Verkiezingen

Brontekst

Minister Heerma: Ik zal het zo direct nog wat meer toelichten, want mevrouw Schilder heeft hier een vrij specifieke vraag over gesteld, zeg ik nogmaals. Het staat de heer Vermeer vrij om er zijn eigen conclusies aan te verbinden, maar uit onderzoek blijkt wel degelijk dat de keuze voor een kandidaat van een specifieke partij weloverwogen gemaakt wordt. Ik zal zo aangeven wat de aanpassing bij het experiment is en wat daar de gevolgen van zijn. Mevrouw Schilder vroeg waarom het kabinet hiervoor kiest. De aanleiding hiervoor is net anders in de context. Daarbij geldt, zoals ik zelf ook heb aangegeven, dat dit een van de grootste aandachtspunten is, namelijk dat het aantal ongeldige stemmen hierbij wat hoger is dan bij verkiezingen met het oude stemformulier. Daar past ook de constatering bij dat het aantal ongeldige stemmen in internationale vergelijkingen nog steeds heel laag is, maar het is nog steeds hoger. De rekensom die mevrouw Schilder maakt waaruit blijkt dat dit niet om een paar stemmen gaat als je dit landelijk doet, is ook terecht. Daar moeten we dus inzet op plegen. Mevrouw Schilder heeft ook nog twee andere vragen gesteld. Zij merkte op dat we nu stemmen op mensen en niet op politieke partijen. Zij vraagt hoe we dit in stand houden als een stem op een niet bestaand kandidaatnummer naar de lijsttrekker toegaat. Het nieuwe stemformulier verandert niets aan ons kiesstelsel. Kiezers stemmen ook met het nieuwe stembiljet op een kandidaat. De stemmen worden nu per kandidaat geteld en zetels worden net als nu aan kandidaten toegewezen. De manier waarop de kiezer een kandidaat kiest, blijft hetzelfde. Enkel de manier waarop het stembiljet wordt ingevuld, verandert. Ook met het geldig verklaren van stemmen op een te hoog kandidaatnummer stem je op een kandidaat, alleen is dat in dat geval de lijsttrekker. Voordat ik overga naar de tweede vraag, die over die 50 en 80 kandidaten op een lijst gaat, nog het volgende. Bij de totstandkoming van de tijdelijke wet voor experimenten met het nieuwe stemformulier zat het feit dat een stem naar de lijsttrekker gaat niet in het oorspronkelijke voorstel. De Kamer heeft er toen met het amendement-Leijten het volgende in geamendeerd. Het Kamerlid Leijten van de SP heeft toen een voorstel gedaan. Dat behelsde net iets anders. Wanneer iemand alleen een partij invult en geen kandidaat zou in het oorspronkelijke voorstel de stem ongeldig zijn verklaard. Dat heeft de Kamer onwenselijk geacht. Die heeft daarom bij meerderheid — dat amendement betrof in eerste instantie trouwens alleen het stemmen vanuit het buitenland — gezegd: als er alleen één bolletje rood is gekleurd, zou de stem moeten gaan naar de lijsttrekker van de partij in plaats van dat de stem ongeldig is. Dat heeft bij de experimenten gespeeld. Ik zal niet de hele wetsgeschiedenis langslopen, maar toen is gezegd dat als dit voor stemmen uit het buitenland geldt, het eigenlijk over de hele linie moet gelden. Daar is het wetsvoorstel toen op aangepast. Dat ging toen naar de Eerste Kamer en daar is het heel breed aangenomen. Toen de AMvB kwam, is er volgens mij alleen vanuit de ChristenUnie een punt van zorg geuit. Sindsdien wordt in de experimenten op voordracht van de Kamer één rood gekleurd bolletje, namelijk dat van de partij, geldig verklaard en dus aan de lijsttrekker van die partij toegewezen. Wat we nu aanpassen is het volgende. In lijn met wat daar al gold na het initiatief van mevrouw Leijten, geldt dat nu dus ook wanneer een te hoog kandidaatnummer wordt aangekruist. Het initiatief dat het kabinet neemt, sluit dus eigenlijk aan bij de wens die de Kamer heeft geuit bij de behandeling van de tijdelijke wet voor de experimenten. Ik vind dit zeer verdedigbaar omdat stemmen niet verloren moeten gaan en omdat duidelijk is dat mensen een bewuste keuze maken. Omdat het in de tijdelijke wet wordt meegenomen, kunnen we ook na maart weer bezien wat daar de effecten van zijn. Dat kan dan meegenomen worden bij de bespreking van het wetsvoorstel als dat hier in uw Kamer ligt. Ik ben hiermee aan het einde gekomen van het subblokje dat gaat over het stembiljet. Ik zal zo direct nog even ingaan op de vraag van mevrouw Schilder over 50 of 80 mensen per kieskring op een lijst, maar ik denk dat dit het moment is waarop de heer Mohandis mij onder vuur wil nemen.

Versie e8280fe7d0eb8ff8b9f88da5985de3b51e09c711606750e2fc4057c37e220152 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.