Begroting Defensie (37020-X) (1e TK)

Brontekst

Staatssecretaris Boswijk: Dank u wel, voorzitter. Laat ik allereerst beginnen met wat de minister ook al zei: van harte gefeliciteerd aan mevrouw Jagtenberg en de heer Bolhuis met hun maidenspeech. De heer Bolhuis had een buitengewoon en toch ook wel aangrijpend verhaal, moet ik zeggen. Het was ook wel treffend dat wij inderdaad eigenlijk heel veel geluk hebben in ons leven, de een helaas wat meer of minder dan de ander. Ik denk dat het aan ons als politici is om daar ook oog voor te hebben en te kijken hoe we mensen toch mee kunnen nemen die het minder treffen dan wij. Ik vond dat een hele treffende en mooie maidenspeech. Mevrouw Jagtenberg, uw enthousiasme is aanstekend. Ook dank voor uw roadmap; ik kom daar zo meteen nog wel inhoudelijk op terug. Ik moest vooral denken aan een speech die JFK ooit hield bij Rice University: we choose to go to the moon. Dat is helemaal de mentaliteit die mevrouw Jagtenberg ook onderschrijft, denk ik, even los van het feit dat dat natuurlijk ook over space gaat. Voorzitter. Ik wil graag beginnen met een citaat: "Een pacifist zijn in tijden van vrede is zoiets als veganist zijn als je niets eet. Het is een privilege voor mensen die niet voor een existentiële keuze staan en zich kunnen permitteren om te theoretiseren." U verwacht het misschien niet, maar het citaat is van een pacifist. Beter gezegd: van een voormalig pacifist, namelijk van de Oekraïense schrijver Artem Chapeye, auteur van het boek Gewone mensen dragen geen machinegeweren. Hij verslond, zo zeg ik ook tegen de heer Van Dijk, anti-oorlogsromans als Im Westen nichts Neues, A Farewell to Arms en Catch-22. Hij vertaalde zelfs het boek van Gandhi over geweldloos verzet in het Oekraïens. Hij was een pacifist in hart en nieren, totdat Rusland zijn land binnenviel. De oorlog trok zich niets aan van zijn overtuiging. Hij kwam voor de keuze te staan die inmiddels miljoenen Oekraïners hebben moeten maken: wat doe jij als de oorlog waar jij niet voor hebt gekozen naar jou toe komt? Hij meldde zich aan voor het leger. Voorzitter. Ik wil hier heel concreet zijn. Demonstranten die op de Dam zeggen "ik kies voor vrede" creëren een valse tegenstelling, alsof de anderen oorlog willen. Ieder weldenkend mens is voor vrede. Ik kan u zeggen: mensen in Oekraïne wel het allermeest. Rusland koos voor deze oorlog. De enige keuze die Oekraïners restte, was zich verdedigen. Ik verzet mij dan ook hartgrondig tegen de gedachte dat niets doen een weg is die naar vrede leidt. Niets doen is ook een keuze, alleen bepaalt de vijand dan wat daarna gebeurt. Het einde van een oorlog hoeft namelijk niet per se een overgang naar vrede te zijn. Het kan ook het begin zijn van onderdrukking. De keuze die Chapeye moest maken, zover zijn wij in Nederland gelukkig niet. Met deze Defensiebegroting zullen we er ook alles aan doen om dat zo te houden. We bouwen een sterke krijgsmacht om ons te verdedigen, juist om te voorkomen dat we die ooit moeten gebruiken. Maar de vraag die Chapeye zichzelf stelde raakt ons ook: wat ben ik bereid om te doen voor de vrijheid waarin ik vandaag de dag leef? Voor de een is dat reservist worden. De minister zei het al: heel veel jongeren zetten nu de stap naar voren om vrijwillig onze krijgsmacht te steunen, in een dienjaar, in de VeVa, noem maar op. Voor een verpleegkundige kan het zijn: klaarstaan als er veel gewonden komen. Voor een ondernemer kan het zijn: kennis en materiaal beschikbaar stellen. Voor de buurman of de buurvrouw kan het zijn: omkijken naar je medemens. Voorzitter. Vandaag is het mijn 228ste dag als staatssecretaris. Een van de mooiste kanten van dit vak is dat ik veel buiten Den Haag kom, bij onze eenheden, maar ook bij scholen, gemeenten, bedrijven, maatschappelijke organisaties en vooral ook bij ondernemers, van jonge start-ups tot bedrijven als Robin Radar, Destinus en Thales, in Nederland maar ook daarbuiten. Volgende week ga ik bijvoorbeeld met een grote delegatie van Nederlandse bedrijven naar de NL-US Defense Industry Days in Washington DC om ervoor te zorgen dat Nederlandse bedrijven ook bij onze bondgenoten een voet tussen de deur krijgen, om verder te bouwen aan een gelijkwaardige samenwerking in ons NAVO-bondgenootschap en de opbouw van wederzijdse afhankelijkheden. Dit moet dus bijdragen aan de gezamenlijke ambities die we hebben om onze Europese markt te versterken, geheel in lijn ook met de routekaart van mevrouw Jagtenberg. Ik bezocht, zoals velen van u, Oekraïne. Ook daar sprak ik militairen, burgers, studenten en ondernemers. Het bijzondere is dat je al deze verschillende mensen vaak tegenkomt op dezelfde plekken: in een werkplaats of een commandopost dicht bij het front, met de industrie tot aan het schuttersputje. De militair brengt zijn ervaring, de ondernemer zijn techniek en de onderzoeker zijn ideeën, allemaal met dezelfde urgentie en hetzelfde doel: de vijand verslaan en onze waarden beschermen. Juist daar zie je wat moderne oorlogsvoering van ons vraagt. Een drone die vandaag werkt, is morgen alweer achterhaald. De tegenstander past zich aan en wij moeten zorgen dat we ons sneller aanpassen. Daarom zeg ik ook heel vaak in uw Kamer dat innovatie niet alleen een nieuw type drone is. De innovatie waar wij naar zoeken betreft nieuwe manieren van samenwerken. Voorzitter. Ja, daar zullen ook dingen misgaan. Innovatie vraagt dat we accepteren dat niet elk experiment slaagt en dat we daarvan leren. De heer Van Dijk en de heer Van Lanschot wezen daar ook op. Wie ruimte geeft aan innovatie, geeft ook ruimte aan risico's. Om dat proces te versnellen werken we aan onze eigen defensie-, innovatie- en opschalingsautoriteit, die we in november gaan lanceren naar het Amerikaanse voorbeeld van DARPA. Daar vroeg de heer Dassen in een veel eerder stadium al eens om. Dat gaat nu eindelijk gebeuren; u ontvangt de uitnodiging. Mevrouw Jagtenberg merkte wel terecht op dat het niet alleen om innovatie gaat. Als Nederlanders zijn wij heel goed in innovatie. Wij hebben de hoogst opgeleide beroepsbevolking ter wereld. We zijn misschien wat klein vanuit het buitenland gezien, maar de omvang van ons land is juist een kans, want iedereen kent elkaar. De grote uitdaging zit eigenlijk veel meer in de implementatie en de opschaling. Ik ben het dus geheel eens met mevrouw Jagtenberg dat daar de uitdaging in zit. Het idee van de Opschalingsautoriteit is ook dat we niet alleen challenges hebben, maar dat we ook meteen zorgen dat succesvolle challenges worden geïmplementeerd in de indoctrinatie, de training en de productie met Nederlandse bedrijven. Net als in Oekraïne brengen we militairen, kennisinstellingen en bedrijven samen, zodat we goede ideeën sneller kunnen testen en opschalen. Nederland heeft daarvoor alles in huis, van fantastische bedrijven en start-ups, waarvan ik er zojuist al een paar noemde, tot universiteiten en onderzoekers van wereldformaat. Dat benadrukten mevrouw Jagtenberg, mevrouw Belhirch en de heer De Groot ook. Dat gaat van radartechnologie tot sensoren, drones, chips en kunstmatige intelligentie. Dat biedt ook kansen voor onze economie, want mevrouw Keijzer zei terecht: economische kracht is gevechtskracht. Tegelijkertijd moeten we onze afhankelijkheden verminderen, zoals mevrouw Piri, de heer Bolhuis, mevrouw Jagtenberg en de heer Van Lanschot terecht bepleitten. Uiteindelijk willen we een Europa dat beschikt over voldoende eigen kennis, mensen en grondstoffen om zichzelf te kunnen verdedigen. Dat zijn we dan ook volledig eens met deze Kamer. Maar onze veiligheid kan niet wachten. Onze mannen en vrouwen verdienen vandaag al het beste materieel. Daarom kiezen we voor een pragmatische koers. We bouwen met volle kracht aan Europese autonomie, maar zolang een tijdig, gelijkwaardig Europees alternatief ontbreekt, gebruiken we de technologie, kennis en grondstoffen van elders. Ik kom daar later nog op terug. Voorzitter. Onder het versterken van onze krijgsmacht vallen wat mij betreft drie opdrachten, de blokjes. De eerste is meer Defensiepersoneel, de tweede is een sterke defensie-industrie en innovatie, en de derde is een krijgsmacht die midden in de samenleving staat. Voorzitter. Langs die lijnen zal ik de vragen beantwoorden. Ik begin met het belangrijkste onderwerp, namelijk onze mensen. Alles, maar dan ook alles begint bij onze mensen. Als ik de afgelopen maanden ergens van onder de indruk ben geweest, zijn zij dat wel.

Versie 82edf963d4eb80ef1084d9556ebf4ddfd3b2fd559b508749891bbe2e021da7ce · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.