Hersteloperatie kinderopvangtoeslag

Brontekst

De heer Ceulemans (JA21): Yes. Dank u wel, voorzitter. Laat ik ook nu weer beginnen met te benadrukken dat een groep ouders en hun gezinnen ongelofelijk zwaar gedupeerd zijn als gevolg van de toeslagenaffaire, en vaak dermate zwaar dat compensatie en ondersteuning, hoe goed die ook worden vormgegeven, slechts een pleister op de wond zijn, al is het maar omdat vele jaren van ellende en stress er simpelweg niet mee kunnen worden teruggedraaid. Maar het verlangen om aangericht leed te herstellen ontslaat ons niet van de plicht om kritisch te blijven kijken naar de uitvoering en de besteding van belastinggeld. Daar is de laatste jaren volstrekt onvoldoende aandacht voor geweest, met als gevolg een totaal ontspoorde en inmiddels compleet ondoorzichtige operatie tegen astronomische kosten en met vaak waanzinnige overcompensatie. We gaan van toeslagenaffaire naar compensatieschandaal. Ik wil vandaag ingaan op een aantal punten die tekenend zijn voor de ontspoorde hersteloperatie en op zaken waardoor de aandacht voor echt zwaar gedupeerden ondergesneeuwd raakt. Ik begin met de brede ondersteuning die door gemeenten geboden wordt aan erkende gedupeerden. In theorie gaat het hier om een vorm van ondersteuning op vijf leefdomeinen, maar in de praktijk spitst de ondersteuning zich voornamelijk toe op materiële zaken. Dit is een terugkerende zorg bij gemeenten, maar tegelijkertijd rust er voor veel betrokkenen nog altijd een taboe op het publiekelijk benoemen daarvan. Het komt bijvoorbeeld wel terug in de ledenenquête van Divosa, die we ook bij de agendastukken aantreffen. Daarin lezen we dat gemeenten het aanbod binnen de brede ondersteuning grotendeels willen behouden, maar dat de gemeenten die wél iets willen stopzetten, zich vrijwel uitsluitend richten op het terugdringen van materiële verstrekkingen. Ik citeer uit het rapport: "Als redenen voor het willen stopzetten van materiële verstrekkingen geven de respondenten de volgende toelichtingen. Het zorgt voor een scheve verdeling en rechtsongelijkheid, veel inwoners vragen om hele dure spullen en maken lange lijsten met materiële aanvragen, en het verstrekken van spullen lijkt een doel op zich te worden en past niet meer bij de huidige fase of opzet van de brede ondersteuning. Gemeenten ervaren daarnaast een structureel onevenwicht, met te veel focus op materiële hulp en te weinig op immateriële of psychosociale ondersteuning." Iedereen die de uitvoering van de brede ondersteuning in de praktijk heeft gezien, zal dit herkennen. Als raadslid heb ik gezien hoe materiële ondersteuning, kortom het vragen en het krijgen van spullen, het doel vaak compleet voorbijschoot. Het is voor veel mensen een verdienmodel geworden, een route om luxegoederen te kunnen vragen, regelmatig in de vorm van opeisen, die buiten iedere proportie is en die niet meer met doelmatigheid te maken heeft. Lange tijd was er voor de verantwoordelijke ambtenaren ook amper iets om op terug te vallen: geen kaders, geen normbedragen et cetera. Veel betrokken ambtenaren, in het geval van Rotterdam bijvoorbeeld wijkcoaches, voelen zich met de rug tegen de muur staan. Zij voelen zich het enige obstakel tussen de gedupeerde en de spullen die een gedupeerde verlangt. De druk is enorm om toe te zeggen, ook als de wensen onredelijk zijn. Dit wordt versterkt door de angst bij gemeenten om het verwijt te krijgen niet ruimhartig te zijn voor gedupeerden, en cynischer, maar daardoor niet minder waar, omdat het bonnetje toch wel naar Den Haag mag. Tel daarbij op dat de namen van ambtenaren die als kritisch te boek staan, rondgaan binnen groepen gedupeerden en je begrijpt dat wensen vaak ingewilligd worden. Als raadslid heb ik de meest bizarre praktijkvoorbeelden gehoord, van allerlei luxegoederen die gevraagd werden tot het voorbeeld van een gedupeerde die een nieuw fornuis wilde. Die kreeg te horen van de betrokken ambtenaar dat het huidige fornuis prima functioneerde en liet vervolgens de volgende dag weten dat het fornuis bij het grofvuil was gezet. Wat in brede zin voor het ontsporen van de toeslagenaffaire geldt, geldt ook hiervoor. Iedereen weet het, maar niemand durft degene te zijn die aan de rem trekt, vanwege de verstikkende morele deken die over dit dossier ligt. Inmiddels zijn er wat stappen gezet met een modelverordening en met het beperken van de periode waarin materiële ondersteuning kan plaatsvinden, maar we moeten ook kunnen controleren of dit daadwerkelijk leidt tot minder excessieve uitgaven aan spullen in het kader van de brede ondersteuning. In antwoord op mijn schriftelijke inbreng bleek dat de verantwoording van de brede ondersteuning door gemeenten via de SPUK geen onderscheid maakt tussen materiële en immateriële verstrekkingen en ondersteuning. Om een vinger aan de pols te kunnen houden, zou ik dit onderscheid graag inzichtelijk krijgen. Kan de staatssecretaris hierop reageren? Voorzitter. Dan het ADR-onderzoek.

Versie 776970527c4d498352ad18c1ef7b3bb8856d3274d17c97c5e36a3eae5871f002 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.