Belastingdienst

Staatssecretaris Van Oostenbruggen: Allereerst denk ik dat het wel eerlijk is om deze interruptie terug te geven aan de heer Ergin, want hij heeft deze vraag al eerder gesteld. Die ga ik nu beantwoorden, maar het was eigenlijk geen interruptie waard. Dus een streepje erbij. De vraag was: tot wanneer is het allemaal gebruikt en wanneer is een systeem stopzetten nu daadwerkelijk stopzetten? Dat was uw vraag. RAM is stopgezet per mei 2018. Voor de oplettenden: dat is de maand geweest waarin de AVG van start is gegaan. Daarna zijn vervangende voorzieningen getroffen, want de behoefte aan toezicht was er nog steeds. Uiteindelijk waren dat drie sporen: de sporen één, twee en drie. Die sporen hadden met elkaar gemeen dat een geschoonde database werd gebruikt voor toezicht. Hier gold: logging op het gebruik, niet op de query's. Ook waren er meer waarborgen voor het systeem an sich en hadden veel minder medewerkers toegang. Op dat moment leek dat een goede afweging te zijn. Het gebruik van spoor één, een van de lichtste applicaties, is beëindigd per mei 2019. Het gebruik van spoor twee is beëindigd per 1 januari 2021. Na 1 januari 2021 is spoor drie alleen nog gebruikt voor specifieke toezichtsvraagstukken en hebben leveringen plaatsgevonden voor bijvoorbeeld fenomeenaanpak. Het woord "fenomeenaanpak" komt volgens mij van JenV vandaan. Ik noem eens wat. Als er bijvoorbeeld een speciaal onderzoek naar drugscriminaliteit is, wordt een "fenomeen" gemaakt, waardoor drugscriminaliteit departementoverstijgend kan worden aangepakt. Dan kunnen ook toezichtsvraagstukken bij de Belastingdienst komen te liggen, bijvoorbeeld om de gegevens van de politie en de Belastingdienst over elkaar heen te kunnen leggen, zodat dit op een fenomeentafel kan worden aangepakt. Spoor drie is gebruikt tot en met december 2023. De specifieke toezichtsvraagstukken voor een fenomeen hebben plaatsgevonden tot in het vierde kwartaal van 2024. Ik kan mij voorstellen dat dit een diffuus beeld geeft over welke systemen nu op welk moment in gebruik waren. Tegelijkertijd zijn ze er nu uit. Het heeft gewoon te maken met het feit dat er behoefte was aan andere middelen voor deze vormen van toezicht die wel aan de wet voldeden. Ja, en uiteindelijk: nieuwe schoenen, oude schoenen. In die afwegingen zijn die systemen nog een aantal jaar in de lucht gehouden. Dat is het antwoord dat ik u kan geven op de vraag waarom dit na 2018 nog is doorgegaan. Er was nog een vraag van de heer Ergin: wordt bij het onderzoek dat in juni wordt opgeleverd, ook gekeken naar directe en indirecte discriminatie, zoals die ook bij DUO heeft plaatsgevonden? Ik zeg eerst even iets over dat onderzoek. In juni 2025 wordt in ieder geval ingegaan op de veertien spreadsheets die door KPMG zijn gevonden en waarbij in RAM een selectie op nationaliteit is gemaakt. Indien de Belastingdienst bij de nadere analyse die nu wordt verricht, andere spreadsheets aantreft waarbij eenzelfde selectie op nationaliteit is gemaakt, dan worden die bij het onderzoek betrokken, en dan zal ik daar ook over rapporteren. Je blijft dus zoeken naar spreadsheets die mogelijk nog ergens bij de Belastingdienst rondwarrelen. Ik wil niet het beeld oproepen dat bij de Belastingdienst informatie rondwarrelt, maar het kan zomaar zijn dat er ergens nog een laptop is waar het stiekem wel op staat. Ja, als je daarnaar blijft zoeken, dan kan het ook zijn dat er nog een spreadsheet uitkomt die je moet toevoegen aan het onderzoek. En dat doen we dan ook. Dit onderzoek gaat over de vraag of grondrechten zijn geschonden door aangiften al dan niet te selecteren op fiscale gronden en een mogelijke correctie op de aangifte. Want uiteindelijk ontstaat het feitelijk benadelen van mensen natuurlijk op het moment dat je handelt op een onderzoek dat gestart is op basis van foute aannames.