Slotwet 2024, Jaarverslag 2024 en rapporten resultaten verantwoordingsonderzoek 2024 ARK over de ministeries van BZK en van EZK, voor zover het onderwerpen betreft die zien op digitalisering

Brontekst

De heer Six Dijkstra (NSC): Dank u wel, voorzitter. Ook van mijn kant zou ik graag staatssecretaris Van Marum en minister Karremans van harte welkom willen heten in deze commissie. Fijn dat ze er zijn! Tegelijkertijd is het ook jammer dat de vorige bewindspersonen, staatssecretaris Szabó en minister Beljaarts, hun klus niet meer konden afmaken. Ze hebben zich flink ingespannen voor deze commissie, de staatssecretaris met de Nederlandse Digitaliseringsstrategie en de minister met onder andere de AI-faciliteit. De klus is nog niet klaar, maar ik wil ze vanaf deze plek wel hartelijk danken voor hun inzet. Vandaag kijken we terug op het afgelopen jaar. Laat ik beginnen met de mensgerichte digitale overheid, een ambitie die ook in het hoofdlijnenakkoord is opgenomen. Onlangs mocht onze commissie een petitie in ontvangst nemen van de Hogeschool van Amsterdam. Veel mensen hebben nog steeds moeite om de weg te vinden in die digitale overheid. Het is een doolhof! Een veelgehoord geluid is dat de burgers die de overheid het hardst nodig hebben, vaak juist de groep zijn die het minst zelfredzaam is en ook het minst overweg kan met die digitale overheid. Het doenvermogen van burgers wordt dan overschat. Wat mijn fractie betreft maken we een beweging richting meer standaardisatie tussen gemeenten en het Rijk en werken we toe naar één overheidsloket naar Deens model, zodat het voor burgers duidelijker en overzichtelijker wordt. Ik zou dan ook graag het kabinet willen oproepen om bepaalde zaken wettelijk vast te leggen. Ik heb het dan bijvoorbeeld over de uniformiteit van adresgegevens, zodat daklozen de sociale voorzieningen waar ze recht op hebben, altijd kunnen ontvangen. Maar ik heb het ook over de beschikbaarheid van bemenste fysieke loketten, een begrijpelijk taalniveau van communicatie en een duidelijk en eenduidig digitaal loket. Ik besef dat sommige zaken al kabinetsbeleid zijn, maar het is nog geen wetgeving. Hierop kan dus niet door de rechter getoetst worden in zaken van mensen die met de overheid in de clinch liggen. In de tweede termijn zal ik op dit punt een motie indienen, samen met de collega's Kathmann, Van der Werf, Van Nispen en Ceder. Voorzitter. Het Algoritmeregister is nog veel te beperkt gevuld. De laatste tussenstand was bedroevend. Ik wil graag aan de staatssecretaris vragen wat momenteel de stand van zaken is. Een tijd geleden is de motie-Six Dijkstra aangenomen. In deze motie wordt verzocht om elk departement een brief naar de Kamer te laten sturen met daarin een plan om de algoritmes te registreren. Dat algoritmeregistratie niet soepel gaat, wisten we natuurlijk al, maar in elk geval met een plan komen is wat mijn fractie betreft de "bare minimum". We hebben deze brief inmiddels van een aantal ministeries ontvangen — dank daarvoor — maar van heel veel ook nog niet. We hebben die brief niet ontvangen van onder andere BZK, JenV, OCW, EZ, IenW, AenM, LVVN, VWS, VRO en AZ. Wil de staatssecretaris toezeggen dat hij er bij andere departementen bovenop gaat zitten om te zorgen dat die plannen er wel en tijdig komen? Wanneer gaat hij dat doen? Is hij het ermee eens dat zijn collega-bewindspersonen hier gewoon gehoor aan moeten geven en het niet selectief op moeten volgen? En dat geldt dus ook voor zijn eigen departement van EZK. Voorzitter. "De ICT-uitvoering loopt vast" is een veelgehoorde verzuchting. Regelmatig komt het onderwerp terug in de Staat van de Uitvoering. De kritiek is begrijpelijk, want de Kamer houdt van haar kant te weinig rekening met de uitvoeringsconsequenties van de wetten die we aannemen en amenderen. Wetten zijn te complex en de samenhang is moeilijk te zien. Andersom geldt ook vaak dat de Kamer de uitvoeringsconsequenties niet kan overzien. En wetgeving omzetten in programmeertaal is vaak van een vorm van normuitleg, wetsinterpretatie. Men zegt terecht: code is law. Mevrouw Kathmann en ik zijn rapporteurs van de Kamer en de Kamer is ook bezig met een initiatief voor een digitale toets. Maar ik zou ook graag zien dat het kabinet met een initiatief komt om wetgeving en code nader tot elkaar te brengen in het wetgevingsproces. Veel ligt er al en is al uitgedacht door de academie. We hoeven het wiel dus niet opnieuw uit te vinden, want we kunnen de ideeën gebruiken die er al zijn. Ook op dit punt heb ik een motie voorbereid. Daarnaast ben ik benieuwd of generatieve AI gebruikt kan worden als hulpmiddel bij de grote opgave om complexe wetgeving te vereenvoudigen door de samenhang onderling inzichtelijk te maken en voorstellen te doen voor vereenvoudigde wetten. Hier heb ik eveneens een motie voor voorbereid. Voorzitter. Ik moet natuurlijk ook over de cloud beginnen. De afgelopen tijd zijn er meerdere moties aangenomen om de kabinetsinzet op autonome cloud aan te wakkeren, onder andere naar aanleiding van het notaoverleg over de initiatiefnota van mevrouw Kathmann en mijzelf. Maar het blijft nog onduidelijk hoe het kabinet deze in samenhang gaat uitvoeren. De Kamer heeft heel concreet gestuurd op meetbare en afrekenbare doelen. Daarom wil ik de staatssecretaris vragen om per brief met een integraal samenhangend plan te komen voor de uitvoering van de motie over dit onderwerp. Ik wil echt voorkomen dat het wordt afgedaan met "we nemen het mee in het beleid, maar in de praktijk leggen we het naast ons neer". Een concreet voorbeeld hiervan is de motie waarin wordt gevraagd erop te sturen dat vanaf 2029 ten minste 30% van alle overheidsdata op een autonome cloud moet draaien. Wat is het plan hiervoor? Kunnen we ervan uitgaan dat het kabinet deze motie gewoon gaat uitvoeren en stuurt op die 30%, ondanks het feit dat de motie ontraden is? Daar wil ik echt een duidelijk antwoord op. Welke stappen gaat het kabinet zetten en op welke termijn? En welke inzet is nodig tot 2029? Voorzitter, tot slot. Zoals eerder aangegeven in deze commissie vind ik op het gebied van AI dat de overheid meer toe moet naar het gebruik van soevereine en lokale taalmodellen. We hoeven niet alleen maar afhankelijk te zijn van big tech, zeker nu de industrie zich ontwikkelt en er ook steeds meer alternatieven beschikbaar zijn die hoogwaardige diensten kunnen leveren. Dit lijkt onderdeel van de NDS te worden, maar ik acht het wel nuttig dat ons parlement regelmatig een tussenstand krijgt. Ook hiervoor zal ik in tweede termijn een motie indienen. Dank u wel.

Versie e9cb1120e1ccfb3ce972692fab0fd713be559b335f8a055f36b1dc801f7285b0 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.