Verkeersveiligheid

Brontekst

Minister Tieman: Prima, dank u wel, voorzitter. Dank aan de leden voor de gestelde vragen en voor de aandacht voor dit belangrijke onderwerp. Ik zet mij samen met de medeoverheden en de maatschappelijke partners echt stevig in om het aantal verkeersslachtoffers naar beneden te brengen. Dat is een grote opgave, helemaal omdat de prognose is dat dit cijfer zal stijgen. Dat hebt u allemaal gezien en dat hebben diversen van u ook bevestigd. Voordat ik inga op uw vragen, wil ik u een drietal belangrijke mijlpalen meegeven. Allereerst hebben wij bij alle wegbeheerders inmiddels gebruikgemaakt van de Investeringsimpuls Verkeersveiligheid. Die is goed geografisch in Nederland weggezet met een cofinancieringsmodel, juist om fietspaden veiliger te maken, gelet op de toekomstige ontwikkeling die we allemaal zien, maar ook andere wegen binnen zo'n stad. Van de 450 miljoen euro die er in die investeringsimpuls zit, gaan we nu wel een laatste tranche in. Er is nog 119 miljoen euro beschikbaar. Maar de heer Van Asten zei het een en ander over creativiteit om dat potje wellicht ook in de toekomst te kunnen vullen. Ik denk dat het wel een succesformule is en ik hoop ook echt dat dit verder zal gaan. Het is een belangrijk onderwerp. Met dit geld kunnen gemeenten, waterschappen en provincies hun eigen wegen veiliger maken doordat het Rijk de ene helft betaalt en de andere overheden de andere helft. De afgelopen jaren is er bijna 1 miljard euro geïnvesteerd in verband met de multiplier die we hebben toegepast; een geweldig gezamenlijk resultaat. Ten tweede zijn de rijks-N-wegen veiliger gemaakt met de 200 miljoen euro die daarvoor beschikbaar is. Eind vorig jaar zijn de volgende acties voltooid. Op de N33 Noord in Groningen is de snelheid verlaagd naar 80 kilometer per uur en is de weg veiliger ingericht met reflectoren tussen de rijbanen. Op de weggedeeltes van de N57 en de N59 met een snelheidslimiet van 80 kilometer per uur is een moeilijk overrijdbare rijrichtingscheiding aangelegd Op de N99 in Noord-Holland zijn de bermen en de rotonde veiliger ingericht. Ook daar is de snelheid verlaagd naar 80 kilometer per uur. Ten derde kan ik met u delen dat het het CBR is gelukt om de reserveringstermijnen voor het examen voor het rijbewijs weer in het hele land op orde te brengen — de heer El Abassi had het hier zonet al over — dankzij het besluit om in overleg met uw Kamer begin 2025 de tussentijdse toets niet aan te bieden. Inmiddels wordt die toets in acht provincies weer aangeboden. Voor 1 april van dit jaar zal de tussentijdse toets ook in de resterende provincies zijn teruggekeerd. Het CBR start hierover binnenkort de communicatie. Ik ben hier zeer blij mee en spreek mijn waardering uit richting de mensen van het CBR. Graag beantwoord ik nu uw vragen. Ik begin met de vragen over het gedrag. De heer Van Asten vroeg of er extra campagnes kunnen komen met betrekking tot vermoeidheid achter het stuur. Ik moet de heer Van Asten op dit punt echt meegeven dat we hebben moeten kiezen. We hebben verschillende campagnes. Het kan snel gaan, zie de bob-campagne van afgelopen december. Moderne auto's waarschuwen wel, maar in dit geval is hier nog geen actie op gedaan ten aanzien van een campagne. Ik denk ook creatief met u mee. We hebben nu ook een eerste temperatuurmeter in de campagne Spitsmijden gedaan. Die is wellicht wat minder succesvol, maar dit moet echt zoden aan de dijk zetten. Wellicht zouden we de middelen die daarmee zijn gemoeid, kunnen overhevelen naar vermoeidheid, maar dan hebben we nog wel wat additionele informatie nodig over hoe groot het probleem is, met de informatie vanuit de moderne auto's. We willen het wel meenemen in de werkgeversaanpak. Nadere informatie heb ik u daar op dit moment nog niet over te brengen. De heer Goudzwaard vraagt of ik bereid ben om bij evenementenvergunningen alternatief vervoer te organiseren om alcoholgebruik te verminderen. De medeoverheden en de organisatoren van evenementen zijn zelf verantwoordelijk voor het inregelen van dergelijke afspraken met vervoerders. Ik heb meerdere handreikingen opgesteld om medeoverheden te helpen in de aanpak van rijden onder invloed. Ook hierin worden alternatieven genoemd, zoals de inzet van extra tijdelijk nachtelijk busvervoer. De heer Goudzwaard vraagt of ik van mening ben dat er nog meer stappen gezet moeten worden op alcoholgebruik en e-bikes. We werken op dit moment aan het programma Fietsveiligheid Voorop om de fietsveiligheid te verbeteren. Daar werd net ook al aan gerefereerd. Het thema rijden onder invloed maakt hier ook echt onderdeel van uit. Het aantal fietsongevallen in Nederland is hoog. Het signaal dat alcohol daar mogelijk ook een rol in speelt is zorgelijk. Alcohol en verkeer gaan gewoon niet samen. Dat geldt dus ook op de fiets. Het programma gaat in 2026 van start. Op 11 februari is het startevenement met meer dan 100 organisaties, waar ik zelf ook bij zal zijn. We zetten uw vraag hier dan ook om in acties. De heer Jumelet vraagt hoe de uitvoering van de educatieve maatregelen bij middelengebruik verloopt. Hij vraagt ook wanneer de evaluatie is, om te kijken wat beter kan. Dit jaar start het ministerie samen met het CBR met het evalueren van de bestuursrechtelijke maatregelen zoals de cursus na alcoholgebruik in het verkeer. Hiermee doen we onderzoek naar de effectiviteit van deze cursussen. Daarnaast voert het CBR dit jaar nog een invoeringstoets uit op de Educatieve Maatregel Drugs, waarbij de maatregelen door het CBR worden aangescherpt. Iedereen die door de politie staande wordt gehouden vanwege alcohol en drugs in het verkeer krijgt automatisch een educatieve maatregel opgelegd. Zo leren we hun dat alcohol en drugs in verkeer niet samengaan. De heer Goudzwaard vraagt of ik blijvend en structureel educatie in het verkeersbeleid opneem. Hij vraagt ook of het huidige budget en de huidige samenwerking met de partners optimaal is. Educatie ligt vooral bij de regio's. Zij hebben hier structureel budget voor. Ik heb geen signalen dat het budget onvoldoende zou zijn of dat de samenwerking beter moet. Wij kunnen scholen niet verplichten om aandacht te besteden aan de verkeersveiligheid, maar in de praktijk besteden scholen hier wel veel aandacht aan. We proberen ook de laatste scholen die op dit moment nog niet meedoen met de praktijktoets over omgaan met veilig verkeer echt aan te schrijven en hen te vragen waar dat dan aan ligt. Wij hebben namelijk middelen beschikbaar om zo'n toets te doen. Ik hoop dat dat cijfer omhooggaat. Dat cijfer hoop ik gewoon op 100% te krijgen; laat dat helder zijn. Die middelen zijn er namelijk gewoon. De heer De Hoop vraagt naar gehandicaptenplaatsen. Dat onderwerp krijgt ook veel aandacht in de media. Er zijn straten waar je door de bordjes met "gehandicapten" de bomen bijna niet meer ziet. Hij vraagt hoe de gemeente wordt betrokken bij het beleid op misbruik. Een van de doelen van het nieuwe beleid voor gehandicaptenvoertuigen tot 45 kilometer per uur is het tegengaan van oneigenlijk gebruik. In de verdere uitwerking van het beleid nemen we ook het parkeervraagstuk mee. Hier betrekken we echt ook de gemeenten bij, net zoals andere stakeholders, fabrikanten en belangenverenigingen. Hier zal het laatste woord ook nog niet over gezegd zijn. Dan wilde ik naar de fatbikes gaan. De heer Jumelet heeft een opmerking gemaakt bij de begroting, namelijk dat hij beleid hierover graag tegemoetziet. Meneer Jumelet, er moet mij toch iets van het hart. Ik heb negen maanden geleden een situatie aangetroffen met een drietal rapporten, van Goudappel, DTZ en Sweco. Het ging niet alleen over ingenieursbureaus, want daaromheen zaten enorm grote groepen, zoals de politie en fietsersbonden. Die komen allemaal tot de conclusie — ik lees het heel eventjes voor — dat de conclusie van eerder onderzoek bevestigt dat regelgeving voor fatbikes op basis van technische kenmerken een heilloze weg is. Ik heb ook de zaken in het regeerakkoord, in het coalitieakkoord gelezen. Ik heb nu wel echt zaken in beweging gezet. We kunnen nu weer wachten op een vierde rapport, maar ik wil van start, ook kijkende naar de 3.000 slachtoffers en de maatschappelijke kosten van €300.000 voor zo'n slachtoffer wanneer die op de spoedeisend eerste hulp terechtkomt. Dat was voor mij echt dé reden, de aanleiding om echt in benen te komen op dit onderwerp. Ik hoop dat het een en ander echt niet verder vertraagt. Andere inzichten zijn altijd goed, maar voordat je het weet ga je echt een kat-en-muisspel in met zo'n fabrikant. Dan maken we de band 6,9 centimeter breed. Dan krijg je skinnybikes, terwijl eigenlijk zo'n fatbike met brede banden juist weer wat veiliger is. Er zijn natuurlijk nog heel veel punten die je hier verder moet gaan brengen. Ik had een aantal zaken in mijn hoofd. De eerste was de helmplicht tot 18 jaar, als een no-regretmaatregel, ook met inachtneming van het advies van de Raad van State en de input van uw Kamer. Er wordt daarbij geen onderscheid gemaakt tussen een fatbike en een e-bike, omdat die categorie, met drie rapporten in je binnenzak, nu eenmaal niet gemaakt kan worden. Het tweede was een keurmerk met de brancheverenigingen: wat is nu een deugdelijke e-bike? Een derde aspect was een leeftijdsgrens. Dat heeft u ook in de brief kunnen lezen: 12 jaar, 14 jaar. Een vaarbewijs kan met 12 jaar, maar een identificatieplicht is er vanaf 14 jaar. Daar waren we nog niet helemaal uit, maar dat zou ook in een internetconsultatie gaan komen. Dat ligt ook klaar voor de opvolgende ploeg, mind you. Als dat allemaal niet helpt — wellicht gaat u hier in de toekomst toch verder over spreken — zou je ook zo'n RDW-certificering kunnen doen. Dan heb je het allemaal op kenteken. Dat betekent wel een behoorlijke administratieve last. Zo had ik dat eigenlijk in mijn hoofd uitgestippeld. We beginnen nu eigenlijk met het laaghangende fruit en dat is zo'n helmplicht. Weet dat alles gereed ligt om dit in te voeren. Ik zie nu ook het maatschappelijke debat. 79% van de ouders vindt dit een goed idee voor e-bikes en ook het merendeel van de kinderen. Dit ter overweging. Het ligt klaar, maar ik wil ook graag ruimte geven aan de nieuwe groep, die een zin heeft opgenomen waarin staat: we doen het voor een aparte categorie. Ik hoop dat u snel op vlieghoogte komt en dan ook verder kunt gaan met dit onderwerp. Ik ga naar de heer Stoffer. Gaat de verkeersminister de wet zo aanpassen dat voor iedereen duidelijk is dat een fatbike die optie van harder dan 25 kilometer per uur niet alleen niet mag gebruiken, maar sowieso niet mag bezitten? Het is al verboden, meneer Stoffer. Op grond van de huidige regelgeving is het al verboden om op de openbare weg een fiets te gebruiken met de mogelijkheid om trapondersteuning boven de 25 kilometer per uur te geven, ongeacht of deze voorziening feitelijk wordt gebruikt. De heer Stoffer wees er ook op dat er nog te veel illegale fatbikes worden aangeboden. ILT, NVWA, Douane en politie willen gezamenlijk optrekken bij de handhaving en er zijn samenwerkingsafspraken getekend, maar hoe wordt deze aanpak nou geïntensiveerd? De diensten die ik net heb genoemd hebben een maandelijks overleg, een operationeel overleg, over de aanpak van die illegale fatbikes. Want wanneer één dienst een container opendoet en er bromfietsen in blijken te zitten, dan is het de ILT. Wanneer het om e-bikes gaat, is het de NVWA. Het kan niet zo zijn dat die container dan dichtgaat omdat de ene dienst verwijst naar een andere dienst. Dat is een uiteraard een samenhangend geheel. Doordat handhavingsinterventies beter op elkaar aansluiten, leidt dit tot een effectievere handhaving en een effectiever markttoezicht. Door het afstemmen van de handhavingsinterventies krijgen we ook een beter beeld van het daadwerkelijke aanbod van fatbikes die niet aan de wet voldoen. De organisaties informeren uw Kamer jaarlijks over de impact van hun gezamenlijke werkzaamheden. De heer Stoffer en de heer Goudzwaard vroegen hoe de aanpak van en het markttoezicht op fatbikes die op onlineplatforms worden aangeboden wordt geïntensiveerd. Ik wil de instroom en de verkoop van voertuigen die niet aan de regelgeving voldoen zo veel mogelijk beperken door de volgende zaken: het beperken van het illegale aanbod in Nederland, het controleren van goederen aan de grens en samen met de Europese Commissie komen tot een beter toezicht op de import van producten. Dat gaat lang niet altijd via de Rotterdamse haven of andere havens in Nederland. Dat gaat ook via de landroute en via e-commerceplatforms die niet voldoen aan onze Europese regels. Ook hierin hebben de diensten die ik net heb genoemd, onlangs de samenwerkingsafspraken gemaakt voor toezicht op fatbikes. Doordat de interventies beter op elkaar aansluiten, kunnen we dit ook echt veel effectiever neerzetten. In 2024 zijn meer dan 1 miljard e-commerceproducten via Nederland de EU binnengekomen. We moeten slim en risicogericht met elkaar omgaan om hierin toch een stap verder te zetten met elkaar. Bij de Nederlandse websites hebben we succes gehad, maar het is toch weerbarstiger met de buitenlandse platforms. We kunnen nog een keer diep ingaan op wat daar dan precies wringt. Dat heeft onze aandacht. De Nederlandse sites, de bol.coms, hebben wel echt stappen ondernomen toen wij aan de telefoon hingen over dat er iets niet in de haak was. "Hoe ziet de minister het concreet voor zich om de fatbike aan te pakken?" De aanpak is gericht op markttoezicht, op handhaving en ook op gedrag. De heer Van Oosten heeft nu ook door heel het land allemaal rollerbanken tot zijn beschikking om de controles mee op te voeren; die hadden we een jaar geleden nog niet. Het is ook goed dat de diensten die ik net heb genoemd, die verdere afspraken hebben gemaakt. Voertuigen die sneller kunnen rijden dan 25 km/u vallen onder het Europese toelatingsstelsel en dat is dan weer Europees geordend. Op dit moment onderzoeken we dus ook de vorm van typegoedkeuring voor elektrische fietsen door de RDW, waar ik het net over had, in die volgordelijkheid. We kunnen een discussie hebben over "nul", maar mijn inzet was om in ieder geval bij de kinderen die eigenlijk nog tot hun 70ste levensjaar mee moeten, te voorkomen dat zij ernstig hersenletsel oplopen. We hebben de cijfers gezien over wat zo'n helm kan betekenen bij hoofdletsel. De heer De Hoop vraagt: waarom kan de minister niet breder kijken bij de toelating van elektrische steps en die weigeren op basis van de onwenselijkheid van deze e-steps? Hij gaf diverse voorbeelden van Europese steden die die steps in de ban hebben gedaan. Bij de step die is goedgekeurd, is echt gekeken naar additionele veiligheidseisen. Ik weet niet of de heer De Hoop er zelf al op heeft gereden. Dat moet dan ook zeker met een helm op, volgens het LEV-kader. Hoeveel je er gaat toelaten, vind ik een interessante discussie. Sinds de laatste keer dat wij hebben gesproken, is er geen bij gekomen. Er is er op dit moment dus één. De RDW behandelt de aanvragen voor voertuigen op basis van de geldende wettelijke eisen. Als een e-step aan die eisen voldoet, wordt de e-step toegelaten. Dat is een behoorlijk proces. Ondernemers en gebruikers moeten erop vertrouwen dat de overheid zich daadwerkelijk aan die wettelijke regels houdt. De elektrische step als zodanig is toelaatbaar en het is niet aan de RDW om te bepalen wat een voertuig toevoegt. De RDW keurt het voertuig op basis van de wettelijke eisen die we hier hebben, en beslist daarop. Een moratorium betekent dat er geen nieuwe goedkeuringen meer worden verleend, terwijl de categorie wel blijft bestaan. Dat is in strijd met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, het draagt niet bij aan de verkeersveiligheid en het houdt waarschijnlijk ook geen stand in de rechtbank. De heer Goudzwaard vroeg: welke impact heeft zo'n keurmerk? Zoals ik net aangaf, is zo'n keurmerk in mijn optiek een van de vier mogelijke maatregelen op het gebied van de fatbikes. Het keurmerk is een vorm van zelfregulering die verder gaat dan de wettelijke basis van de Machinerichtlijn. Denk bijvoorbeeld aan toeleveranciers die pizza's of apparatuur bezorgen. Die moeten een duidelijke keuze hebben, zo van: op basis van goed ondernemerschap neem ik die keurmerkgerelateerde fietsen op in mijn vloot voor mijn medewerkers die 's avonds of overdag op zo'n fiets zitten. Het doel van zo'n keurmerk is drieledig. Ten eerste biedt het consumenten meer duidelijkheid over welke voertuigen veilig en technisch in orde zijn. Ten tweede is het keurmerk een handvat waarmee handhavers onderscheid kunnen maken tussen deugdelijke en ondeugdelijke fietsen. Ten derde is het keurmerk voor producenten een methode om de markt van elektrische fietsen verder te professionaliseren. IenW volgt de ontwikkeling van het keurmerk met belangstelling en biedt waar mogelijk ook ondersteuning bij bijvoorbeeld concretisering, maar ook bij publiciteit en uitwerking. Die hulp heb ik aangeboden in de gesprekken die ik met bijvoorbeeld de RAI Vereniging heb gehad. De heer Jumelet: kan de minister in kaart brengen hoe het proces van het invoeren van de helmplicht voor de snorfiets is verlopen en welke lessen hieruit geleerd kunnen worden? De evaluatie van de helmplicht voor de snorfiets wordt momenteel uitgevoerd door de SWOV, hier ook vandaag aanwezig. Hierbij wordt gekeken naar de verschuivingseffecten, het gebruik en de verkeersveiligheidseffecten. Ik verwacht de resultaten in de zomer met uw Kamer te kunnen delen. De heer De Hoop vroeg naar het verbieden van opvoersets. De opvoersets voor fatbikes zijn al verboden. Er is geen onderzoek bekend naar de hoeveelheid opvoersetjes op het boerenerf. Dat is eigenlijk ook niet nodig, want ze zijn al verboden.

Versie b3806d7b7ad814d2056e986e160c3d8b34a8e70c12922c7a658ebcb1e40e0d86 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.