Demonstratierecht

Brontekst

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Voorzitter, dank u wel. Ik heb geen initiatiefwet bij me. Voorzitter. Een demonstratie is bedoeld om gezien en gehoord te worden. Soms betekent dit dat je anderen tot last bent. Dat is niet per definitie een probleem. Sterker nog, een demonstratierecht dat er alleen is als niemand er last van heeft, zou wel een heel beperkt demonstratierecht zijn. Maar er is ook een grens. Het recht om te demonstreren betekent niet het recht om geweld te gebruiken, andermans bezittingen te beschadigen of om de wet verder maar naast je neer te leggen. De kern van dit debat is voor mij de vraag hoe we enerzijds ruimte bieden aan demonstraties, grenzen stellen waar nodig, en die ook handhaven, en tegelijkertijd voorkomen dat de bescherming van dat ene grondrecht ten koste gaat van de uitholling van de rechtstaat als geheel. Voorzitter. Ja, ik ben het eens met de conclusie van het WODC-onderzoek en het kabinet dat ons demonstratierecht nu niet compleet op de schop hoeft. De nuchtere constatering is namelijk dat de meeste demonstraties probleemloos verlopen. Ik zeg nadrukkelijk "maar", want het demonstratierecht wordt wel te vaak misbruikt. Dat gebeurt wanneer mensen onder het mom van een demonstratie uit zijn op grote wanordelijkheden, wanneer ze vernielen, wanneer het verkeer langdurig wordt verstoord, wanneer er onveiligheid ontstaat omdat andere mensen bijvoorbeeld snel ergens naartoe moeten. Neem bijvoorbeeld de ambulance die onderweg is en die er nu niet door kan. En eigenlijk gebeurt er dan altijd iets dat gewoon verboden is. Het is verboden om het spoor te bezetten en erop te gaan zitten. Het is verboden om zittend of met een trekker de snelweg op te gaan. En toch wordt er dan te weinig opgetreden, heel vaak zelfs nauwelijks. Dan is het niet verwonderlijk wanneer er vanuit de samenleving of vanuit de politiek wordt opgeroepen tot een strenger demonstratierecht. Ik heb voorbeelden genoeg gehoord tijdens deze vergadering. Hoe vinden de ministers zelf dat het gaat? Vinden de ministers niet dat raddraaiers eigenlijk veel meer opgepakt en vervolgd zouden moeten worden? Ik denk bijvoorbeeld aan het geweld in Loosdrecht, waar we hebben gezien dat er alleen een veroordeling plaatsvond en veel minder dat alle raddraaiers vervolgd werden. Voorzitter. Bij duidelijkheid over waar het demonstratierecht eindigt, past het dit kabinet, het OM en de politie ook om één lijn te trekken. Ik heb het betreurd de afgelopen tijd veelvuldig te zien dat dat misging. Het OM en de politie zeiden recent dat zij niet zullen optreden wanneer boeren met hun trekker op de snelweg gaan rijden, maar in Twente werd besloten dat demonstreren met een trekker op een snelweg niet binnen het demonstratierecht valt. Kom met één duidelijke lijn. Dat geldt ook voor al die andere gevallen. Als mensen de weg naar Schiphol willen blokkeren, als ze ergens anders op de snelweg gaan zitten: maak duidelijk wat de lijn is en hoe er wordt gehandhaafd. Ook bij een spoorbezetting is het kabinet nog niet echt van plan om iets te doen met de motie-Michon. Het kabinet wil in gesprek met de Kamer, maar wat nu de verschillende opties en overwegingen zijn, is mij onduidelijk. Wat wil het kabinet nu? Graag een toelichting van de ministers. Voorzitter. Dan het verbod op gezichtsbedekkende kleding. Het kabinet staat tot nu toe nog niet echt bekend om krachtdadige wapenfeiten. Een nieuw voorbeeld in dat rijtje is het gedraal rond het verbod op gezichtsbedekkende kleding tijdens demonstraties. Er liggen gewoonweg meerdere Kameruitspraken. Toch gebeurt er niks. Het terug naar de Kamer pingpongen, zonder toe te lichten waarom het kabinet geen keus maakt — zo lees ik de Kamerbrief — zie ik als een gebrek aan leiderschap. Bij het verbod op gezichtsbedekkende kleding gaat het niet alleen om wie er juridisch gelijk heeft of het feit dat burgemeesters al kunnen besluiten om het te verbieden. Het gaat er ook om dat je als overheid een norm stelt. In dit land kun je frank en vrij uitkomen voor je mening. In dit land kijken we elkaar aan, ook als we het helemaal niet eens zijn. En een vrije samenleving zijn, betekent dat je letterlijk elkaar kunt aankijken, ook als je gruwelijk van mening verschilt. Uiteraard heb ik begrip voor de momenten dat het echt niet kan, als er gevaar is voor repercussies bij familie, zoals bij de ambassade van Iran. Als de burgemeester dit alles nu al kan verbieden, zegt het kabinet dan eigenlijk dat burgemeesters, politie en OM op dit moment tekortschieten? Dat zou het ook kunnen zijn, maar dan verwacht ik dáár actie op van het kabinet. Wat is het nu? Voorzitter. In reactie op mijn motie om nationale herdenkingen beter te beschermen, beargumenteert het kabinet dat er geen aanvullende wetgeving nodig is. Als aanvullende wetgeving niet nodig wordt geacht, welke concrete extra bescherming krijgen herdenkingen dan in de praktijk? En hoe wordt gewaarborgd dat burgemeesters in vergelijkbare situaties niet verschillend handelen? Voorzitter. Ik kom tot mijn laatste punt: het verplaatsen van demonstraties. Hier om de hoek is een prachtige plek om je beklag te doen over wat je ook maar dwarszit. Je kan op het Malieveld echt een koprol maken en nog veel meer en alles uitleggen wat je dwarszit, met heel veel mensen samen. Ga dat lekker doen. Maar toch zoeken veel organisaties bewust een plek op om de openbare orde of het treinverkeer langdurig te verstoren. Demonstreren op een treinstation, zodat het treinverkeer stil komt te liggen, terwijl er niet gedemonstreerd wordt voor goedkopere treinkaartjes: het is gewoon een populaire manier om makkelijk de aandacht te krijgen. Ik moest een beetje denken aan zuster Ursula.

Versie 9d1dc022f5fd2cd92ad5e9a14e42b9fd1b674ed50632dd8132ff14aeaa54feb5 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.