Defensie-industrie

Brontekst

De heer Nordkamp (GroenLinks-PvdA): Nederland en Europa verdienen leiderschap dat beschermt, maar we worden geconfronteerd met stilstand. Dat zien we ook als het gaat om de benodigde opschaling van de defensie-industrie. Het defensiebudget groeit weliswaar in rap tempo, maar de productiecapaciteit blijft achter. Het zijn de aandeelhouders en speculanten die hiervan profiteren. De winsten stijgen naar recordhoogtes. Schaarste mag geen verdienmodel zijn. Dit ondermijnt het benodigde draagvlak voor de defensie-investeringen en zorgt voor een inefficiënte besteding van belastinggeld. Hier staat tegenover dat nieuwe kleine tot middelgrote defensiebedrijven, de bronnen van innovatie, zich maar moeilijk weten te handhaven. Welke mogelijkheden biedt ons aanbestedingsbeleid nog voor hen? Waarom wordt er krampachtig vastgehouden aan het alom bekritiseerde lage aanbetalingspercentage, waardoor bedrijven zich moeten wenden tot veel duurder privaatkapitaal, met het risico op faillissementen of hogere prijzen voor de belastingbetaler tot gevolg? Het bevreemdt ons dat deze minister van Defensie er vaak, terecht, op wijst dat het vijf voor twaalf is, maar tegelijkertijd telkens op dezelfde voet lijkt door te gaan als het gaat om zijn benadering van de defensie-industrie. Waarom is er wel geld te vinden voor een pr-project om defensie op te laten draaien voor een deel van de kosten van een specifiek bedrijf als VDL, maar niet voor generiek, doortastend beleid? Wat is de gedachte achter deze samenwerking? Staat er enig staatsaandeel tegenover die verkapte winstsubsidie? Voorzitter. Op de defensiemarkt blijven overheid en bedrijven te lang naar elkaar staren als het gaat om noodzakelijke uitbreidingen en investeringen. Om deze stilstand te doorbreken, moet de politiek durven te kiezen voor strategische sturing van de Nederlandse defensie-industrie. Om vooruit te komen, zijn wat ons betreft een aantal zaken van belang. We moeten relevante defensiebedrijven de langdurige zekerheid bieden die ze nodig hebben, maar ervoor zorgen dat dit gepaard gaat met een publiek belang wat betreft zeggenschap en winstdeling. Zo garanderen we echte partnerschappen, zonder dat de winsten worden geprivatiseerd terwijl de risico's worden gesocialiseerd. Dat is niet alleen eerlijk en verstandig, maar draagt ook bij aan het vergroten van draagvlak voor de benodigde investeringen in de defensie-industrie. Waarom staat er geen significant staatsaandeel tegenover de forse investeringen die de regering nu in de industrie doet? Denk bijvoorbeeld aan de financiële steun van de regering van tientallen miljoenen euro's aan Royal IHC. Waarom is er wel sprake van een prioriteitsaandeel van nominaal €1 in Fox-IT, maar niet van aandelen met een daadwerkelijke financiële waarde? Het verleden kent te veel voorbeelden van publiek gefinancierde innovaties waar particuliere bedrijven volledig van profiteren. Hoe zorgt de minister ervoor dat publiek gefinancierde defensie-innovaties niet enkel privaat rendement opleveren? Wat ons betreft kiezen we voor industriële specialisatie. Nederland heeft innovatieve en hoogtechnologische sectoren. Door in te zetten op deze sterktes en hier gericht in te investeren, kan Nederland een waardevolle bijdrage leveren aan de Europese veiligheid en onmisbaar worden in de Europese keten. Slimme materialen, sensoren, quantum, ruimtetechnologie en intelligente systemen worden beschreven als focusgebieden. Zijn deze focusgebieden specifiek en werkbaar genoeg? Hoe wordt omgegaan met bedrijven die binnen deze focusgebieden actief zijn? Zonder Europa is Nederlandse veiligheid een illusie. Europa versterken moet centraal staan in onze keuzes, zodat we een gezamenlijke industrie opbouwen en onze afhankelijkheden afbouwen. Hiervoor is het wel nodig dat we platte nationale belangen opzij durven schuiven om samen vooruit te gaan. Defensie haalt zijn eigen doelen niet wat betreft gezamenlijk Europees inkopen. Het streven is 35%, maar het daadwerkelijke percentage investeringen voor defensiematerieel dat gezamenlijk is aangeschaft in Europees verband, komt al jaren niet verder dan 22%. Is het kabinet daarom bereid om een duidelijk Europees-tenzijbeleid te hanteren? Ook onze doelen wat betreft investeringen in R&D halen we niet. Meer dan de helft van het beschikbare budget voor kennis en innovatie in 2024 is niet tot besteding gekomen. Dit is meer dan 80 miljoen. De hoognodige investeringen blijven nu uit, maar die kunnen ook gebruikt worden om innovatie op Europese schaal aan te jagen. Is het kabinet bereid om het voortouw te nemen in het opzetten van een Europese DARPA en als koploper hier ook geld vanuit de Defensiebegroting voor te reserveren? Tot slot, voorzitter. Ik ben blij dat de ideeën van GroenLinks-Partij van de Arbeid over staatsdeelnemingen en actieve participatie van de overheid in de defensie-industrie op breed draagvlak kunnen rekenen in de Defensiecommissie. Ik kijk uit naar hoe ons voorstel daarover benaderd wordt. Dat was 'm.

Versie 151d62a5a27ac6d0bcf9884b05ef1eba70581d6deb67677b25c7fa0a58a77e6a · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.