Hoger onderwijs, studiefinanciering en DUO

Mevrouw Beckerman (SP): Dank u wel, voorzitter. Ik was oprecht heel erg verheugd toen dit kabinet bekendmaakte dat het bezuinigingen van het vorige kabinet op hoger onderwijs zou terugdraaien, helemaal en alles. Helaas blijkt de realiteit toch minder rooskleurig dan de belofte. In de Miljoenennota zit weer een bezuiniging verstopt van, naar schatting, de komende twee jaar 67 miljoen minder voor het onderwijs. Dat komt omdat de bedragen voor hogescholen en universiteiten niet meegroeien met de inflatie. Dat bedrag is ongeveer evenveel als wat er beschikbaar is voor de verlichting van werkdruk. Die is zo hoog op veel universiteiten dat de inspectie met boetes dreigt voor meerdere universiteiten. Ook is het onduidelijk hoe het terugdraaien van de bezuinigingen uitpakt voor de verdeling. Het kabinet kiest ervoor om te investeren in vier domeinen. Maar hoe zit het dan met de disciplines buiten die domeinen, zoals de geesteswetenschappen, die al vele jaren onder druk staan? Leidt dit niet tot verarming van het bredere aanbod, dat op meer gericht is dan economische groei? Gaat dit in het bijzonder niet juist de kleinere opleidingen raken die buiten deze domeinen vallen? Wat gaat de minister doen om dat te voorkomen? Ondertussen dreigt ook een flinke extra bezuiniging op hoger onderwijs als er geen akkoord komt over de sociale zekerheid, of als dat minder geld oplevert dan het kabinet hoopt. 1,2 miljard euro is, voor de fijnproevers, bijna precies de bezuiniging die het PVV-kabinet doorvoerde, waar D66 zo boos over was. Kan de minister verhelderen wat er precies gebeurd is en wat de stand van zaken is? Welke conclusie gaat de minister trekken als komend voorjaar blijkt dat toch op het onderwijs bezuinigd gaat worden? Een terugkerend onderwerp in dit debat zijn de stagevergoedingen. Het kabinet kiest ervoor om het recht op een stagevergoeding wettelijk te verankeren. Dat is mooi, maar tegelijkertijd zien we dat er geen wettelijk minimumbedrag wordt vastgelegd. Gaat dat wel werken? Want ja, er is een stijging van het aantal cao-afspraken over stagevergoedingen, van 10% in 2023 naar 24% in 2025, maar tegelijkertijd blijkt uit cijfers dat de daadwerkelijke uitbetaling in bepaalde sectoren nog achterblijft. Als we bijvoorbeeld kijken naar het aantal mbo-studenten dat een stagevergoeding ontvangt, dan zien we dat dat slechts is gestegen van 42% in 2024 naar 43% in 2025. De minister verwacht dat door de huidige aanpak alle studenten een vergoeding ontvangen, maar hoe dan? Dat blijkt toch niet uit de cijfers? Wat gaat ze doen als er wel verbetering optreedt, maar een deel van de studenten nog steeds achterblijft zonder stagevergoeding? De onderwijsinspectie en Arbeidsinspectie kunnen bovendien geen toezicht houden op de uitbetaling van stagevergoedingen. Studenten kunnen zelf naar de civiele rechter wanneer er sprake is van een geschil met het stagebedrijf of wanneer een uitbetaling van de vergoeding uitblijft, maar de drempel daarvoor is nog veel te hoog. Beleid richt zich op gedragsverandering, maar het is dus een verplichte stagevergoeding van €0, die alleen gehandhaafd kan worden door een moeilijke gang naar de rechter. Dit heeft grote gevolgen: 25% van de mbo-studenten heeft te maken met schulden of betalingsachterstanden en 45% van de mbo-studenten kan niet rondkomen. De financiële draagkracht van studenten bepaalt mede welke stages ze kunnen kiezen. De SP spreekt haar voorkeur uit voor een stagevergoeding van €800, zoals die ook bij de Rijksoverheid geldt. Was er een interruptie? Nee? Dan ga ik mijn slotstukje doen.