Academische vrijheid

Brontekst

Mevrouw Beckerman (SP): Voorzitter, goedemorgen. De academische vrijheid staat onder druk. Ik heb eindeloos veel gedemonstreerd op universiteiten en protesten georganiseerd, onder andere tegen wc-eendwetenschap. Met een hele grote gele eend ging ik universiteiten langs. Inmiddels blijkt dat ik zo oud ben dat jongeren de term "wc-eendwetenschap" niet meer begrijpen. Dat doet pijn, maar lach gerust. Dit ging over een reclame waarbij mensen die in dienst waren van WC-Eend klanten adviseerden om WC-Eend te gebruiken, oftewel: onderzoek betaald door een externe partij, waarvan de conclusies vooral reclame zijn voor de opdrachtgever. Wetenschap moet vrij zijn. De term "WC-Eend" bestaat misschien niet meer, maar gekleurd onderzoek, wetenschap op bestelling of wetenschap als marketing bestaat helaas nog wel. Voorzitter. We kregen voor dit debat bijvoorbeeld voorbeelden van foodwatch, dat zegt: stop de uitverkoop van de wetenschap. Zij laten voorbeelden zien van studies die geen wetenschap, maar marketing zijn. Zij laten zien dat de voedselindustrie een vinger in de pap heeft bij de wetenschap. We zien dit bijvoorbeeld ook in onderzoeken gepubliceerd in Nature Climate Change. Zij laten zien dat onderzoek dat gefinancierd is door de olie- en gasindustrie veel positiever is over aardgas dan ongebonden onderzoek. Er is ook het voorbeeld dat al langer speelt en vaak wordt aangehaald van hoogleraren belastingrecht. De helft van alle Nederlandse hoogleraren belastingrecht heeft ook een betaalde baan in het bedrijfsleven. Lang niet alle universiteiten zijn transparant over die bijbanen. De KNAW zegt: wetenschappers in Nederland hebben steeds minder ruimte om zelf het onderwerp en de aanpak van hun onderzoek te bepalen. Goede wetenschap vereist vrijheid. Zonder inmenging van buiten levert wetenschap de beste kennis. UNESCO zegt: zorg voor minder financiële druk, zodat wetenschappers minder afhankelijk zijn van private, geoormerkte financiering. Het kabinet noemt in de brieven die vandaag aan de orde zijn allerlei punten, maar precies op dit punt van de KNAW, UNESCO en rectoren wordt niet ingegaan. Wat is uw reactie, vragen we aan het kabinet, op het feit dat juist als je academische vrijheid wil stimuleren, je moet investeren in ongebonden onderzoek. De ene conclusie kan zijn: de afhankelijkheid van onderzoek gefinancierd door de derde geldstroom is mede onder druk van protesten de afgelopen jaren iets afgenomen. Maar tegelijkertijd zien we in toenemende mate dat er sprake is van cofinancieringseisen vanuit de tweede geldstroom en van matching vanuit de eerste geldstroom. De bezuinigingen die dit kabinet heeft aangekondigd, komen daar weer bovenop; ik noemde het net al in een interruptiedebatje met de collega van NSC. Universiteiten moeten gewoon op zoek naar extra financiering. Dat kan twee gevolgen hebben: er komt steeds minder ongebonden of fundamenteel onderzoek — dat is het gevaar van gekleurde wetenschap — en wetenschappers staan onder druk. Hoe ziet de minister dit? Hoe ziet hij de gevolgen van bezuinigingen en de impact op de academische vrijheid? Leggen de bezuinigingen niet nog meer druk op wetenschappers? 26% van de wetenschappers zegt weleens ongewenste invloed van opdracht- of subsidiegevers te hebben ervaren. Wat wil de minister doen om transparantie over nevenfuncties te vergroten? De KNAW — mijn collega van GroenLinks-PvdA heeft de oproep net ook gedaan — heeft opgeroepen om academische vrijheid te verankeren in de Grondwet. Andere landen doen dit al. Wat vindt de minister van het idee om Nederland te laten volgen? Voorzitter, hoeveel tijd heb ik nog?

Versie 52601864835033727af972b77d86326941ff05a9c6dfc97afdebcbcffadbfcab · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.