BHO

Brontekst

Mevrouw Kröger (PRO): Dank u wel, voorzitter. Na het verhitte debat van de afgelopen weken over meer geld voor ontwikkelingssamenwerking, spreken we vandaag eindelijk over wat ontwikkelingssamenwerking daadwerkelijk oplevert. Dat is heel erg veel. Ontwikkelingssamenwerking ligt onder een vergrootglas. Diverse partijen zetten dat vergrootglas ook stevig aan. Het is daarom een van de meest geëvalueerde beleidsterreinen die we hebben. Natuurlijk kan verantwoording altijd beter. De heer Bamenga heeft daar net als rapporteur een aantal waardevolle suggesties voor gedaan. Ook hebben we net van de minister gehoord wat hij daarmee gaat doen. Ik moet zelf zeggen dat ik de duidelijke rapportage over hoe Nederland zich verhoudt tot de 0,7%-norm, het daar heel duidelijk en transparant over rapporteren, van groot belang vind. Maar wat ik in de evaluatie zie, is vooral dat ontwikkelingssamenwerking echt de levens van mensen verbetert. Het is echt geld voor echte mensen. Kijk maar in het jaarverslag: 32 miljoen mensen zijn bereikt met voedselhulp, het gebruik van anticonceptie steeg in alle landen waar Nederland hieraan werkte en 11,8 miljoen mensen kregen toegang tot duurzame energie. Dat zijn echte resultaten voor miljoenen mensen wereldwijd. Tegelijkertijd kunnen we nog zo veel meer doen, in de eerste plaats door niet zo harteloos te bezuinigen. We zien namelijk nu, op korte termijn, al de effecten van de bezuinigingen. Als we het jaarverslag van 2025 naast het jaarverslag van 2024 leggen, dan zien we dat minder vrouwenorganisaties zijn versterkt: 12% eraf. Er zijn minder successen behaald op het gebied van vrouwenrechten: 50% eraf. Minder mensen kregen sanitaire voorzieningen: 31% eraf. Maar wat betekent dit nou voor de langetermijneffecten? De Rekenkamer concludeert dat een analyse daarvan ontbreekt. Wat betekenen de bezuinigingen, die ook dit kabinet nog voornemens is, voor de positie van vrouwen en meisjes, voor minderheden, voor democratie, voor klimaat, voor vrede en stabiliteit? Wat betekenen ze voor de positie van Nederland in de wereld? Is de minister bereid om deze langetermijneffecten in kaart te brengen en een analyse hiervan met de Kamer te delen? De inzet van PRO is helder: voor 2026 is aan onze eisen voldaan, maar de minister blijft met een groot probleem zitten. De koppeling moet structureel worden hersteld. Er is geen steun voor de monsterbezuinigingen zoals ze nu in de boeken staan. Wie het debat in de Eerste Kamer volgde, zag dat de VVD echt alleen staat binnen de minderheidscoalitie, want ook het CDA heb ik vurig horen pleiten voor het structureel herstel van de koppeling en de 0,7%-norm. De minister heeft dit jaar met de hakken over de sloot zijn begroting gered, maar het is duidelijk dat er in het najaar een scherpe keuze voorligt. Krijgt de VVD haar zin en gaat de coalitie over rechts, of staan D66 en CDA voor ontwikkelingssamenwerking en krijgen we eindelijk de koerswijziging die zo hard nodig is? Voorzitter. Dat was het over de bezuinigingen. Dan over het volgende. Nederland kan zo veel meer goed doen in de wereld met coherenter beleid. Nederland als open economie en handelsland heeft wereldwijd een grote impact op mens en natuur. Ontbossing, mensenrechtenschendingen, watervervuiling, kinderarbeid: ze komen via internationale handelsketens ook onze economie binnen. Als open handelseconomie dragen we daarom verantwoordelijkheid. Die nemen we nog onvoldoende. Aan de ene kant bezuinigen we op ontwikkelingssamenwerking en aan de andere kant stimuleren we handel zonder afdoende waarborgen. Dat is wat ons betreft geen verantwoordelijkheid nemen. De nationale SDG-rapportage, over de Sustainable Development Goals, dus de rapportage over duurzame ontwikkelingsdoelen, laat zien dat Nederland met de ene hand aan ontwikkelingshulp doet en met de andere hand schade veroorzaakt. Zo investeert Nederland 900 miljoen in publieke klimaatfinanciering, terwijl we tegelijkertijd zo'n 30 miljard aan fossiele subsidies verstrekken. We investeren in mensenrechten, maar ondersteunen ook projecten waarbij er serieuze zorgen bestaan over mensenrechten en milieu. Terwijl we investeren in gezondheidszorg en onderwijs in ontwikkelingslanden, lopen die landen alleen al door Nederland 59 miljard euro mis door belastingontwijking via constructies op de Zuidas. Dat zijn miljarden euro's die zij niet zelf in hun publieke diensten kunnen investeren. Mijn vraag aan de minister is de volgende. Hoe komt de minister op voor de belangen van ontwikkelingslanden als het de portefeuilles van zijn collega-ministers betreft? Ik heb vaak klimaatdebatten gevoerd. Dan is de minister van Klimaat coördinerend minister. Deze minister is coördinerend minister voor onze relatie met een heleboel landen op deze wereld. Spreekt hij dan ook collega-ministers aan als hun beleid het ontwikkelingsbeleid van deze minister doorkruist? Hoe zorgt de minister dat de verplichte Toets Effecten op Ontwikkelingslanden consequent toegepast wordt? Hoewel deze toets, een initiatief van de Kamer, verplicht is voor nieuwe wet- en regelgeving van meerdere ministeries — dan gaat het om LVVN, BZ, dit ministerie, Financiën en EZK — is die volgens de verantwoordingsstukken in heel 2025 maar één keer gebruikt. Klopt dat? Hoe kan dat? Hoe kijkt de minister hiernaar? Wat gaat hij eraan doen zodat dat volgend jaar niet weer zo is? Hoe zorgt de minister dat bedrijven zich ook aan de OESO-richtlijnen voor verantwoord ondernemen houden? Het aantal bedrijven dat die richtlijnen onderschrijft, blijft steken op 41%, terwijl de doelstelling 90% is. Hoe kijkt de minister naar dit immense gat? Achter het woord "beleidsincoherentie" — dat is een heel Haags woord — gaat een gruwelijke werkelijkheid schuil. Een voorbeeld daarvan is de zaak van Berta Cáceres. Met de ene hand investeren wij in mensenrechten, maar met de andere hand investeren wij via FMO in grote infrastructuurprojecten, zoals een waterkrachtproject in Honduras, waar deze milieuactiviste tien jaar geleden vanwege haar verzet vermoord werd. Een onafhankelijke expertgroep deed onderzoek naar deze moord en concludeerde dat de huurmoordenaars betaald werden met geld dat via FMO liep. Dat is een gruwelijke bevinding. Ik wil de minister vragen om zorg te dragen dat FMO volledig meewerkt aan het verdere onderzoek. Ik wil ook vragen wat voor beleid FMO heeft op remedy en reparaties op het moment dat er iets misgaat. Voldoet dit beleid, als het er al is, aan de internationale standaarden, zoals de VN-richtsnoeren? Kan de minister bij FMO aandringen op een commitment naar remedy op het moment dat investeringen negatieve gevolgen hebben? Kan de minister hierop een toezegging doen? Voorzitter. Dan het derde punt. Het eerste was bezuinigen, het tweede was beleidscoherentie en het derde gaat wat mij betreft om het belang van het maatschappelijk middenveld in onze democratie. In de Nationale SDG-rapportage staat klip-en-klaar dat maatschappelijke ruimte inkrimpt, zowel internationaal als in Nederland zelf. Het maatschappelijk middenveld is echt essentieel. Een gezonde democratie biedt gezonde ruimte voor tegenspraak. Hoe in de afgelopen jaren maatschappelijke organisaties onder druk zijn komen te staan, baart mij echt heel veel zorgen. Het inperken van maatschappelijke organisaties is een inbreuk op onze democratie. Gelukkig hebben wij in de begroting voor 2026 het verbod op lobbyen met subsidie van de vorige twee PVV-ministers terug kunnen draaien. Dat is wat mij betreft echt een belangrijke stap, omdat het over iets heel wezenlijks gaat, maar er is echt veel meer nodig. Ik wil de minister vragen om een duidelijke agenda neer te leggen. Hoe gaat hij maatschappelijke organisaties, zowel in Nederland als in landen waarmee we samenwerken, ondersteunen? Wat is zijn blik op die shrinking civic space? Wat gaan we daar als Nederland tegenoverstellen? Wat gaan we allemaal doen om die shrinking civic space terug te dringen en ervoor te zorgen dat we democratieën juist ondersteunen? Zowel de Nationale SDG-rapportage als eerder het advies van de Adviesraad Internationale Vraagstukken zegt: zorg er nou voor dat je die maatschappelijke organisaties gaat ondersteunen. Dat kan bijvoorbeeld via ambassades. Daar hadden we vroeger het Civic Space Fund voor. Dat is wegbezuinigd, maar er zijn wellicht ook andere manieren. Op welke manier kan deze minister toch dat maatschappelijk middenveld met flexibele middelen gaan ondersteunen? Voorzitter. Dan …

Versie 5811182c3eceed5e1cb197c66724abf647ebabe3eab970f772bdc8cbbafb0020 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.