Jaarverslag en Slotwet 2025 ministerie Justitie en Veiligheid

Brontekst

De heer Mathlouti (D66): Voorzitter, dank u wel. Slachtoffers, verdachten en de samenleving moeten te lang wachten, is een conclusie van de Algemene Rekenkamer die aan duidelijkheid niets te wensen overlaat en onderschrijft wat we in de praktijk zien gebeuren. Slachtoffers van bijvoorbeeld zedenzaken besluiten geen aangifte te doen, omdat ze de jarenlange weg die volgt liever niet afleggen. Neem ook rechtszaken die jarenlang voortslepen en straffen die niet kunnen worden uitgevoerd door bijvoorbeeld een tekort aan cellen. Ondertussen is het onveiligheidsgevoel van Nederlanders de afgelopen jaren gestegen naar 37%, niet per se omdat de criminaliteit zo is toegenomen, maar omdat mensen het gevoel verliezen dat er iemand is die ingrijpt als het misgaat. Dat gevoel werd vorige week bevestigd door het nieuws dat er met 10.000 aangiften van ernstige misdrijven niks is gebeurd. Voorzitter. Een rechtsstaat staat of valt met de geloofwaardigheid van zijn eigen rechtssysteem. Een rechtsstaat die niet levert, is ook nog eens kwetsbaar voor wantrouwen en ondermijning. Vanuit wantrouwen kunnen ondemocratische ideeën ontstaan, zoals het omzeilen van wetten en rechters. Dat geldt niet alleen voor Europees-Nederland, maar ook voor Caribisch-Nederland. Onze opdracht is helder: doe wat werkt, zodat de strafrechtketen en daarmee onze rechtsstaat zijn legitimiteit behoudt. Een rechtsstaat die levert, zorgt namelijk dat mensen weer vertrouwen hebben in onze democratische rechtsstaat. Dat is het beste wapen tegen de ondermijning ervan. Voorzitter. Dat begint bij het op orde brengen van de slagkracht van onze keten. We moeten zorgen dat de politie, het OM, de rechtspraak en DJI in staat zijn strafzaken efficiënt, sneller en bovenal slimmer af te doen. Dat is niet gemakkelijk in een keten die eindeloos verknoopt is. Maar dat begint met een overzicht en gerichte maatregelen die controleerbaar zijn. De Algemene Rekenkamer bevestigt dat concrete maatregelen ontbreken. Er zijn nauwelijks echte plannen met specifieke tijdsdoelen en ketenbrede informatie over de doorlooptijden is nog steeds niet beschikbaar. Sturen zonder informatie is lastig, ook voor de Kamer. Laten we dus beginnen met de basis door de Kamer de tools te geven die zij nodig heeft om te controleren. Kan de minister dus aangeven hoe hij de informatievoorziening richting de Kamer gaat verbeteren, met ketenbreed inzicht in doorlooptijden, en op welke termijn we die informatie kunnen verwachten? Voorzitter. De Algemene Rekenkamer concludeert ook dat er onvoldoende inzicht bestaat in het resultaat van opsporing en in de besteding van miljarden euro's aan politietaken. Mijn vraag aan de minister is dus: hoe zorgen we voor meer inzicht in de politiebegroting, waar zo'n 8 miljard naartoe gaat en waar we nu niet op kunnen sturen, bijvoorbeeld door de begroting, in lijn met het Raad van State-advies en de motie-Van der Werf, op te splitsen? Hoe staat het met het uitvoeren van die motie? Voorzitter. De Algemene Rekenkamer gaf het ook al aan: met meer mensen of middelen wordt dit probleem niet opgelost. Ik ben benieuwd hoe de minister dit ziet. Het gaat niet om meer van hetzelfde, maar om de manier waarop we ons stelsel hebben ingericht, hoe de keten samenwerkt en hoe de minister die onderdelen bij elkaar brengt en zaken tot afronding brengt. Soms vraagt het om gedurfde maatregelen. Ik ben dan ook blij met het wetsvoorstel van D66 en CDA dat onlangs naar de Kamer is gestuurd. Het wetsvoorstel beoogt ons strafrecht zo in te richten dat we slimmer straffen en de kans op recidive verminderen, ook om te voorkomen dat mensen opnieuw in die strafrechtketen terechtkomen. Het zijn dit soort gedurfde maatregelen waar onze strafrechtketen zo naar snakt. Maandag ontvingen we een brief met de voortgang op het deltaplan en de motie-Mutluer. Ik moet zeggen: dat kon beter. De Kamer vroeg om meetbare doelstellingen, maatregelen enzovoort, maar die lees ik niet terug. In de brief worden abstracte indicatoren genoemd. Ikzelf zat te denken aan het volgende. Welke stappen en knooppunten tussen ketenpartners zijn er in een gemiddeld proces? Wat is de gemiddelde doorlooptijd per stap of horde in de keten? Welke onderliggende oorzaken liggen daaraan ten grondslag? Als we een resultaat willen behalen, welke politieke keuzes zijn er dan mogelijk en wat zijn de consequenties daarvan? Dat gesprek moeten we voeren. Ik mis een basis waarover we hier kunnen debatteren. Kan de minister ingaan op concrete maatregelen die hij momenteel overweegt om de doorlooptijden in te korten en welke opties er zijn? Alles vraagt om een andere aanpak dan we tot nu toe gehanteerd hebben. Maar de brief leest eerlijk gezegd als meer van hetzelfde. Voorzitter. In de jaren tachtig en negentig keken verschillende staatscommissies vanuit een andere bril naar de strafrechtketen. Dat zorgde voor ingrijpende veranderingen die het strafrecht moderniseerden. Hoe kijkt de minister naar het plan om, naar de geest van die staatscommissies, een expertgroep van verschillende actoren uit de keten op te richten? Voorzitter. Het vertrouwen in onze rechtsstaat is de beste bewapening tegen de ondermijning ervan, maar dat is niet genoeg. In de veranderende wereld moeten we zorgen dat onze rechtsstaat niet alleen een stevig en betrouwbaar fundament heeft, maar ons ook beschermt tegen invloeden van buiten. Daarom moeten we door dezelfde lens kijken naar onze internationale veiligheidsstrategie. Doen we wat werkt om Nederland veilig te houden? Of het nu gaat om cyberaanvallen, buitenlandse inmenging of een pandemie: dreigingen trekken zich niks aan van ministeriële grenzen. De Algemene Rekenkamer constateert dan ook dat rijksbreed inzicht in de veiligheidsstrategie ontbreekt. Ook weten we niet of de ingezette maatregelen daadwerkelijk bijdragen aan het vergroten van onze weerbaarheid. Als we niet weten wat werkt, weten we ook niet of ons land klaar is voor wat er op ons afkomt. Is de minister daarom bereid om niet pas na de evaluatie van de veiligheidsstrategie in 2026, maar op korte termijn werk te maken van centrale monitoring van de voortgang van de veiligheidsstrategie? Welke concrete rol ziet de minister voor zichzelf en bijvoorbeeld voor de NCTV als rijksbrede coördinator? Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat we ook inzicht krijgen in het concrete effect van de genomen maatregelen? Voorzitter. Tot zover de eerste termijn.

Versie 6e3c4ed400e8321c9b6c388779f83e9e63056af029c7758a7c3698d2c0287bc0 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.