Slotwet 2024, Jaarverslag 2024 en rapporten resultaten verantwoordingsonderzoek 2024 ARK over de ministeries van BZK en van EZK, voor zover het onderwerpen betreft die zien op digitalisering

Brontekst

Mevrouw Van der Werf (D66): Dank u wel, voorzitter. Ik wilde vandaag eigenlijk terugblikken en hier een review doen van de tweede staatssecretaris Digitale Zaken ooit, maar voor ik het wist waren we al aanbeland bij de derde staatssecretaris Digitale Zaken. De nieuwe staatssecretaris is van alle markten thuis, las ik: van rattenplagen tot uitvaarten. Dat belooft wat. Ik wil ook langs deze weg voormalig staatssecretaris Karremans feliciteren met zijn ministerschap. In zijn nadagen kwam hij met leeftijdsrichtlijnen waarvoor vele ouders maar ook deze Kamer hem dankbaar zijn. Voorzitter. Ik was vorige week op de NAVO-top en ik kwam daar een kennis tegen. Ik sprak hem weleens over Oekraïne, maar deze keer ging ons gesprek over wat anders. Zijn dochter, 15 jaar oud, had onlangs een zelfmoordpoging gedaan. Ze zat sinds een paar maanden op TikTok, waar ze iemand was gaan volgen die haar zogenaamd heel goed begreep. Het algoritme duwde haar steeds verder in een fuik van dit soort gelijkgestemden, in dit geval gelijkgestemd over zelfmoord. Vlak voor het meisje de strippen paracetamol die ze had opgespaard, had ingenomen, had ze — zo bleek achteraf — nog wat video's bekeken over hoe je rustig de dood in kon glijden. Het liep maar net goed af. Hij vertelde dat het gezin hulp had ingeschakeld. Die kennis zei tegen mij: weet je, Hanneke, ik kan nog zo'n toffe vader zijn, maar als je je kinderen probeert te behoeden voor het ravijn en het zich op deze manier onder je opent, wat doe je dan als ouder? Waarom staan wij nog steeds toe dat algoritmes dit verwoestende effect hebben? Ik kon het hem niet uitleggen. Inmiddels is de telefoon van het meisje helemaal dichtgetimmerd, maar het verdienmodel bestaat nog steeds. Algoritmes sturen je wat het meest triggert. Pushberichten houden je bezig. Scrollen is oneindig. Waarom? Omdat knaken al jaren boven kinderen gaan. Voorzitter. Daarom legden wij het digitale kinderwetje op tafel. Ik ben benieuwd of het inwerkdossier van de kersverse staatssecretaris dit stuk ook heeft bevat en of hij daar al een eerste reactie op heeft. Het heeft voorstellen om kinderen te beschermen tegen techreuzen, zoals het voeren van een schermstrijd aan de keukentafel en in het schoolgebouw. We pleiten voor brede publiekscampagnes, online en offline, en voor een uitbreiding van de mobieltjesrichtlijn naar "thuis of in de kluis". Maar we willen ook de macht van big tech breken met regulering omtrent verslavend ontwerp, verplichte leeftijdsverificatie en het afdwingen van interoperabiliteit. En we willen jongeren natuurlijk beter beschermen tegen sextortion via deepfakes en naaktbeelden, met een verwijderplicht binnen 24 uur. Voorzitter. Wat betreft algoritmes en verslavende functies zijn deze commissie en het Europees Parlement al een hele tijd heel duidelijk: er moet een einde komen aan dit soort gestoorde algoritmes en verslavende apps die kinderen tot waanzin drijven. Het goede nieuws is: dat kan prima. Maar van dit kabinet horen we nog weinig. Gaat deze staatssecretaris naar aanleiding van de vele moties van deze Kamer die er al liggen, nu kleur bekennen? Gaat hij in Europa echt werk maken van het aanpakken van dit soort schadelijke functies? Bij leeftijdsverificatie is het niet anders. Honderdduizenden kinderen onder de 13 zitten al op TikTok en vergelijkbare platforms. In steeds meer televisieprogramma's vertellen basisschoolleerlingen dat ze niet meer goed kunnen slapen van alles wat ze hebben gezien: van katten in de blender tot onthoofding, verkrachting van baby's of zelfdestructie. En als je zelf je kind voor z'n 11de nog geen telefoon hebt gegeven, dan ziet hij het wel op een logeerpartijtje bij een ander. Daarom is het zo belangrijk dat we echt werk maken van waterdichte leeftijdsverificatie. Andere landen zoals Griekenland, Denemarken, Italië, Frankijk en Spanje lopen daarin voorop. Deze Kamer zei al tientallen keren: ga daarmee aan de slag. Van staatssecretaris Szabó hoorden we daar nauwelijks iets over. Gaat deze nieuwe staatssecretaris de grijze middenmoot verlaten en daarin vooroplopen? Voorzitter. Het beschermen van kinderen is één, maar ook onze democratie verdient betere bescherming. AI maakt deepfakes die geloofwaardiger zijn dan ooit. Buitenlandse platforms beïnvloeden verkiezingen en onze kritieke infrastructuur functioneert niet meer zonder Amerika. De harde waarheid is dat we digitaal niet zelfstandig zijn. Onze publieke sector draait op systemen die wij niet controleren. Onze overheids-ICT hangt aan Amerikaanse techreuzen — zonder Microsoft geen Belastingdienst, geen waterschappen, geen Internationaal Strafhof. Net als bij energie en defensie moet ook Europa op eigen benen kunnen staan. Nederland kan daarin vooroplopen. Daarom pleit ik voor drie dingen. Eén. Grip op de cloud. De rijkscloud is een goed begin, dankzij het harde werk van collega's Kathmann en Six Dijkstra. Maar er is meer nodig. Investeer in Europese alternatieven. Kies voor onderzoek en innovatie en voor Europese start-ups en scale-ups, ook voor AI. Herpak de publieke controle over onze digitale infrastructuur. Zoals we in ons digitale kinderwetje voorstellen, willen we interoperabiliteit verplichten, verslavend ontwerp aanpakken en een nieuwe generatie digitale rechten laten opstaan. Voorzitter. Er ligt dus een kans. Deze commissie heeft daar het afgelopen jaar heldere lijnen voor uitgezet, want de klok tikt door. Onze kinderen scrollen steeds jonger en steeds langer. Onze kritieke infrastructuur draait inmiddels op een losgeslagen Amerika. AI ontwikkelt zich loeisnel. We staan erbij en we kijken ernaar. D66 kiest voor een digitale toekomst waarin kinderen veilig opgroeien, Europa op eigen benen staat en technologie werkt voor mensen. Wij hopen dat deze nieuwe staatssecretaris zich daarbij aansluit.

Versie e9cb1120e1ccfb3ce972692fab0fd713be559b335f8a055f36b1dc801f7285b0 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.