Digitaliserende overheid

Brontekst

Staatssecretaris Van Marum: Voorzitter. Ik sluit hiermee het stukje Solvinity af. Ik wil graag nog wat breder iets zeggen over digitale autonomie en de NDS. Digitale weerbaarheid en autonomie is een belangrijke prioriteit in de Nederlandse Digitaliseringsstrategie. Dat kan niet lager voor iedere overheidsorganisatie apart. Alleen als één overheid waar alle overheidslagen en alle uitvoeringsorganisaties het samen doen, kunnen we voldoen aan de eisen van deze tijd. Gemeenten, provincies, waterschappen, publieke dienstverleners en Rijk werken dan ook samen aan die digitaliseringsopgave. De zojuist genoemde Visie Digitale autonomie is een concreet voorbeeld van deze samenwerking. Daarbij verkennen we tevens de soevereine overheidscloud, waarvoor ook aanvullende middelen in de investeringsagenda van de NDS nodig zullen zijn. Daarnaast moeten we ervoor zorgen dat clouds en artificiële intelligentie op een verantwoorde manier worden benut, en dat de data die wij als overheid hebben, veilig zijn opgeslagen op de juiste plek en ook beschikbaar zijn om mensen te helpen. Die opgave vereist investeringen die later renderen. U ziet het in de tussenstand van de investeringsagenda, maar ik zeg het hier ook nogmaals met klem: om digitaal voorbereid te zijn op de toekomst en de doelen van de NDS te halen, zijn grote investeringen nodig. Eerder heb ik een bedrag van minstens 1 miljard euro per jaar genoemd. Ter afsluiting wil ik vast reageren op de laatste vraag van mevrouw Kathmann. Toen ik de portefeuille Digitalisering in de zomer overnam van mijn voorganger Szabó, had ik mij niet kunnen voorstellen dat ik aan zo'n dynamisch en belangrijk dossier kwam. Ik heb de gesprekken met uw commissie en met de stakeholders als heel waardevol ervaren en we zijn met z'n allen — sommigen in uw commissie weten inmiddels meer dan ik — in afwachting van de nieuwe plannen van het aankomend kabinet. Ik hoop voor deze portefeuille — en daarmee geef ik ook de reflectie waar mevrouw Kathmann naar zocht — op fors meer middelen en een verantwoordelijke bewindspersoon met mandaat en doorzettingsmacht. In algehele zin heb ik de samenwerking met uw commissie als ontzettend plezierig ervaren. Mijn eigen rol in deze coördinerende functie heb ik weleens omschreven als die van een kapitein die zijn schip, waar hier en daar een lek in zit, met patchwork bij elkaar moet zien te houden. De breedte waarin de verantwoordelijkheid hiervoor nu is belegd bij diverse departementen, maakt slagvaardig handelen weleens lastig. Daarom denk ik dat we met de NDS een echte kans hebben: voor het eerst zien we dat alle overheidslagen en alle uitvoeringsorganisaties het met elkaar erover eens zijn dat er wat moet gebeuren. Ik zou een volgend kabinet dan ook met klem willen aanraden om dat momentum te pakken en daar wat mee te doen. Dat gezegd hebbende wil ik graag overgaan tot de vragen. Die heb ik ingedeeld in de volgende blokjes: digitale autonomie en soevereiniteit, AI en cloud, digitale infrastructuur en ICT-projecten, en tot slot overig. Ik heb de vraag gekregen van D66 welke digitale systemen, diensten en infrastructuren het kabinet beschouwt als kritiek of vitaal voor het functioneren van de overheid. Wie bepaalt welke systemen, diensten of infrastructuren vitaal zijn? Dank voor deze relevante vraag. De beoordeling of een dienst of proces vitaal is, wordt onder de huidige wetgeving gemaakt door het verantwoordelijke ministerie. Hierbij wordt geanalyseerd of een verstoring, uitval of manipulatie van een proces of dienst de nationale veiligheid kan schaden. Voor de sector overheid zijn dat in ieder geval de Basisregistratie Personen, het Handelsregister en DigiD. Overige vitale overheidsdiensten zijn om veiligheidsredenen niet als zodanig openbaar. Hoe definieert het kabinet digitale autonomie? Dat was een vraag van mevrouw Kathmann. Hoe zou digital autonoom Nederland er in een ideale wereld uitzien? Het kabinet hanteert de definitie van autonomie zoals beschreven in de Kamerbrief omtrent de open strategische autonomie, osa, namelijk het vermogen van de EU om als mondiale speler in samenwerking met internationale partners op basis van eigen inzichten en keuzes publieke belangen te borgen en weerbaar te zijn in een onderling verbonden wereld. De digitale autonomie van de overheid is gericht op het vermogen van de overheid om autonoom te handelen en beslissingen te nemen over haar digitale technologie. Hierin staan drie concepten centraal. De eerste is de technologische keuzevrijheid. De overheid moet in staat zijn om technologie te kiezen, te wijzigen of te vervangen zonder onredelijke belemmeringen door lock-ineffecten of incompatibiliteit met bestaande systemen. Het tweede kernelement is kennisautonomie. De overheid beschikt over voldoende interne expertise om technologie te begrijpen, beheren en ontwikkelen. Het derde aspect betreft de strategische afhankelijkheden, waarbij de overheid gericht bewuste technologische afhankelijkheden mitigeert om de risico's te beheersen. Door risico's te verkleinen en kansen te benutten kan Nederland haar eigen koers varen en onze eigen publieke belangen borgen. Dan had ik de vraag van D66: heeft de staatssecretaris een integraal overzicht van waar onze meest kwetsbare afhankelijkheden zitten? We zijn centraal inzicht aan het organiseren in waar kritieke systemen zitten. Dit gebeurt als onderdeel van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie. Gezien de gevoelige aard hiervan zal dit overzicht niet gepubliceerd worden. Een dergelijk overzicht, zeker als het openbaar gemaakt wordt, biedt ook kwaadwillenden de mogelijkheid om daarop gericht aan te vallen. Dat neemt niet weg dat de organisaties zelf hun vitale processen en afhankelijkheden wel in beeld moeten hebben. Ze dienen deze afhankelijkheden te mitigeren om de continuïteit van hun dienstverlening te kunnen blijven waarborgen.

Versie 2b961461a77ca217d2d11e28fab12fcf2fe2105f691377e5a59cd569ecd7b3ba · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.