Implementatie van Richtlijn (EU) 2024/1203 van het Europees Parlement en de Raad van 11 april 2024 inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht en tot vervanging van de Richtlijnen 2008/99/EG en 2009/123/EG (Implementatiewet herziene Europese richtlijn milieucriminaliteit) (36876)

Brontekst

Mevrouw Teunissen (PvdD): Dank u wel, voorzitter. Vandaag spreken we over het strafbaar stellen van zeer ernstige milieucriminaliteit, oftewel ecocide: het op grote schaal beschadigen van ecosystemen. Ecocide betekent letterlijk "het doden van ons huis". Ecocide: de moedwillige verwoesting van ons leefmilieu. Het woord bestaat al sinds 1970, en 50 jaar later is er eindelijk een juridische definitie. Een panel van topjuristen legde in 2021 vast wat ecocide precies inhoudt: onwettige of moedwillige daden, gepleegd met de wetenschap dat ernstige en wijdverspreide of langdurige schade aan de natuur zeer waarschijnlijk is. In 2024 dienden de eilandstaten Vanuatu, Fiji en Samoa een officieel voorstel in om ecocide toe te voegen aan het Statuut van Rome. Landen die het water letterlijk voelen stijgen, wachten niet langer af. Rusland, Oekraïne, Frankrijk en België hebben ecocide al eerder in hun eigen wetboeken opgenomen. De Europese Unie voerde in 2024 zwaardere straffen in voor ernstige milieumisdrijven, en de implementatie van die wet ligt vandaag voor. Eindelijk, zou ik willen zeggen, want na jarenlange strijd wordt grootschalige beschadiging van ecosystemen als eigenstandige strafverzwaringsgrond toegevoegd aan het Wetboek van Strafrecht. Het milieustrafrecht krijgt hiermee een meer ecocentrisch karakter, en dat is een overwinning voor al de mensen die ecocide jarenlang op de agenda hebben gezet. Strafbaarstelling van ecocide is voor een betere bescherming van mens, dier en natuur hard nodig. Vervuiling door de industrie veroorzaakt bijvoorbeeld in Nederland alleen al jaarlijks zo'n 7 miljard euro aan maatschappelijke schade. De grote vervuilers houden ondanks deze wet nog een te sterke rechtspositie ten opzichte van de kwetsbare waarden. De herziene richtlijn biedt een kans om de bescherming van de leefomgeving centraler te stellen in het strafrecht. We zien dat er nog wel wat verbetering plaats kan vinden, en daarom willen we vandaag een aantal verbetervoorstellen doen. Niet voor niks kwam ons voormalig Partij voor de Dieren-Kamerlid Lammert van Raan in 2023 met een initiatiefwet om ecocide strafbaar te stellen. Daar zat wel wat meer in dan wat de minister nu in deze vertaling naar Nederland zet. Wij kiezen ervoor om nu een aantal verbeteringen voor te stellen op basis van de initiatiefwet van Van Raan. Voorzitter. Bij de voorgestelde implementatie moet de aanzienlijke schade wijdverbreid en onomkeerbaar of langdurig zijn. Daarmee worden verschillende voorwaarden tegelijkertijd gesteld. Het internationale panel van juridische experts dat de definitie van ecocide heeft opgesteld, hanteert een andere benadering. Volgens hun definitie kan er sprake zijn van ecocide wanneer de schade aanzienlijk is en daarnaast wijdverbreid, onomkeerbaar of langdurig. Mijn vraag is: waarom heeft de minister er niet voor gekozen om de definitie van de experts te volgen, maar heeft hij voor een minimalistische benadering gekozen? Voorzitter. Dan kom ik tot de toelichting van onze amendementen. We vinden dat de strafbaarstelling van milieucriminaliteit zoals die nu in de wet staat, niet herkenbaar maakt dat het ook om ecocide gaat. Daarom zouden wij willen voorstellen om in de citeertitel ook expliciet te verwijzen naar de strafbaarstelling van ecocide. Zo begrijpen mensen beter waar het over gaat, en wordt ook het historische moment gemarkeerd dat er een strafverzwaringsgrond komt voor ecocide. Dan ons amendement. De voorgestelde wet voorziet in een strafverzwaring wanneer aanzienlijke schade wordt berokkend aan een Natura 2000-gebied, maar we hebben daarnaast ook andere gebieden die van groot belang zijn voor de bescherming van de natuur in onze omgeving. Denk bijvoorbeeld aan grondwaterbeschermingsgebieden. Deze gebieden dragen in belangrijke mate bij aan het natuurherstel van Nederland, maar staan ook onder druk door bijvoorbeeld de grootschalige verspreiding van pfas.

Versie c186340215f3faaa65607edfef06a11980df3f4e7630dfe497e983d541b79585 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.