IVD-aangelegenheden

Brontekst

Minister Heerma: Dank u wel, voorzitter. Ik wil de Kamerleden bedanken voor hun inbreng in eerste termijn en voor de vragen die ze hebben gesteld, maar ook voor het feit dat verschillende Kamerleden hun termijn zijn begonnen met het uitspreken van hun waardering voor de medewerkers van de diensten die, zoals mevrouw Kathmann zei, het belangrijke werk voor onze nationale veiligheid doen zonder dat daar altijd zicht op is. Dat waardeer ik en daar sluit ik me ook bij aan, want hun werk draagt eraan bij en zorgt ervoor dat wij in een vrij en democratisch land kunnen leven. Ik begin met een korte algemene inleiding en daarna beantwoord ik de volgende vragen. Een groot deel van de beantwoording zal door mij gedaan worden. Ik loop daarbij de volgende blokjes langs: eerst Wbnv, dan CTIVD en TIB, dan extremisme en jihadisme, vervolgens internationale samenwerking en tot slot overig. De minister van Defensie zal een aantal specifieke vragen oppakken die betrekking hebben op techniekneutraliteit, waar verschillende woordvoerders vragen over hadden, staatsnoodrecht en internationale samenwerking aan de kant van Defensie, en wellicht heeft ze nog een blokje overig. Voorzitter. Niet eerder hebben we een dreigingsbeeld gezien waarbij de nationale veiligheid van zo veel kanten zo langdurig onder druk staat. Militaire en hybride dreigingen uit Rusland lijken te verharden, tegen Oekraïne, tegen Europa en tegen Nederland. China blijft via spionage zoeken naar belangrijke kennis en technologie om zo zijn macht en invloed in de wereld te vergroten. Diensten signaleren daarnaast een steeds jongere groep die een reële dreiging vormt voor aanslagen en geweld. Het aantal minderjarigen in Nederland dat is gearresteerd in verband met terrorisme, is de laatste jaren gestegen. Het jihadistische gedachtegoed en rechtsextremisme vinden in ons land een steeds grotere voedingsbodem bij jongeren. Een groeiende zorg is het nihilistisch extremisme, waarbij kwetsbare tieners online worden gerekruteerd door netwerken die extreem geweld verheerlijken. Het is een wereld vol conflict en botsende belangen. Dat is de context waarbinnen onze mensen van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten hun werk moeten doen. Ondanks dat deze voorbeelden somber stemmen, ben ik ook hoopvol, omdat ik zie welke rol de AIVD en de MIVD spelen in het veilig houden van Nederland. Het is niet voor niks, en daar hebben diverse woordvoerders ook aan gerefereerd, dat in de recente lijst van een Franse krant de AIVD mede dankzij de samenwerking met de MIVD hoog scoorde op de erelijst van de beste Europese diensten. Dat geeft aan dat de AIVD meetelt in de wereld van inlichtingen en veiligheid. Ook het afgelopen jaar heeft de politie op basis van ambtsberichten van de AIVD arrestaties verricht in het kader van terrorisme en extremisme. Deze zomer nog werden jonge verdachten opgepakt in Rotterdam, Eindhoven en Alkmaar. Middels de nauwe samenwerking gaven de diensten ook deze zomer inzicht in spionageactiviteiten van Rusland via IP-camera's die daarmee militair-logistieke routes in de gaten houden. Met deze adviezen maken ze onze samenleving weerbaarder. Voorzitter. Onze tegenstanders zitten niet stil en wij ook niet. Juist om het werk van de diensten met de beste mensen en middelen uit te voeren, investeert het kabinet in de diensten. Ook op de langere termijn blijft die inzet en investering nodig om nationaal en internationaal bij de top te kunnen blijven horen en ons land en onze democratie te kunnen blijven beschermen. Dat is nodig, want de hoeveelheid en complexiteit van de huidige dreigingen vereist ongekende slagkracht. Het hoogtechnologisch landschap transformeert immers razendsnel. Zo biedt AI kwaadwillenden nieuwe mogelijkheden voor digitale inbraak, sabotage en spionage. Technisch voorop blijven lopen is voor de diensten daarom geen luxe maar noodzaak om Nederland veilig te houden. Daar zetten we ook volop op in. Daarnaast lopen onze diensten voorop bij het zoeken van nieuwe samenwerkingen, nationaal en internationaal, die Nederland veilig kunnen houden. Daar hebben verschillende Kamerleden ook vragen over gesteld. Steeds vaker treden de diensten ook naar buiten met gerichte adviezen, bijvoorbeeld om cyberaanvallen en phishing te voorkomen, zodat overheid en bedrijven en burgers geïnformeerd worden over welke maatregelen zij daartegen kunnen nemen, waardoor zij weerbaarder zijn. Het veelvoud aan dreigingen vraagt om passende wetgeving. Daarom hebben we onlangs de nieuwe Wet bescherming nationale veiligheid door de inlichtingen- en veiligheidsdiensten in internetconsultatie gebracht. Diverse woordvoerders hebben daar al een reflectie op gegeven en hebben ook op sommige punten zorgen geuit en vragen gesteld. Maar het is in de kern een wet die diensten weerbaarder en sneller maakt en beter in staat stelt om de digitale en fysieke dreigingen tegen Nederland te onderkennen, met daarin de waarborgen die passen bij onze democratie, zodat onze diensten ook in de toekomst kunnen blijven zorgen dat Nederland veilig blijft. Ik kijk ernaar uit om later met uw Kamer over dit wetsvoorstel te spreken, samen met de minister van Defensie. Dat gaat de komende tijd, na de internetconsultatie en natuurlijk ook de Raad van State, in alle zorgvuldigheid gebeuren. Ik zal nu het eerste blokje over de Wbnv en de vele vragen die erover gesteld zijn langslopen, voor zover we daar nu al het debat over kunnen voeren, omdat de wet pas net in consultatie is gegaan. Mevrouw Kathmann, die al een uitgebreide reflectie deed, zei: "De democratische controle is ook afhankelijk van de toezichthouder. Er is gekozen voor één toezichthouder. Er zijn nieuwe waarborgen die het toezicht juist zouden verminderen. Kan dit de bedoeling zijn?" Graag nemen de minister van Defensie en ik uw zorg mee in het verdere verloop van dit wetsvoorstel. Aangezien we pas aan het begin staan van het wetgevingsproces, gaan we daar nu niet in alle details op vooruitlopen. Dat hebben diverse woordvoerders ook gezegd. De openbare consultatie, die afgelopen vrijdag is gestart, is het moment waarop het brede publiek zijn mening kan geven over het wetsvoorstel. Ook is het wetsvoorstel voorgelegd aan de belangrijkste betrokkenen. Na afloop van de reacties zullen we bezien of het wetsvoorstel eventueel aangepast wordt. Dat willen we nu niet doorkruisen. Mevrouw Kathmann sprak ook over het belang van de wetenschapstoets. Daar deed zij een pleidooi voor. Mijn collega van Defensie en ik waarderen de inbreng vanuit de wetenschap zeer. Een aantal wetenschappers die zich juist met inlichtingen- en veiligheidsdiensten bezighouden, zijn nadrukkelijk uitgenodigd om ook te reageren op de consultatie die nu gestart is. We kijken dus met belangstelling uit naar eventuele bijdragen van hen maar ook anderen aan de consultatie. De vraag is of in aanvulling daarop een wetenschapstoets gewenst is, nadat het wetsvoorstel bij de Kamer is ingediend. Het is een instrument dat aan de Kamer is. Het zal dus aan de Kamer zijn om te beoordelen of dat een aanvulling is. Een aantal woordvoerders, startend met mevrouw Kathmann, hebben zich daarvoor uitgesproken, maar dat is iets wat de Kamer zelf zal moeten beoordelen. De heer Sneller — dat sluit aan bij de vragen die mevrouw Kathmann stelde — vroeg wat het kabinet gaat doen om de samenleving mee te nemen in de afweging van de Wbnv, omdat het een belangrijke wet is en omdat waarborgen belangrijk zijn; zo hoorde ik zijn betoog. Het wetsvoorstel is dus net in consultatie gegaan, nog geen week geleden. Dat is ook het moment waarop het brede publiek zijn mening kan geven over het wetsvoorstel. Er zijn al meerdere reacties ontvangen. Ook is het wetsvoorstel gericht voorgelegd aan de belangrijkste betrokkenen. We kijken uit naar de reacties. Na afloop zullen we de reacties bezien en het wetsvoorstel eventueel aanpassen. De heer Sneller had het daarbij ook over de grondrechtentoets van BZK en de kwaliteitstoets van JenV. Die zullen uitgevoerd worden. Het is gebruikelijk dat deze plaatsvinden tijdens de consultatie. De grondrechtentoets van BZK wordt standaard tijdens de consultatie gedaan. De wetgevingskwaliteitstoets door JenV wordt vaak voor aanbieding bij de Raad van State en tijdens de consultatie gedaan. De heer Sneller vroeg ook of de waarborgen toekomstbestendig zijn. De nieuwe wet is noodzakelijk, gelet op het dreigingsbeeld waarbij de nationale veiligheid tegelijkertijd van zo veel kanten zo langdurig onder druk staat. De diensten moeten om die reden voldoende slagkracht hebben. Het wetsvoorstel is naar de mening van het kabinet over de hele linie van voldoende rechtsstatelijke waarborgen voorzien en op een toekomstbestendige manier ingericht. De heer Van Baarle stelde vragen over de NCTV als een, in zijn woorden, "quasi-inlichtingendienst" en zei: kan dat gestopt worden? Het klopt dat de NCTV taken uitvoert in het belang van de nationale veiligheid, maar de NCTV is nadrukkelijk géén inlichtingen- en veiligheidsdienst. De NCTV beschikt niet over de mogelijkheden om onderzoek doen en opereert ook niet heimelijk. De NCTV staat daarom onder toezicht van een andere toezichthouder, namelijk de Autoriteit Persoonsgegevens en de Inspectie Justitie en Veiligheid. Dat past bij de taken en bevoegdheden van de NCTV. De Afdeling advisering van de Raad van State heeft in het verleden tweemaal bevestigd dat dit adequaat is geregeld en geen aanpassing behoeft. De heer Van den Brink vroeg een reflectie in het kader van de Wbnv op het belang van de versteviging van publiek-private samenwerking. De Wbnv regelt het belang van expliciete wettelijke grondslagen voor publiek-private samenwerking. Hiermee wordt de veelvormige samenwerkingspraktijk die er is, nu en in de toekomst, van een stevig en voorzienbaar fundament voorzien met een bijbehorend waarborgenkader. Deze samenwerking is van groot belang, omdat hiermee zowel bij de dienst als private partijen, waaronder kennisinstellingen, het zicht op de locaties, de omvang en de ernst van de dreiging in Nederland wordt vergroot. Daarnaast versterkt het delen van kennis de weerbaarheid van de private sector. Deze samenwerking is dan ook essentieel, niet alleen om economische belangen te waarborgen, maar ook om de nationale veiligheid te beschermen en de soevereiniteit van bijvoorbeeld Europese digitale systemen te behouden. Dan ga ik richting de toezichthouders. Dat staat niet helemaal los van de Wbnv, maar er zijn specifieke vragen over toezichthouders gesteld, die wat breder gaan dan dat.

Versie a8e0076d9572312362fc6f12c8e538bc4aeca117789a75e3e7d1fbf81f787f9f · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.