Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2027

Brontekst

Mevrouw Jagtenberg (D66): Dank, voorzitter. Het begint met ambitie. Onze geschiedenis kent talloze ingenieurs die nieuwsgierig en eigenwijs genoeg waren om met technologie de grenzen van de mensheid te verleggen, die tegen kritiek in aan baanbrekende oplossingen werkten. Neem Frank Whittle. Zijn ontwerp van de straalmotor zou volgens velen nooit vliegen. Vandaag komt er bijna geen vliegtuig van de grond zonder zo'n motor. Die nieuwsgierige en soms wat eigenwijze ingenieur zat er bij mij vanaf dag één in. Ik ben mijn ouders dankbaar dat ik de vrijheid heb gekregen om zelf te ontdekken wie ik ben. Als kind speelde ik liever met auto's en niet met poppen. Ik bouwde mijn eigen robot en ik gamede met mijn broer. Bij Lucht- en Ruimtevaarttechniek in Delft vond ik de uitdaging die ik zocht, want bij de TU Delft zit de can-domentaliteit diep in het DNA. Technisch is alles mogelijk. Zo zijn er generaties aan ingenieurs opgeleid om aan een betere toekomst te werken. Ik geloof er heilig in dat technologie voor de meeste maatschappelijke opgaven een groot deel van de oplossing biedt. In Nederland doen we technologisch ook helemaal niet onder voor de rest van de wereld. Sterker nog, toen mijn man en ik in Texas woonden viel het me op hoeveel Nederlandse innovaties de Amerikanen eigenlijk nodig hebben voor hun baanbrekende producten. Qua kennis en kunde doen wij helemaal niet onder, maar wel in ambitie. Terwijl we in de VS woonden viel Rusland Oekraïne binnen. Ik keek naar mijn dochtertje en ik wist: ik moet meer doen. Ik wil dat haar generatie in een vrijer, veiliger en gelukkiger Europa kan leven dan mijn generatie, in een Europa dat daar zelf garant voor staat. Die ambitie bracht mij naar Den Haag, naar deze zaal. Want we hebben geen innovatieprobleem, maar een implementatieprobleem. Daarom sta ik hier: om de brug te slaan tussen techniek en politiek, om de eigenwijze en nieuwsgierige mentaliteit van de ingenieur de Kamer in te brengen. Aangezien er nog genoeg partijen in dit huis zijn die maar al te graag willen benadrukken wat er allemaal niet kan, die liever aan de leiband van Poetin willen hangen, die liever het kleed onder de voeten van Oekraïne vandaan willen trekken, is het broodnodig dat er meer eigenwijze ingenieurs in deze Kamer zitten. Voorzitter. Als ik ergens vaak hoor dat dingen niet kunnen, is het over het afbouwen van afhankelijkheden van Israël en de VS. Dan denk ik als ingenieur: dat zullen we nog weleens zien. We hebben de beste techniek, de beste werkwijzen en de sterkste wil, want we weten wat vrijheid is. Neem luchtverdediging tegen ballistische raketten en drones. Daarbij zijn we vrijwel volledig afhankelijk van de VS en Israël, terwijl er wel degelijk Europese alternatieven zijn. Om de discussie eens wat verder te brengen dan "het kan niet, het is er niet" heb ik dat overzicht eens uitgewerkt. Waar kunnen we onze strategische autonomie nu direct versterken en waar moeten de ontwikkelingen nu direct voor starten? Graag bied ik de routekaart voor Europese soevereiniteit aan aan de bewindspersonen. Ik krijg graag een reflectie van de bewindspersonen op mijn voorstellen. Voorzitter. Vorige week vroeg ik al aandacht voor nieuwe Russische drones met straalmotoren. Die zijn te snel voor de huidige Oekraïense interceptors om te bestrijden. Dit is een urgent probleem dat om een concrete oplossing vraagt. Gelukkig werkt de Nederlandse industrie hier al aan. Zijn de bewindspersonen bereid om de lopende APOS-challenge uit te breiden om dit probleem zo snel mogelijk op te lossen? Voorzitter. Gelukkig zitten ze in Brussel ook niet stil. Zo zijn er via SAFE miljarden beschikbaar gesteld om de Europese defensie-industrie te versterken. Een hoop landen maken hier al gretig gebruik van. Zo leent Polen 43 miljard en loopt het voorop. Vorige week is al toegezegd dat het kabinet ook zal bekijken om deel te nemen aan de volgende SAFE-projecten. Maar ik leg de lat graag hoger, want met alleen deelnemen aan projecten zit je derde rang, maar met deelnemen aan de lening doe je mee met de kopgroep van Europa. Dat kan ook voor een symbolisch bedrag. Willen de bewindspersonen de mogelijkheid onderzoeken om met een symbolisch bedrag deel te nemen aan de volgende SAFE-leningen en daarmee de koppositie te pakken bij het versterken van de Europese defensie-industrie? Voorzitter. Bedrijven als Palantir ontwikkelen militaire technologie vanuit een heel ander normen- en waardenkader dan dat van ons: vanuit een kader dat geweld rechtvaardigt voor het bereiken van idealen. Die waarden zitten diep verankerd in het ontwerp, de training en de besluiten van hun algoritmes, terwijl ik als ingenieur juist heb geleerd om technologie zo neutraal mogelijk te onderwerpen, zodat de eindgebruiker, de soldaat, de vlieger of de marinier, zelf de regie houdt over de inzet ervan. Wat is de status van het tweesporenbeleid, naar aanleiding van mijn debat met de staatssecretaris over het afbouwen van afhankelijkheid van Palantir? Wat is er tot op heden gebeurd met mijn aangenomen motie over Collaborative Combat Aircraft? Voorzitter. Tot slot. Mijn dochtertje is nu 2,5 en mijn zoontje 8 maanden. Ik weet nog niet of zij later liever met auto's of met poppen zullen spelen, en dat maakt ook helemaal niet uit. De essentie is dat ik me er iedere dag voor in zal zetten dat ze zelf de vrijheid hebben om die keuze te maken, dat ook zij opgroeien tot nieuwsgierige, optimistische en soms wat eigenwijze mensen, dat ze zelf de zeggenschap hebben om hun eigen toekomst vorm te geven en dat ze kunnen opgroeien in een vrij, veilig en soeverein Europa. Die toekomst begint met ambitie. Dank u wel, voorzitter.

Versie 8a9ed904d9c9a68b7af4b481e9a261a175454294ed21bacd6a3f1cf5df1fe486 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.