Veteranen

Brontekst

Mevrouw Nanninga (JA21): Voorzitter. Ik denk dat veel dingen al gezegd zijn door de sprekers voor mij. Enige eensgezindheid op dit onderwerp is misschien ook wel een keer mooi hier in Den Haag. Nederland telt ruim 100.000 veteranen, mannen en vrouwen die ons land hebben gediend, vaak onder moeilijke, riskante of onzekere omstandigheden. Zij verdienen erkenning, waardering en goede zorg. De Veteranennota schetst een positief beeld: met een groot deel van de veteranen gaat het goed. En toch vinden wij dat het beter kan en moet. Dus laten we daar vandaag aan werken. Laat ik beginnen met het positieve. De Veteranennota zet stevig in op erkenning en waardering en dat is terecht. De inzet op het Veteranen Platform, de samenwerking met Onbekende Helden, lokale erkenning via gemeenten, nieuwe draaginsignes zijn allemaal goede ontwikkelingen. Ook de nadruk op de veteraan als maatschappelijke kracht spreekt JA21 aan. Veteranen zijn mensen met ervaring, discipline, verantwoordelijkheidsgevoel, veerkracht. Die kwaliteiten zijn van hele grote waarde voor de samenleving als geheel. Het Veteranen Search Team, ook al veel genoemd, is daar een heel mooi voorbeeld van. Waardering wordt pas geloofwaardig als de daadwerkelijke uitvoering van het zorgstelsel daarmee strookt en dat is waar de schoen nog wel wringt. We hebben vorige week een rondetafelgesprek gehad en in de positionpapers die we daarvoor ontvingen en in het gesprek waren de mensen opvallend eensgezind. Er gaat heel veel goed, maar in de uitvoering lopen veteranen en hun gezinnen nog te vaak vast: de schadeafhandeling duurt te lang, het voorzieningen- en uitkeringsstelsel is bureaucratisch, de zorgplicht is nog vaak te reactief, het thuisfront wordt nog onvoldoende structureel meegenomen, de transitie naar de burgermaatschappij stokt en oorlogs- en dienstslachtoffers zonder veteranenstatus vallen soms tussen wal en schip. Een goed veteranenstelsel is een essentieel onderdeel van goed werkgeverschap, personeelsbehoud én daagvlak voor Defensie in de samenleving. Daarom wil ik vandaag vooral kijken naar de uitvoering. Allereerst de Regeling Volledige Schadevergoeding. De minister erkent dat de procedures te lang duren en belastend zijn en heeft verbetermaatregelen aangekondigd. Die klinken goed, maar de vraag is wat de veteraan daar nu van merkt. Want uit de stukken blijkt dat het streven is om procedures binnen twee jaar af te ronden, maar dat dit in een groot deel van de gevallen niet lukt. De gemiddelde doorlooptijd is drie jaar. De BNMO spreekt zelfs over leden die tot wel tien jaar procederen. Dit is onacceptabel. Een veteraan zou niet moeten vechten tegen de organisatie waarvoor hij of zij heeft gevochten. Daarom vraag ik de minister wanneer zij kan laten zien dat de doorlooptijden daadwerkelijk zijn teruggebracht. Hoeveel mensen hebben zich gemeld voor een schadeclaim? Hoeveel zaken zijn afgedaan? Hoeveel zaken lopen nog? Hoe zit het met de financiering van de schadevergoedingen? En hoe staat het ervoor met de aanbevelingen uit het rapport van de Rekenkamer van februari 2025? Voorzitter. Een ander terugkerend punt is de omslag van haalplicht naar brengplicht. Veteranen, militairen, oorlogs- en dienstslachtoffers en hun gezinnen moeten niet zelf door een woud van regelingen en loketten hoeven te akkeren. Defensie moet actief informeren, begeleiden en rechten toegankelijk maken. Defensie moet niet wachten tot mensen vastlopen, maar eerder handelen. Daarom vraag ik de minister hoe de brengplicht concreet wordt gemaakt. Welke processen worden aangepast zodat mensen actief worden benaderd? En hoe wordt het thuisfront structureel meegenomen in beleid en uitvoering? Dan de transitie naar de burgermaatschappij. Dit is voor JA21 een heel belangrijk punt. Het Veteraneninstituut stelt dat ongeveer een derde van de jonge militairen die Defensie verlaten moeite heeft met de overgang naar de civiele samenleving. Tegelijkertijd ligt het transitieprogramma volgens het instituut stil door een gebrek aan capaciteit en budget bij Defensie. Wat is er nodig om dit weer op te starten? Met al die grote budgetten voor Defensie kan dit toch niet achterblijven? Hoe wordt actief gestuurd op het behoud van veteranen als reservist of op het inzetten van de kennis van veteranen voor de weerbaarheid van de civiele samenleving? Voorzitter. Dan de al veelbesproken veteranenstatus. JA21 is het eens met het Veteranenplatform en het Veteraneninstituut dat de veteranenstatus niet veralgemeniseerd moet raken voor alle militairen. De heer Boon zei ook al terecht: die veteranenstatus moet betekenis houden, want anders wordt het begrip te ruim, te ver opgerekt. Maar wij zijn wel voor een ruimhartige en realistische interpretatie van het begrip "inzet". Wie taken verricht in of nabij een oorlogsgebied of wie beveiligingstaken uitvoert of wie aan andersoortige riskante operaties meedoet, moet niet door een al te nauwe definitie buiten beeld raken. Ik denk dan bijvoorbeeld aan specifieke groepen als de BSB wanneer zij voor een beveiligingsopdracht worden gedetacheerd bij BUZA in een hoogrisicogebied als Oekraïne of Libië. Maar ik denk ook aan militairen die worden ingezet in zogenaamde gezamenlijke verdedigings- en afschrikkingsoperaties op de oostflank. Neem de enhanced Forward Presence: hier functioneren de ingezette militairen letterlijk als tripwire voor het geval Rusland de Baltische staten binnenvalt. Het zijn onze militairen en die trainen daar voor een oorlog! En met de huidige geopolitieke situatie is dat niet onrealistisch. Bovendien duurt die inzet vaak tot wel zes maanden. Ze bereiden het voor als een missie. Het wordt beleefd als een missie. En het thuisfront ervaart het als een missie. Daarom vraag ik de minister de huidige definitie aan te passen, zodat iedere militair die huid en haar riskeert voor Defensie en voor ons land de gepaste veteranenstatus ontvangt. Tot slot, voorzitter, spreek ik namens mijn fractie waardering uit voor de veteranen en hun families! Tot zover. Dank u wel.

Versie 15fba0ad6b40a8271677799b5f978bff9c193e3c4e5622169864d65441149a27 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.