Verkiezingen

Minister Heerma: Ik ben niet verrast door wat de heer Clemminck zegt. Dat had ik eigenlijk uit zijn eerste termijn al begrepen. Het feit dat er uitspraken gedaan worden in het politieke debat, maakt een gebouw daarmee niet een niet-politiek neutrale plek om te stemmen. Ik wil de heer Clemminck meegeven, hoewel hij niet echt een vraag stelde, dat de toegankelijkheid van stemmen in elk debat een punt van zorg is dat door de Kamer wordt geuit. Denk aan het feit dat de toegankelijkheid niet voldoende stijgt. Ik heb in het begin van mijn termijn aangegeven dat een van de aandachtspunten is dat het wel stijgt, maar dat het aantal stembureaus dat echt toegankelijk is voor mensen met een beperking, niet voldoende snel stijgt. Door de jaren heen — ik spreek vanuit mijn eigen ervaring — ben ik op plekken geweest waar het meest toegankelijke stembureau in de buurt een religieuze functie heeft. Ik geef de heer Clemminck in overweging om dat mee te wegen in zijn stellingname, waarbij het hem verder vrijstaat om die te doen. Ik ga verder. Mevrouw Huizenga stelde een vraag over de mogelijkheid van een X op het stembiljet; daar werd een debat over gevoerd. Op dit moment staat het kiesbesluit alleen een M en een V toe ter indicatie van het geslacht van de kandidaat, maar de rechter heeft inmiddels bepaald dat personen zonder mannelijke of vrouwelijke geslachtsvermelding in de BRP opgenomen kunnen worden. De BRP is leidend in de manier waarop het Kiesbesluit vormgegeven wordt. Daarom zal ik het Kiesbesluit aanpassen in lijn met de BRP, waardoor het mogelijk is om X te vermelden. Dat volgt gewoon uit de aanpassing van de BRP. Ik ben nu bezig met het opstellen van de wijziging van het Kiesbesluit. Een van de meest gestelde vragen ging over het nieuwe kiesstelsel en het coalitieakkoord, dat daar iets over zegt. Dat gaat over een onderzoek naar een nieuw kiesstelsel, volgend op de discussie uit de vorige periode en eigenlijk terugkijkend op de adviezen van de commissie-Remkes. Zo hebben de fracties van onder andere D66, CDA en BBB vragen gesteld over een mogelijk nieuw kiesstelsel. De Groep Markuszower heeft specifiek verwezen naar het coalitieakkoord en de discussie over een kiesdrempel. Het ging ook over de motie van mevrouw Bikker die daar begin dit jaar op volgde. Zoals in het coalitieakkoord is afgesproken, wil het kabinet een nieuw kiesstelsel voor de Tweede Kamer onderzoeken, waarbij voorkeurstemmen meer gewicht krijgen. Ik wil daarom de mogelijkheid voor het aanpassen van het kiesstelsel op een rij zetten. Hierbij zal ik ook het onderzoek van het vorige kabinet naar effecten van een regionaal kiesstelsel en het eerdere wetsvoorstel Met één stem meer keus betrekken. Ik verwacht uw Kamer hier medio volgend jaar, medio 2027, verder over te kunnen informeren. Vervolgens ga ik daarna graag met uw Kamer in gesprek over deze mogelijkheden en het vervolg van het traject. In het coalitieakkoord is ook aangegeven dat we de invoering van een kiesdrempel onderzoeken. Uw Kamer heeft vrij breed verzocht om dat niet opnieuw te onderzoeken en om de verhoging van de kiesdrempel niet mee te nemen in het onderzoek. Uw Kamer is daar zeer duidelijk over geweest. We bekijken dus hoe we de bestuurbaarheid van Nederland kunnen verbeteren. Daarbij wordt in ieder geval verkend en onderzocht of voorkeurstemmen in het kiesstelsel voor de Tweede Kamer meer gewicht moeten krijgen. Wij zijn ons zeer terdege bewust van het duidelijke signaal dat de Kamer gegeven heeft wat betreft de kiesdrempel. De heer Vermeer had vragen over de onafhankelijkheid van de Kiesraad. Hij heeft gewezen op het belang van het beschermen van de onafhankelijke positie van de Kiesraad. De BBB-fractie wijst er in dit kader op dat meer checks-and-balances verstandig zouden kunnen zijn, mits de Kamer haar controlerende taak behoudt. Ik onderschrijf het belang dat de BBB-fractie hecht aan ons democratische stelsel van checks-and-balances. Binnen dit stelsel heeft de Kiesraad een bijzonder karakter. De taken van de Kiesraad dienen in absolute onafhankelijkheid van de politiek te worden uitgevoerd. Het is daarom een belangrijk uitgangspunt in mijn voorstellen voor het versterken van het waarborgen van het benoemingsproces van de Kiesraad. Natuurlijk hou ik hierbij in het oog dat de controlerende taak van uw Kamer behouden blijft, maar volgens mij is dit in lijn met de wat de heer Vermeer aangaf. Dat is hierbij van groot belang. De heer Mohandis had het over de negatieve effecten van vaker verkiezingen houden. Die waren met name financieel van aard. Voor de wettelijke taak van het organiseren van verkiezingen ontvangen gemeenten jaarlijks een vergoeding vanuit de algemene uitkering van het Gemeentefonds. Gemeenten moeten voldoende middelen hebben voor het organiseren van verkiezingen. Daarom is er bij de afgelopen vervroegde Tweede Kamerverkiezingen een extra eenmalige vergoeding van 60 miljoen euro voor gemeenten toegevoegd aan het Gemeentefonds voor het organiseren van de verkiezingen. Daarbij moet geconstateerd worden dat er wederom meer dan voldoende stemlokalen beschikbaar zijn gesteld door gemeenten. Dit is een discussie die al langer loopt. De vraag is ook: is er voldoende geld voor? Er is juist vanwege de vervroegde verkiezingen eenmalig extra geld voor beschikbaar gesteld. De heer Mohandis van PRO vroeg ook naar de financiële vergoeding van stembureauleden in relatie tot uitkeringen en toeslagen; dat is een complexe vraag, die hij ook eerder heeft gesteld en die volgens mij ook al rond een motie speelde. Ik heb eerder al aangegeven dat een aantal dingen die de heer Mohandis zegt over toeslagen, niet uitvoerbaar zijn en dat het niet mogelijk is om daar een specifieke uitzondering voor te maken. Voor stembureauleden met een uitkering geldt dat de vergoeding, bijvoorbeeld voor iemand met een WW-uitkering, niet tot een korting op de WW-uitkering hoeft te leiden, mits wordt voldaan aan de voorwaarden die vanuit de WW aan vrijwilligerswerk worden gesteld. Over bijstandsgerechtigden kunnen geen eenduidige uitspraken worden gegaan, aangezien gemeenten daar eigen regels voor hebben op grond van de Participatiewet. In algemene zin geldt wel dat vrijwilligerswerk, zoals stembureaulidmaatschap, mogelijk is en dat een gemeente daarvoor toestemming kan geven.