Toetsen en examens

Brontekst

De heer Van Duijvenvoorde (FVD): Voorzitter, dank. Het waren zo veel stukken dat ik nu eigenlijk besef dat ik over alle stukken vragen heb geformuleerd, behalve over die met betrekking tot toetsen en examens. Dat komt vast nog wel een keer terug. De PISA-resultaten zijn alarmerend. Veel aandacht gaat, terecht, naar de 38,5% aan de onderkant van de leesvaardigheid, maar ook de bovenkant verdient natuurlijk onze aandacht. Het aantal excellente lezers daalde in tien jaar van 10,9% naar 4,2%. Bij wiskunde nam het aantal toppresteerders sinds 2018 met 30% af. Voor FVD is ook die ontwikkeling ernstig. Het zijn juist de leerlingen met een hoger niveau die een voorbeeld kunnen zijn voor de rest en die andere leerlingen kunnen inspireren om ook het beste uit zichzelf te halen. Daarom mijn vraag: wat gaat de staatssecretaris doen om die excellentie te bevorderen? Is het nodig om te differentiëren in de aanpak? Zo ja, hoe zouden we dat dan moeten doen? Daarnaast toont PISA ook grote verschillen naar thuistaal en gezinsachtergrond. Welk deel van de daling hangt samen met verandering in de leerlingenpopulatie en welk deel met de kwaliteit van het onderwijs? Als we dat onderscheid niet maken, bestaat dan niet het risico dat we het hele onderwijs opnieuw gaan hervormen voor een probleem waarvan de oorzaak misschien voor een groot deel buiten het onderwijs ligt? Voorzitter. Ik complimenteer de staatssecretaris met de verbreding van de kerndoelen voor de Friese taal en cultuur. Kinderen mogen weten in welke geschiedenis en traditie zij geworteld zijn. Hoe waarborgt zij echter — want er zitten een aantal vragen bij — voldoende lestijd, bevoegde docenten en geschikt lesmateriaal? Hoe zorgt de staatssecretaris dat concrete kennis van taal, geschiedenis, literatuur en erfgoed centraal blijft staan bij open begrippen als identiteit en persoonsvorming? Voorzitter. Ik begrijp de wens om nieuwe technologie te benutten om de correctielast voor docenten te verlichten. Hoe gaat de staatssecretaris voorkomen dat ondersteuning door AI gaandeweg verschuift naar feitelijke uitbesteding van het nakijken aan een systeem? Hoe borgt de staatssecretaris dat er geen digitale vervreemding ontstaat tussen docent, leerling en beoordeling, waarbij de leraar steeds minder zelf leest en interpreteert van en inhoudelijk reageert op het werk van de leerling? Dit is geen verwijt aan de leraren, maar we weten allemaal — niets menselijks is ons vreemd — hoe verleidelijk AI kan zijn en hoe het erin kan sluipen, dus daar moeten we echt over nadenken met elkaar. Het is al vaker gezegd, maar ik ga het toch herhalen: in Zweden en Noorwegen wordt inmiddels bewust meer ruimte gemaakt voor papieren lesmateriaal, mede omdat langdurig lezen en tekstbegrip op papier beter lijken te werken dan op een scherm. Hoe kijkt de staatssecretaris naar die ontwikkeling? Is zij bereid het uitgangspunt te hanteren dat digitale leermiddelen niet vanzelfsprekend de norm zijn, maar dat het per toepassing eerst aannemelijk moet zijn dat zij daadwerkelijk didactische meerwaarde hebben? Voorzitter, tot slot. Ik zou mezelf niet zijn als ik het niet over burgerschap zou hebben met de staatssecretaris. De wet vraagt scholen houdingen en maatschappelijke competenties te ontwikkelen, terwijl die volgens de evaluatie moeilijk objectief meetbaar zijn. Bovendien is de invloed van de school lastig vast te stellen. Hoe verhoudt die onzekerheid zich tot de wettelijke verantwoordelijkheid die scholen hebben? Scholen ervaren steun van de inspectie, zo zeggen zij, maar er dreigt ook een papieren werkelijkheid van beleidsplannen, leerlijnen en verantwoording. Hoe voorkomt de staatssecretaris dat aantoonbaarheid belangrijker wordt dan de dagelijkse praktijk? Dan de laatste vraag. 62% van de scholen geeft aan dat er geen merkbare veranderingen bij leerlingen zijn door extra aandacht voor burgerschap. 28% zegt enige verbetering te zien. Kan dit mede betekenen dat verantwoordelijkheid, respect en omgangsvormen ook in het gewone, dagelijkse sociale schoolleven worden gevormd? Wil de staatssecretaris ruimte laten voor die dagelijkse vorming, die onvermijdelijk is als je met zo veel mensen op één plek bent, zonder alles stevig te formaliseren en te monitoren? Ik dank u voor uw aandacht.

Versie 67cb9760e5e0957f7af6867b5309eb60c035af27a13e0aaf1a39f06805b2eba9 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.