Belastingdienst

Staatssecretaris Van Oostenbruggen: Ik moet even schakelen van het ene naar het andere onderwerp. Ik heb een vraag van mevrouw Van Dijk: heeft de staatssecretaris overwogen om meer mensen uit de dienst een master Fiscaal Recht te laten halen, zoals de Belastingdienst enkele jaren geleden heeft gedaan? Dat klopt. Enkele jaren geleden heeft er een programma gelopen om eigen medewerkers in groepsverband een postinitiële master Fiscaal Recht te laten behalen, in combinatie met het werk in de praktijk. Die mogelijkheid is er op individueel niveau nog steeds, via loopbaanafspraken die tussen de leidinggevende en de medewerker worden gemaakt. Dus als de vraag is of je bij de Belastingdienst een master Fiscaal Recht kunt halen, dan is het antwoord: ja, daar is niets aan gewijzigd. Een vraag van mevrouw Van Eijk, over personeel. De VVD begrijpt dat er maatregelen zijn getroffen om te komen tot het afbouwen van inzet van schijnzelfstandigen, waaronder het verambtelijken van externe inhuur. Wat betekent dit? Ik kende het woord ook niet, maar het is eigenlijk een soort samentrekking van het veranderen van iets en het aanbieden van ambtenarenstatus aan mensen. Dan verambtelijk je. Ik weet niet eens of het in de Van Dale staat. Maar als ondernemers die bij de Belastingdienst gaan werken daar een baan aangeboden krijgen, dan noemen we dat volgens het jargon binnen de dienst "verambtelijken". Je zou het ook "in dienst nemen" kunnen noemen; dat zou kunnen. Zijn er nog schijnzelfstandigen werkzaam voor de Belastingdienst? Het antwoord daarop is nee. Die vraag is nog een paar keer gesteld, maar dat zijn er nu nul, dus nee, gewoon niet. Nog een vraag: zijn mensen die nog over kennis van oude systemen beschikken honderd procent van de tijd bezig met modernisering en zijn ze geen tijd kwijt met onnodige bureaucratie? Kan geld worden bespaard door mensen in dienst te nemen in plaats van ze voor gemiddeld €128,50 per uur in te huren? Vanzelfsprekend worden de mensen die over kennis van oude systemen beschikken zo efficiënt mogelijk ingezet. Maar dat geldt trouwens voor alle medewerkers. Het is niet zo dat mensen met veel kennis een andere behandeling krijgen dan mensen met weinig kennis. Bij de Belastingdienst hebben we overigens heel weinig mensen met weinig kennis. De vraag of inhuur per definitie geld bespaart, is niet eenduidig te beantwoorden. Uurtarieven daarvoor zijn hoger dan voor intern personeel. Daar zit natuurlijk ook een btw-component bij. Maar van ingehuurden kan ook sneller afscheid genomen worden als een programma eerder afgelopen is. Dat is dus een kosten-batenafweging waarbij niet alleen geld, maar ook risico en tijd een rol spelen. Nog een vraag van mevrouw Van Eijk. De voorgangers van deze staatssecretaris zeiden dat de wervingsopgave zou worden gehaald, maar de toon in de Kamerbrief lijkt anders, omdat er staat "alleen werven is niet genoeg". Kan de staatssecretaris dit verduidelijken? Nou, als je het mij vraagt, is werven slechts een onderdeel van de strategische personeelsplanning. We hebben op het gebied van kwantiteit wellicht een beentje bijgetrokken de afgelopen jaren. Op het gebied van kwaliteit hebben we te maken met dezelfde spanning als waar elke organisatie in Nederland mee te maken heeft. Goed personeel is duur — ik wou zeggen: goedkoop is duurkoop — en ook het investeren in personeel is duur. Als het met geld te koop was, dan zou het makkelijk zijn, maar het kost ook tijd en energie. Ondanks de krapte op de arbeidsmarkt lukt het om goede medewerkers binnen te halen, mede omdat we een aantrekkelijke werkgever blijken te zijn. We halen onze doelen. Toch is het de verwachting dat dit onder druk blijft staan. We hebben namelijk een relatief oudere populatie met mensen die nog met pensioen gaan. Daar komen jonge mensen voor terug. Ik zeg het op de meest nette manier: dan ruil je mensen met 40 jaar ervaring in voor mensen die net van school komen. Dat is spannend en ingewikkeld. Wij gaan onverminderd door met het werven en het inzetbaar houden. Dat is ook heel belangrijk. Als je de achterdeur dichthoudt, als mensen bij je blijven werken omdat ze het leuk, interessant en uitdagend vinden, dan blijven mensen. Dat scheelt weer in het werven van iemand. Strategische personeelsplanning is hier eigenlijk het woord. Daar zijn we continu mee bezig en dat is iets wat zich continu blijft ontwikkelen. Er werd nog een vraag gesteld: er studeren steeds minder fiscalisten af, wat betekent dit voor de Belastingdienst? Dan wil ik de Kamer toch eerst even corrigeren. We hebben inderdaad fiscalisten in dienst. Die hebben we nodig en die zijn inderdaad schaars. We hebben ook heel veel accountants en IT'ers nodig. Maar we hebben ook werk dat gewoon flink aanpoten is in de buitendienst, zoals invorderaars en controleurs. We hebben de FIOD, wat ook een heel bijzonder profiel is. Ik ben laatst bij de Belastingtelefoon geweest. Dat is weer een totaal ander, en ook schaars, profiel, van mensen die op een bijzonder klantvriendelijke manier mensen met de gekste vragen te woord kunnen staan. Soms zijn het trouwens ook hele makkelijke vragen, maar soms zitten er hele ingewikkelde vragen tussen. Die arbeidsmarktkrapte speelt zich inmiddels af op alle niveaus. De verwachting is overigens dat er vanaf 2028 30% minder fiscalisten, accountants en IT'ers afstuderen. Ik sluit me volledig aan bij de oproep. Ik hoop ook dat mensen kijken. Werken bij de Belastingdienst is echt heel gaaf. Er zijn hele gave banen en uitdagingen bij de Belastingdienst. Wij anticiperen hier overigens op door contacten met onderwijsinstellingen te onderhouden en stages aan te bieden. Bovendien bestaat de mogelijkheid om stagiairs na hun stage ... Er staat hier "een baan aan te bieden", maar ik denk dat ze "te verambtelijken" bedoelden. Ook heeft de Belastingdienst een aantal startersprogramma's, zoals het Duaal ICT-leertraject en het Tax Talent Traineeship. In 2024 is gestart met een beroepsopleiding voor de startende fiscalist. Dat is onze eigen beroepsopleiding, omdat er recent een beroepsopleiding is gesloten in Nederland. Naast inzet op werving en behoud van medewerkers, werken we er ook aan om ons werk slimmer en anders inrichten. De heer Faddegon had hier volgens mij een vraag over. Ja, we doen veel meer automatisch en met IT, maar ik doe daarbij ook vast een disclaimer: naast wat er massaal automatisch, IT-technisch en superslim gebeurt, zal persoonlijk en warm contact altijd blijven. We hebben altijd een populatie in Nederland die niet goed kan lezen, het niet goed begrijpt, misschien wel wat beperkingen heeft, en hulp nodig heeft bij de aangifte. Vandaar dat wij bijvoorbeeld vrij veel mensen helpen met ons programma Hulp bij aangifte, een speciale balie waar mensen hulp kunnen krijgen bij het invullen van hun gegevens. Dan heb ik nog niet eens lovend over de voordelen van de vooringevulde aangifte gesproken, maar dat komt vast in een ander debat. Probeert de staatssecretaris mensen tegen hun pensioenleeftijd langer in dienst te houden, bijvoorbeeld parttime, zodat vaktechnische kennis beschikbaar blijft? Ik heb een heel mooi verhaal en het antwoord is: ja. Tegelijkertijd gaan sommige mensen ook graag met pensioen. Dat respecteren wij uiteraard. Een vraag van de heer Faddegon: wat doet de staatssecretaris als er te weinig werknemers zijn? Want mensen binnenhalen mag niet stagneren. Nou, deze staatssecretaris doet daar op dit moment niet zo heel veel aan, want we zitten op 100% vulling. Ik ben daar heel blij mee. Ik heb ook al een gesprek gehad met de Dienst Organisatie & Personeel. We waren afgelopen jaar gewoon op stoom, en dit jaar zijn we dat ook. De verwachting is dat we dat zullen blijven met een goed wervingsapparaat wat in de normale stroom kan voorzien, ook in de toekomst. Tegelijkertijd blijven we inzetten op het vergroten van werkplezier, vitaliteit en vakmanschap om de achterdeur dicht te houden. Die strategische personeelsplanning gaat ook niet over komend jaar, maar over de komende vijf tot tien jaar. Er is nu al in kaart gebracht welke capaciteiten we nodig hebben. Soms betekent dat dat je andere keuzes moet maken over met wat voor ICT-programma's en ontwikkeltrajecten je gaat werken. Uiteraard heeft dat ook alles te maken met de rust en ruimte waarin de Belastingdienst nieuwe, complexe wetgeving moet implementeren. Dat is natuurlijk ook een punt waar we in deze Kamer veel over spreken. Laten we wetgeving alleen implementeren als het nodig is, laten we het helder, duidelijk en simpel houden en laten we ook oog hebben voor de uitvoering. De heer Faddegon had nog een vraag over de schijnzelfstandigen die werkzaam waren bij UHT. De vraag was: is de garantstelling die is gedeeld met leveranciers van zzp'ers, zoals eerder afgegeven, ingetrokken? Allereerst: UHT is geen Belastingdienst. UHT is het taakgebied van mijn collega, mevrouw Palmen. De garantstelling was uitgegeven door UHT en is inmiddels ingetrokken. Heeft u daar inhoudelijk vragen over, dan moet u bij haar zijn, maar ik kan dit feit geven. De Kamer wordt hier overigens op zeer korte termijn over geïnformeerd naar aanleiding van vragen die door de heer Aartsen zijn gesteld. Dat komt er dus binnenkort aan. Hoe ziet de staatssecretaris de combinatie van ICT en personeel? Volgens mij heb ik daar net iets over gezegd. We vinden het heel gaaf dat we aan het vernieuwen zijn, maar we hebben echt niet de illusie dat we van een dienst van een kleine 30.000 mensen naar een dienst van een kleine 3.000 mensen gaan. Dat is echt een utopie. Wat ik wel even genoemd wil hebben, is dat we daarop echt wel heel andere keuzes maken. Ik heb bij een vorig debat gezegd dat er 4 maart een uitspraak zou zijn over een aanbesteding rondom het btw-systeem. Die rechtszaak is uiteindelijk in ons voordeel besloten. Wij kunnen nu gaan gunnen aan het programma van Fast Enterprises, GenTax, wat in verschillende Europese landen wordt gebruikt voor btw-inning. Wat is nou het bijzondere daarvan? Ik heb het de vorige keer ook gezegd. Het is een off-the-shelfpakket. Voor het eerst gaan we software niet zelf ontwikkelen. Dat zou ook voor het up-to-date houden van die software, ook in de jaren die nog voor ons liggen, een hele mooie, grote stap zijn. Dat is dus echt een programma waarvan ik vind dat de Belastingdienst meegaat met zijn tijd. Nog een vraag van de heer Faddegon: uit welke soorten fte bestaat de uitstroom? Voor 2025 bestaat de voorspelde uitstroom uit 2.136 fte, waarvan 730 op basis van leeftijd; dat is zo'n 34%. 1.406 fte is overig. Ik heb ooit gewerkt bij een financiële instelling waar de code was: betere vooruitzichten elders. Dat zijn dus gewoon mensen die wegsolliciteren. Ik kom in de volgende stand-van-zakenbrief terug op de samenstelling van de volledige uitstroom. Er is natuurlijk veel meer detail en substantie te geven, maar er is nu wat te kort tijd. Dan gaan we over naar ICT, wat eigenlijk een nauw verlengde is van het onderwerp personeel. De eerste vraag komt van de heer Ergin: waarom fluctueert het aantal algoritmes? Hiervoor zijn verschillende redenen te noemen. Aanvankelijk, bij de eerste initialisatie van hoeveel algoritmes er zijn, is een groot aantal algoritmen onderkend die mogelijk publicatieplichtig zouden zijn. Gaandeweg is vastgesteld dat sommige algoritmen niet publicatieplichtig zijn, omdat het bijvoorbeeld een algoritme is zonder impact op betrokkenen — dat is een van de criteria om te publiceren — of omdat het een een-op-eenuitvoering is van een wettelijke regeling. Een rekenregel voor het vaststellen van de aanslag is ook een algoritme. Dat is destijds wel geïdentificeerd. Dat is niet een te publiceren algoritme. Goed beschouwd, ons hele belastingstelsel is een groot algoritme. Soms betreft het ook een dubbeling. Het gebeurt nog weleens dat we op verschillende systemen een vergelijkbaar algoritme draaien. Dan werd die in de eerste lijst vaker dan één keer genoemd. Uiteindelijk is dat na analyse teruggebracht tot het aantal dat u zojuist noemde. Graag zou de VVD weten welke visie de staatssecretaris heeft op de inzet van AI en een Belastingdienst die klaar is voor de toekomst. Dank voor deze vraag. Hier is natuurlijk waanzinnig veel over te zeggen. Artificiële intelligentie — we spreken altijd Nederlands bij de Belastingdienst — biedt ons niet alleen de kans om de uitdagingen waarvoor de Belastingdienst zich gesteld ziet, het hoofd te bieden, maar ook om onze organisatie toekomstbestendig te maken en de strategische doelen van de belastingdienst te behalen. Tegelijkertijd moeten we ons bewust zijn van de risico's die gepaard gaan met verkeerde inzet van AI. Als Belastingdienst hebben wij een grote verantwoordelijkheid om AI zorgvuldig en verantwoord in te zetten. De Belastingdienst is een visie op de inzet van AI aan het opstellen. Het uitgangspunt hierin is de vraag hoe AI medewerkers van de Belastingdienst kan ondersteunen in hun werk. Ik verwacht de Kamer daar in het derde kwartaal van dit jaar over te kunnen informeren. Het is een onderwerp waar ik, ook gegeven de rommel die we aan het opruimen zijn — laten we het zo noemen — heel voorzichtig mee moeten zijn. Met AI laat je de computer zelf leren en zelf keuzes maken. Doodeng. Wij mensen hebben het de afgelopen twintig jaar nog niet eens goed kunnen doen. We zien dus kansen, want het is overal om ons heen, maar tegelijkertijd: hoe gevoeliger de data, hoe risicovoller het is. Vandaar dat we niet over één nacht ijs willen gaan.