doorgaan over het afschaffen van de salderingsregeling. Eén. Dat is echt de onbetrouwbare overheid ten top. Twee. Het werd net ook al aangegeven: het treft huurders drie keer. Ze krijgen én een hogere huur én hogere servicekosten én hogere energieprestatievergoedingskosten. Ze kunnen niet salderen én ze moeten duurdere energie betalen. Er zijn voorstellen gedaan door mijn partijgenoot, mevrouw Beckerman, en ook door anderen hier in de Kamer, om daar iets aan te doen, maar er gebeurt niks. Het betekent wel dat mensen én dure boodschappen betalen én dure brandstof betalen én hogere zorgkosten krijgen. Al die kosten stapelen bij elkaar op. Voor sociale huurders gaat het over €30 tot €50 per maand.

De heer Jimmy Dijk (SP): Ik wil graag van D66 horen — zij hebben overigens tegen het voorstel gestemd om een oplossing te zoeken voor sociale huurders — wat dan nu de oplossing is. Deze mensen komen namelijk heel hard in de knel.

De heer Jimmy Dijk (SP): Het is bijna oktober. Ik weet niet hoe het met uw mailbox zit, maar de mijne stroomt vol met mails van mensen die de energierekening niet kunnen betalen. Zij geven ook aan dat het energienoodfonds niet toereikend is of hele moeilijke voorwaarden heeft waardoor zij er niet voor in aanmerking kunnen komen. Als wij vandaag het antwoord van de minister op uw vraag horen, ga ik u in de tweede termijn vragen om met een concreet antwoord te komen op de vraag wat u gaat doen om huurders te compenseren. Het kabinet heeft immers keer op keer aangegeven dat niet te gaan doen.

De heer Jimmy Dijk (SP): Ik ben het er helemaal mee eens dat we moeten beginnen met het isoleren, verduurzamen en energiezuinig maken van de woningen die dat nu het minst zijn en waar nu de hoogste rekeningen worden betaald. Is mevrouw Kröger van PRO het met de SP-fractie eens dat we nu erg veel belasting betalen op energie en, wetende dat niet iedereen invloed heeft op zijn energiegebruik, dat die belasting eigenlijk naar beneden moet?

De heer Jimmy Dijk (SP): Ik stel deze vraag omdat ik in een vorig debat al heb aangegeven dat we in de oppositie met meer zijn. Er wordt vanuit de coalitie steeds gevraagd om samenwerking, maar ik zie die niet. Ik zie vaak een klap terug in het gezicht. Het zou mij een lief ding waard zijn als wij als verenigde oppositie met een voorstel kunnen komen om de belastingen op energie te verlagen, al zou het maar deels zijn, en we als oppositie allemaal een beetje pijn lijden, omdat het net niet precies ons voorstel is. Ik ben daar heel erg toe bereid, omdat ik echt zie dat de groep mensen die precies buiten het Noodfonds Energie vallen, echt de hoofdprijs gaan betalen. Ik zou u dus willen vragen om met mij mee te denken over een voorstel om die energiebelasting te verlagen, precies voor de groep die daar het minste invloed op heeft. Dan kijken we toch naar mensen die bijvoorbeeld afhankelijk zijn van gas om hun woning te verwarmen, omdat we dat in het hier en nu beter kunnen maken. Ik ben benieuwd naar uw reactie daarop.

De heer Jimmy Dijk (SP): Dank u wel, voorzitter. Als ik de debatten hier in de Kamer beluister, lijkt het soms wel alsof pas in 2022, met de agressieoorlog van Poetin richting Oekraïne, de energiecrisis uitbrak. Als ik naar deze debatten luister, denk ik soms: wat is er dan voor die tijd gebeurd? Als ik zo naar jullie allemaal luister, denk ik dat dit cruciaal is in dit debat. Ik kan me namelijk herinneren dat wij in 2008, 2009, en een deel van 2010, de straat opgingen met kleine Nutsjes. U weet wel, die kleine candybars, die chocoladereepjes. Wij gingen de straat op met de leus: ze zijn nuts! Dat zeiden we omdat zij onze publieke energievoorzieningen in de uitverkoop deden. Het netwerk moest gesplitst worden van de energiebedrijven. En wat zie ik nou gisteren ineens in de kranten voorbijkomen: Borssele wordt genationaliseerd. Dat is een interessante ontwikkeling. Ik vind, samen met 80% van de Nederlandse bevolking, dat het een grote fout is geweest om onze energie in de uitverkoop te doen. Dat vond men toen, in 2009, en dat vindt men in 2026 nog steeds: 80% van de mensen zegt dat het een grote fout is geweest om onze energie in de uitverkoop te doen en aan marktpartijen over te dragen. Toch vindt 80% van de Kamer het een goed idee om in een privaat stelsel verder te gaan. Dan hoor ik woorden als "publiek" en "collectief" en zinnen als: een beetje markt is toch wel goed? Nee, dat is het niet. We zien namelijk dat er op het gebied van brandstof of energie dikke winsten worden gemaakt. Die gaan in de zakken van aandeelhouders, terwijl mensen de hoofdprijs betalen voor energie. Ik hoorde mijn buurman en een aantal anderen ook terecht opmerken dat we enorme belastingen op energie hebben. Hoe krijg je het voor elkaar om op zo'n sociaal grondrecht — want dat is wat de toegang tot betaalbare energie moet zijn — zulke belastingen te heffen? Het is niet meer toegankelijk voor mensen nu, en dat was het de afgelopen vijftien jaar ook al niet. Er moeten forse investeringen worden gedaan. Ik had het hierover in mijn interruptie richting de heer Klos. Dat betekent dat je langetermijninvesteringen moet doen. Dat betekent écht iets voor je overheidsuitgaven. Je moet dan meerekenen dat je moet investeren in een publiek stelsel, in je eigen netwerk, in je eigen publieke energievoorzieningen, in zon op alle daken. Je moet daar fors in investeren. Trek die 13 miljard euro die je wil gaan gebruiken voor kerncentrales die er toch niet gaan komen, uit dat fonds; knal op alle daken die beschikbaar zijn zonnepanelen; zorg voor buurtbatterijen en voor alle collectieve netwerken waar jullie het net over hebben gehad. Dáár moet je naartoe. Het duurt nog twintig jaar voordat er een kerncentrale komt. Het kost 20 miljard en het kost nog eens 20 miljard extra om het afvalprobleem op te lossen. Dat is de olifant in deze ruimte. Als je wil gaan investeren in toegankelijke energie voor mensen, moet je investeren in de toekomst, met diepte-investeringen in een eigen publiek netwerk en een eigen publieke energievoorziening. Je moet het in het hier en nu ook willen oplossen. Dat betekent dat je in het hier en nu te maken hebt met mensen die nog steeds afhankelijk zijn van gas om hun woning te verwarmen, met mensen die nu de kachel niet aandoen en volgende maand ook niet en de maand daarna ook niet. Het is een grote, grote schande dat dit gebeurt in dit land. Het is een schande dat er aandeelhouders zijn die hun zakken vullen terwijl er mensen met een kleedje op de bank moeten zitten. Dat was in 2006 zo. Dat was in 2010 zo. Dat was in 2020 zo. Dat is nu weer zo. Het is nu nog erger dan het toen was. Dat betekent dat je energie betaalbaar moet maken. Dat betekent dat de belastingen verlaagd moeten worden. Als dat niet kan op de manier waar de heer Grinwis het net over had — ik was overigens met hetzelfde bezig, dus mooi dat u dat veldwerk al gedaan heeft — dan moet dat gebeuren door de btw te verlagen. Dat kan. Dat doet Spanje. Dat kunnen we gewoon doen. Geen excuses meer, ook niet van de minister over dat dingen niet zouden kunnen. Ik ben benieuwd naar haar visie daarop. Kunnen we de belasting, de btw op energie, gaan verlagen? Ja, dat kost geld, maar dat kunnen we dus betalen door kernenergie, door minder consultants en door minder expats. Ik noem maar effe gewoon een paar dingen. Het doet iedereen zeer, zei ik net al. Ik ben heel erg bereid om daarover na te denken. Als jullie andere dekkingsvoorstellen hebben: kom maar op. Het terugdraaien van de salderingsregeling is een ongelofelijk asociale maatregel van een onbetrouwbare overheid. Hoe kunnen jullie dat doen? Mensen betalen hogere huren. Mensen betalen een hogere epv, energieprestatievergoeding. Ik heb in zo veel buurten en wijken moeten uitleggen dat dit een goed idee was, omdat je woning dan verduurzaamd werd, je energierekening naar beneden ging en ja, dat je huur dan misschien wel iets omhoogging, maar je een veel lagere energierekening kreeg. Mevrouw Kröger zei het net niet, maar die mensen worden keihard genaaid. Gepakt worden ze. Ga dan niet nu met plannen komen waarmee je nog meer wijken wil verduurzamen, want mensen staan met hun hakken in het zand en ik begrijp ze donders goed. Als zij zo besodemieterd worden door hun eigen overheid, hoe denk je dan het vertrouwen te kunnen krijgen in buurten en wijken om woningen te gaan isoleren?

De heer Jimmy Dijk (SP): Absoluut. Voorzitter. Er moet natuurlijk een prijsplafond komen op energie. Dat ligt ontzettend voor de hand. Dat hadden we. Toen betaalden we energiebedrijven trouwens ook miljarden; dat hadden we niet moeten doen. Onze energie moet betaalbaar worden, want mensen verdienen een betaalbare energierekening. Dat kan door, wat ik net al zei, de belasting op energie te verlagen. Dat kan inderdaad ook voor hier en nu met dat noodfonds, met alle beperkingen die dat heeft, zoals dat mensen die omwille van een lage energierekening de kachel helemaal niet meer aandoen, niet meer in aanmerking komen. Daar moet een oplossing voor komen. Tot slot zou ik graag nog één vraag willen stellen. Wat gaat deze minister doen met de lage gasvoorraden? Zij zegt zelf: wij komen niet in de problemen als er nu een strenge winter komt. Ik wil daar uitleg over, maar ik wil ook graag het voornemen van deze minister horen. Is zij dan voornemens om de gasvoorraden constant op dit lage niveau te houden?

De heer Jimmy Dijk (SP): Why?!

De heer Jimmy Dijk (SP): Ik ben het hiermee helemaal eens. Het lijkt me een goed idee. Ik kan niet bij iedere vergadering van deze commissie aanschuiven, maar het valt me op dat als ik dat wel doe, er heel weinig tijd ingepland blijkt te zijn. Toen ik vanochtend de ingeplande tijd zag, dacht ik al: mwah. Volgens mij is het een goed idee als we de volgende keer meer tijd inplannen.

De heer Jimmy Dijk (SP): In aansluiting hierop. Eerder zijn er moties van mijn collega Beckerman aangenomen die vroegen om het uit te zoeken. Dat is gedaan. De moties vroegen echter ook om te compenseren en om met plannen daarvoor te komen. Dat laatste is uitgebleven. Je kan namelijk iets doen aan de energieprestatievergoeding, maar dan nog telt de rekensom ertoe op dat huurders €35 tot €50 per maand meer kwijt zijn. Ik snap dat er een brief komt. Dat is goed. Dan wil ik graag ook hele concrete maatregelen, die verder gaan dan op dit moment. Het is namelijk ruim onvoldoende. Huurders worden zo echt drie keer bij de kassa gepakt.

De heer Jimmy Dijk (SP): De minister verwijst ook veel naar Sociale Zaken als het gaat om dat energiefonds. Maar ik ben wel heel benieuwd hoe zij aankijkt tegen het energiefonds, dat ook heel veel van mensen vraagt om zelf in aanmerking te komen. Ze zegt dat meerdere partijen hebben aangegeven dat er mensen zijn die de kachel nooit aan hebben. Dat zijn vooral ook mensen die überhaupt moeilijk te bereiken zijn en die erg veel wantrouwen hebben richting de overheid. Hoe kijkt zij zelf aan tegen deze manier waarop dit fonds in werking wordt gesteld, in plaats van dat er collectieve regelingen komen die gewoon korting geven op een energierekening, zoals de belastingvermindering op energie? Dat is een veel directere manier om mensen te bereiken. Je treft een grote groep. Dat zou misschien wat meer kunnen kosten, maar dat is wel een manier om een grote groep mensen te bereiken die je nu, hoeveel vertrouwen ik ook heb in lokale ambtenaren die hun uiterste best doen om dat te doen, hoogstwaarschijnlijk ook voor een groot deel niet gaat bereiken.