Digitaliserende overheid

De heer Vermeer (BBB): Dank u wel, voorzitter. De overheid digitaliseert in een razend tempo. Dat is een ontwikkeling die BBB aanmoedigt, omdat digitalisering kan bijdragen aan betere dienstverlening en een efficiëntere manier van werken. Die vooruitgang kent echter ook een grens, want we moeten oppassen voor een overheid die alleen nog maar spreekt in de taal van algoritmes. Achter elk dossier zit immers een mens met een eigen verhaal, dat niet altijd past binnen de logica van een computersysteem. Juist daarom moeten we scherp zijn op wie deze systemen bouwt, wie ze beheert en wie uiteindelijk de zeggenschap heeft. Precies op dat punt raakt de overname van Solvinity door Kyndryl de kern van onze nationale veiligheid. Dit gaat niet om de verkoop van een willekeurig Nederlands bedrijf aan een buitenlandse partij; die partij is overigens al sinds jaren voor 60% in Britse handen. Solvinity beheert onze digitale voordeur, DigiD. Dat is het systeem waarmee Nederlanders hun belastingzaken regelen, maar waarmee onze minister van Financiën dus ook belastinggeld binnen kan halen. Met dat systeem zien Nederlanders ook hun zorggegevens in, halen ze informatie op over hun pensioen en hebben ze veilig contact met de overheid. Bij een overtreding kan je via dat systeem zelfs inloggen bij het OM om te kijken hoe je in je auto zit en wat je daar gedaan had. Betrouwbaar en veilig bij overheidsorganisaties kunnen inloggen raakt rechtstreeks aan het vertrouwen van burgers en aan de kern van onze nationale veiligheid. BBB is niet tegen de vrije markt en heeft geen afkeer van grote internationale bedrijven en we laten ons ook geen geopolitiek angstcomplex aanpraten dat ons tegenover bijvoorbeeld de Verenigde Staten plaatst, maar gezond verstand zegt wel dat deze overname grote risico's met zich meebrengt en dat je de regie over de meest vitale digitale infrastructuur van ons land, de gegevens van alle Nederlanders, niet in handen legt van een partij die zich moet schikken naar buitenlandse wetgeving. Daarom vraag ik de staatssecretaris welke harde waarborgen er zijn dat de vertrouwelijkheid, veiligheid en beschikbaarheid rond DigiD onverminderd gegarandeerd zijn. Ook vraag ik wat toezeggingen nog waard zijn als wetgeving in het buitenland daar uiteindelijk doorheen kan snijden. Hoe voorkomen we dat dit soort diensten afgesloten worden als er een sanctiemiddel ingezet gaat worden? Hierbij is een sanctie tegen een bedrijf namelijk ook meteen een sanctie tegen de complete overheid. Voorzitter. Laten we helder zijn: we mogen de sleutel van de kluis van onze verzorgingsstaat niet laten verhuizen naar de andere kant van de oceaan. Dat is niet uit wantrouwen maar uit verantwoordelijkheid. Digitale soevereiniteit is geen luxe, maar een randvoorwaarde voor een goed functionerende rechtsstaat. Wie vandaag zegt dat het vast goed gaat, moet morgen ook kunnen uitleggen waarom we het laten gebeuren als het misgaat. Die verantwoordelijkheid stopt niet bij eigendom en zeggenschap, want die verantwoordelijkheid begint juist bij de manier waarop digitale systemen in de praktijk uitpakken voor mensen. Het Adviescollege ICT-toetsing legt terecht de vinger op de zere plek: geautomatiseerde systemen laten ambtenaren vaak te weinig ruimte om af te wijken wanneer een uitkomst onrechtvaardig is. Voorzitter. Laat digitalisering nooit, maar dan ook nooit een muur zijn waar de burger tegenaan loopt. Daarom hebben we ook gestreden voor de Informatiepunten Digitale Overheid en zijn we blij dat daar ook weer geld voor beschikbaar gesteld is. Laat digitalisering een hulpmiddel zijn dat de publieke dienstverlening versterkt. Technologie, en ook AI, mag als ondersteuning worden gebruikt, maar de verantwoordelijkheid voor beslissingen die burgers raken, moet altijd bij een mens blijven. Alleen zo blijft de overheid menselijk, rechtvaardig en betrouwbaar. Dank u wel.