Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2026 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)

Brontekst

De voorzitter: Dank voor de bijdrage. Ik zie geen interrupties. Dan ga ik mezelf als voorzitter het woord geven voor mijn bijdrage namens JA21, als afsluiter van deze eerste termijn. Daarna gaan we met elkaar kijken hoe we verdergaan. We spreken vandaag over miljarden euro's, tabellen en heel veel cijfertjes. Maar achter die cijfers zit iets heel concreets: de vraag of mensen straks nog kunnen rekenen op zorg wanneer het er echt toe doet. Een huisarts die bereikbaar is. Een plek voor een oudere die niet meer thuis kan wonen. Hulp voor een kind dat vastloopt. Medicijnen die er gewoon zijn. Maar juist omdat die zorg zo belangrijk is, moeten we ook eerlijk zijn. Het systeem zoals het nu is, is niet onbeperkt houdbaar. De zorgvraag stijgt. De personeelstekorten lopen op. De kosten drukken zwaarder op de mensen die dit allemaal moeten betalen. Dan is het aan de politiek om niet te blijven doen alsof alles altijd maar kan en alsof er geen grenzen zijn. JA21 ziet dat hervormingen nodig zijn, maar dat betekent niet dat elke ingreep vanzelf verstandig is. Zeker als het gaat om ouderen, gehandicapten, mensen in de langdurige zorg en mensen met zware psychische problemen, kijken wij met grote zorg naar wat er op tafel ligt. Dit type zorg raakt aan de kern van fatsoen. Hoe wij omgaan met mensen die afhankelijk zijn van zorg, zegt iets over wie wij zijn als samenleving. Wij zien graag de invulling van de beoogde bezuiniging naar de Kamer komen, zodat duidelijk wordt waar de ingrepen landen en wat ze betekenen voor al die patiënten en zorgverleners. Tegelijkertijd zeggen wij tegen dit kabinet: hervormen is iets anders dan boekhouden. Hervormen is niet alleen taakstellingen opschrijven, bedragen verschuiven en hopen dat het later allemaal wel goedkomt. Hervormen betekent concreet: verspilling en fraude aanpakken, bureaucratie verminderen en de zorg beter organiseren. Daar begint het eigenlijk al meteen te wringen. Het kabinet schrijft dat VWS structureel 143,8 miljoen euro minder gaat uitgeven door efficiënter te werken en de rijksdienst te vernieuwen. Op papier klinkt dat goed: minder bureaucratie, minder overheid, meer doelmatigheid. Daar is JA21 altijd voorstander van. Maar wat blijkt? Het kabinet heeft nog niet eens ingevuld waar die besparing vandaan moet komen. Voorlopig is het bedrag gewoon verdeeld over het ministerie, maar welke taken daadwerkelijk verdwijnen, welke regels er worden geschrapt, en waar de bureaucratie echt minder wordt, blijft compleet onduidelijk. Ondertussen stijgen de apparaatskosten in 2026 met ruim 21,2 miljoen euro. Vooral de externe inhuur springt eruit. Die stijgt met 22,8 miljoen euro. Dat is toch lastig uit te leggen. Het kabinet zegt geld te willen besparen door efficiënter te werken, maar huurt tegelijk meer consultants in. Ik vraag de minister daarom heel concreet: hoe wordt deze besparing nou echt ingevuld? Kan zij reflecteren op deze discrepantie? Ook wat betreft de ziekenhuiszorg moeten we eerlijk kijken naar de prikkels in het systeem. Nederland heeft goede ziekenhuizen, maar het systeem beloont nog te vaak productie en schaal. Er is te weinig oog voor wat de patiënt echt nodig heeft. JA21 is niet tegen concentratie an sich. Voor hoogcomplexe zorg is dat zelfs noodzakelijk, maar voor veelvoorkomende zorg zijn bereikbaarheid en spreiding juist essentieel. Streekziekenhuizen kunnen door bijvoorbeeld minder overhead die zorg vaak doelmatiger en dus goedkoper leveren. Daar wringt het. Concentratie gaat door, terwijl spreiding achterblijft. Zorg verschuift naar bijvoorbeeld de umc's, terwijl streekziekenhuizen kennis verliezen en onnodig financieel verzwakken. In het vorige VWS-debat heb ik dit ook aangekaart. De minister verwees toen maar weer eens naar de IZA-afspraken en de goede gesprekken die nog steeds lopen hierover. Dit is zo ontzettend vrijblijvend allemaal. Men heeft niets aan overlegtafels als ondertussen de zorg verdwijnt. Dus wanneer liggen die spreidingsafspraken er? Welke regio's lopen achter? En het belangrijkste: welke doorzettingsmacht heeft de minister als partijen maar blijven praten en niet leveren? Ook in de zorginkoop komen die machtsverhoudingen scherp naar voren. Kleinere ziekenhuizen en kleinschalige zorgaanbieders staan vaak zwak tegenover zorgverzekeraars. Tegelijk kunnen grote umc's en grote ziekenhuisorganisaties door hun schaal juist een machtspositie hebben tegenover zorgverzekeraars. Dat is precies het probleem. Het stelsel is op papier een markt, maar in de praktijk vaak een machtsveld. Wij betwijfelen of de patiënt en de zorgverlener daarin nog wel voldoende centraal staan. Als we praten over houdbare zorg, moeten we ook praten over geld dat niet naar zorg gaat. De antwoorden van de minister op de feitelijke vragen over zorgfraude zijn allerminst geruststellend. De NZa houdt niet specifiek bij hoeveel onderzoeken naar zorgfraude zijn uitgevoerd. Er bestaat geen totaaloverzicht van maatregelen uitgesplitst naar zorgfraude of zorgwinsten. Voor spookzorg, dus gedeclareerde maar niet geleverde zorg, heeft de NZa momenteel nog geen handhavingsbevoegdheid. Dat is toch ongelofelijk? We weten dat publiek geld weglekt. We weten dat malafide aanbieders kwetsbare mensen als verdienmodel kunnen gebruiken. Maar ondertussen ontbreekt nog steeds het basale overzicht en ontbreken bij spookzorg nog steeds de juiste bevoegdheden. Daar komt bij dat de aanpak van zorgfraude versnipperd is over allerlei partijen: de NZa, de IGJ, het IKZ, zorgverzekeraars, gemeenten, zorgkantoren, de Arbeidsinspectie, het strafrecht. Ik kan nog wel even doorgaan, want er komt geen einde aan. Iedereen heeft een stukje. Daarom wil ik de minister vragen of zij echt denkt dat deze versnippering dé oplossing is voor de aanpak van zorgfraude. Of vindt zij ook dat er iets moet veranderen en dat daarmee de regie ergens geconcentreerd moet worden? Op welke termijn gaat de minister ervoor zorgen dat de NZa de handhavingsbevoegdheid voor spookzorg krijgt? Dit is ook nauw verweven met de regelingen voor medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden en onverzekerbare vreemdelingen, de zogeheten SOV en OVV. In de Voorjaarsnota lezen we dat de kosten flink stijgen. De minister geeft zelf aan dat het bij de regeling voor onverzekerbare vreemdelingen met name gaat om vreemdelingen van wie de asielaanvraag is afgewezen en die op straat zijn beland. Met andere woorden: uitgeprocedeerde asielzoekers. Natuurlijk laten we in Nederland niemand creperen. Acute medisch noodzakelijke zorg moet beschikbaar zijn. Maar het kan niet zo zijn dat mensen zonder verblijfsrecht jarenlang in Nederland blijven en buiten het normale systeem vallen, en dat de Nederlandse belastingbetaler vervolgens deze steeds hogere zorgkosten mag blijven ophoesten. De kernoplossing is dan niet alleen een zorgregeling aanpassen. De kernoplossing is dat mensen die hier niet mogen blijven, ook daadwerkelijk vertrekken. Anders bouwen we een parallel systeem waarin illegaliteit bestuurlijk en financieel wordt gefaciliteerd. Daarbovenop is er ook fraude vastgesteld bij deze regelingen, ongeveer 4% bij de SOV en 5% bij de OVV. Het gaat om in totaal 16 miljoen euro. Toch wordt voor 2027 voor slechts 5 miljoen aan fraudebestrijding ingeboekt, terwijl er een doelstelling van 40 miljoen ligt. De rest wordt niet gehaald en maar weer eens doorgeschoven. Uitstel lijkt op afstel. Mijn vraag aan de minister is welke extra maatregelen zij neemt om fraude binnen de SOV en OVV sneller en harder aan te pakken dan nu al gebeurt. Is zij bereid om de toegang tot deze regelingen scherper af te bakenen? Zo blijven de kosten niet jaar op jaar oplopen zonder duidelijke grens. Voorzitter. Ook in de jeugdzorg moeten we het eerlijke gesprek voeren. Het systeem is uit zijn voegen gegroeid. Tegelijkertijd zien we een enorme versnippering. In sommige gezinnen komen talloze instanties over de vloer, allemaal met hun eigen deelopdracht, hun eigen dossier en hun eigen blik op het probleem. Daarom vraag ik wie er momenteel integraal naar het gezin kijkt. Wie zet het kind echt centraal? Hoe kan dit beter geborgd worden? We moeten ook kritisch kijken naar de prikkels voor lichte jeugdzorg. Als lichte hulp te breed, te gemakkelijk en te lucratief wordt georganiseerd, groeit de consumptie vanzelf. Dan eindigen we in een systeem waarin een op de zeven kinderen jeugdzorg krijgt. Dat is simpelweg onhoudbaar. Dan trekken we kinderen een zorgsysteem in, terwijl zij misschien vooral duidelijkheid, grenzen of steun thuis nodig hebben. Dan blijft er dus minder capaciteit over voor kinderen die zware, specialistische hulp nodig hebben. Daarom vraag ik de minister of zij bereid is om fundamenteel te kijken hoe indicaties tot stand komen en welke financiële prikkels aanbieders hebben. Kan ze dit ook herzien? Zo krijgen zware problematiek, veiligheid en bescherming weer echt voorrang. Ook in de ggz zien we dat het systeem kraakt. In een vorig debat heb ik de minister gevraagd naar mensen met verward of onbegrepen gedrag, die nu tussen de straat, ggz en strafrechtketen vallen. Twee moties van ons werden aangenomen. Inmiddels zijn we weer een tijd verder. Ik zou graag van de minister willen horen wat er sindsdien concreet gebeurd is. Hoe geeft ze uitvoering aan deze moties? Kan ze een tijdspad schetsen? Voorzitter. Tot slot Filomena. Ik breng dit inmiddels voor de ik-weet-niet-hoeveelste keer bij de minister onder de aandacht. De minister is zelf met mij op werkbezoek geweest. Het belang is haar dus meer dan duidelijk. Het werkveld vraagt al langer om landelijke regie en structurele financiering. De minister blijft echter verwijzen naar gemeenten. Daarmee doet zij feitelijk niets met de oproep uit het veld. Dat begrijp ik gewoon echt niet. Hoe vaak moet de keten nog zeggen dat landelijke regie nodig is, voordat de minister in beweging komt? Waar een wil is, is een weg. Dit kan echt — als de minister het politiek zou willen. Daarom vraag ik haar of ze bereid is om te stoppen met wijzen en voor het herfstreces uit te werken hoe Filomena landelijk kan worden geborgd. Daar komt bij dat de Kamer mijn motie heeft aangenomen over de vraag of een eigen wettelijke grondslag nodig is voor gegevensdeling tussen Filomena en soortgelijke organisaties, het OM en de rechtspraak. Dat is cruciaal. Bescherming faalt namelijk als zorg, veiligheid en justitie langs elkaar heen werken. Daarom vraag ik de minister concreet het volgende. Welke stappen zijn er sinds het aannemen van die motie gezet? Wanneer ontvangt de Kamer de verkenning? Gaat ze dit nu eindelijk niet meer laten verzanden in simpelweg verwijzen naar gemeenten? Tot zover. Ik hoor een lid zeggen dat ze naar de wc moet. Ik moet ook naar de wc! Dat moet ik al een hele tijd. We gaan inderdaad naar de wc. Maar voordat we dat gaan doen, wil ik nog iets bespreken. Ik heb al even kort overleg gehad. Een halfuur schorsing is de wens vanuit de ministers. Daar wil ik wel even het volgende aan toevoegen. Dit debat duurt tot 17.00 uur. Ik heb als voorzitter ook echt enkel de tijd tot 17.00 uur. Nou, dat hangt niet op vijf minuten, maar heel veel meer heb ik niet. Mijn voorstel zou dus zijn om de ministers, gezien de hoeveelheid vragen, te vragen om een schifting te maken. Wat kan er eventueel aan technische vragen deze week nog schriftelijk beantwoord worden? Ik kijk eventjes naar de Kamer. Is dat goed? Zo kunnen we uiterlijk 16.30 uur naar de tweede termijn. Daarin kunnen moties uitgesproken en appreciaties gedaan worden. Ik kijk ook naar de minister met de vraag om de appreciaties van de amendementen gelijk in de eerste termijn te doen. Ik kijk even rond. Is dat voor iedereen akkoord? Ik zie een non-verbale twijfel bij mevrouw Bikker.

Versie 3ce5efe3ca61488e4250507d4bd8581d279450e04622c58d280b8660df7fda49 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.