Veteranen

Brontekst

De heer Bolhuis (PRO): Voorzitter. We mogen en moeten als Nederland trots zijn op onze veteranen. Meer dan 100.000! En we moeten hun de erkenning, de waardering en de zorg geven die ze verdienen, nu en later in de toekomst. Daarom hebben we onze Veteranenwet, internationaal uniek. We hebben een ombudsman en het NLVi. Vorige week nog een mooie hoorzitting gehad. Het is verder een felicitatie waard aan het NLVi dat ze de prestigieuze Legion of Honor Appreciation Award hebben gekregen. Het zegt toch wat over hoe wij het hier in Nederland doen. Wij willen verder ook nog onze waardering voor de Veteranenombudsman en het nationaal Veteranen Platform uitspreken. Ik vind het erg goed om te zien dat de waardering van veteranen echt aan het stijgen is. In 2025 zit die op 87% en dat is toch weer 10% hoger dan in 2016. Voor de PRO-fractie is bij het veteranenbeleid het glas zeker meer dan halfvol. De meeste veteranen zijn tevreden. Ruim drie kwart kijkt positief terug op de uitzendingen, hoewel de overgang naar de burgermaatschappij lastig is. Het is complexe problematiek, maar ik wil toch benadrukken dat Nederland het hier goed doet. Maar er zijn altijd dingen om te verbeteren en daar werken we graag aan mee. Ten eerste valt toch wel op dat een aantal dossiers zich voortsleept of langzaam tot uitvoering komt. Het verslag van vorig jaar leest een beetje als een déjà vu. Mijn eerste vraag hierbij gaat over de verwerkingsproblematiek. Er is gesproken over een financierbare terugreis als dat nodig is voor de verwerking. Maar hoe staat het daarmee? Wordt dat nu echt mogelijk? Het PTSS-protocol treedt in juli in werking, maar het heeft na de aanbevelingen dus wel tien jaar geduurd voordat het zover is. Mijn vraag is hoe de minister dit vanaf nu gaat monitoren. Krijgen eerdere gevallen ook recht op dit protocol? Wordt er opnieuw naar hen gekeken? Bij de schadeafhandeling, de RVS, lukt die afronding niet. Collega's zeiden het al: tot 60% doet er meer dan twee jaar over om het af te handelen en het gemiddelde is drie jaar. Maar ik begreep van de bonden dat het soms ook tien jaar duurt. De minister geeft aan dat de behandelcapaciteit is uitgebreid en in de brief staat dat in april 2026 daarvan de eerste positieve effecten worden verwacht. We zijn dus heel erg benieuwd of die ook daadwerkelijk te zien zijn. De HVUS-stelselherziening. Die wacht al sinds 2022 op besluitvorming. Het komt elke keer weer terug, maar kan de minister nu ook toezeggen dat het dit jaar daadwerkelijk naar de Kamer komt? We moeten dit nu daadwerkelijk gaan doen, want volgens mij wil iedereen dat. De overstap naar de brengplicht. Er wordt gepleit voor een brengplicht en ook wij zijn daar positief over. Proactief, direct en mensgericht veteranen benaderen in plaats van de vele verhalen van veteranen die het zelf moesten uitzoeken. Het voorbeeld van het Draaginsigne Gewonden: dat moet zelf worden aangevraagd, terwijl andere landen dat op dit moment al wel actief uitreiken. Nu Defensie aan het groeien is, is ook het moment gekomen om zo'n nieuwe cultuur op te bouwen, naar meer proactiviteit en naar meer mensgerichtheid. We voelen ook dat we dat allemaal graag willen. De vraag is hoe de minister naar deze brengplicht kijkt en hoe hij die concreet vorm zou kunnen geven. We zijn heel benieuwd hoe de minister dit zou willen doen. Dan de rapporten van de ombudsman over de relaties en de gezinnen. Naar aanleiding van het ombudsmanrapport Erken mijn zorgen heeft het ministerie een aantal zaken in gang gezet. De werkwijze is aangescherpt, relaties worden meer betrokken, er zijn gesprekken met de partners erbij en de NLVi-website is aangepast. Dat is goed, daar zijn wij voor. Daarnaast is er nu het rapport van de ombudsman met de titel Erken mijn belangen. Daarin staat dat er extra aandacht nodig is voor kinderen van militairen, die toch in een risicovolle thuissituatie zitten, in alle fases van de uitzending: voor, tijdens en erna. Wij zouden dit graag willen verankeren. Hoe wil de minister dit doen? Hoe zorgen we ervoor dat de kinderen van militairen structureel en volwaardig onderdeel worden van de bijzondere zorgplicht, zeker nu Defensie gaat groeien? Het lijkt ons belangrijk om na te denken over informatievoorziening voor groepen die met de kinderen te maken hebben: ouders, partners, de kinderen zelf en ook de ex-partners. We vergeten dat weleens, maar er zijn natuurlijk ook ex-partners van militairen met kinderen. Die vallen vaak een beetje buiten de boot op het moment dat we het hierover hebben. Hoe gaan we hiermee om? En ja, ook scholen. We krijgen ook signalen van scholen en leraren van kinderen van uitgezonden militairen. Hoe gaan we daarmee om? Zouden we kunnen nadenken over een betere informatievoorziening richting deze scholen en leraren? Ik wil nog twee punten noemen, ten eerste de status, de classificatie en de adviescommissie. Er is een heroverwegingskader. Het is goed dat dat wordt gedaan. Tegelijkertijd is er, zoals collega's ook al zeiden, een onderscheid tussen de status van war veteran, die in andere landen vaak wordt gebruikt, en de reguliere veteranenstatus. Wat vindt de minister daarvan? Er wordt ook weleens gezegd dat, net zoals er een Traditiecommissie Krijgsmacht is of een Commissie Decoraties Defensie, er ook een adviescommissie veteranenstatus binnen Defensie zou moeten zijn. Wat vindt de minister van dit soort ideeën? Tot slot wil ik even terugkomen op de moties van de heer Nordkamp en collega's die zijn uitgevoerd. Voor de herdenkingsplek tegenover het Joegoslaviëtribunaal op het Churchillplein is al een hele mooie plaatsmarkering onthuld. Dat is de eerste stap naar een monument, maar ik ben wel benieuwd hoe het hiermee gaat. Is er al wat meer te vertellen? Kan de minister de Kamer informeren op het moment dat we echt richting een monument gaan? Wij denken namelijk dat dit heel belangrijk is. Verder willen wij graag nogmaals alle waardering uitspreken aan de veteranen in Nederland, want die verdienen zij. Dank u wel.

Versie 15fba0ad6b40a8271677799b5f978bff9c193e3c4e5622169864d65441149a27 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.