Ismail el Abassi

Jaarverslag en Slotwet 2025 ministerie Justitie en Veiligheid

De heer El Abassi (DENK): Voorzitter, dank. Vandaag spreken we over het jaarverslag en de slotwet 2025 van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Het debat gaat inderdaad over cijfers, realisaties, budgetten en onderuitputting, maar achter die cijfers gaan ook mensen schuil, mensen die zich veilig moeten voelen in dit land, mensen die beschermd moeten worden tegen haat, discriminatie en intimidatie, mensen die vrij naar hun gebedshuizen moeten kunnen gaan, mensen die erop moeten kunnen vertrouwen dat de overheid hen beschermt, ongeacht wie ze zijn en welk geloof ze belijden. Voorzitter. In het jaarverslag wordt terecht stilgestaan bij de aanpak van antisemitisme. We hebben altijd gezegd: antisemitisme is verwerpelijk, gevaarlijk en moet met volle kracht bestreden worden. De Joodse gemeenschap moet veilig zijn, moet veilig blijven, en synagogen moeten veilig zijn. Joodse scholen, culturele instellingen en evenementen moeten veilig zijn. Daarom is het ook terecht dat het kabinet de investering ter bestrijding van antisemitisme fors heeft opgeschaald. Als Joodse instellingen beveiliging nodig hebben, dan moet de overheid gewoon leveren. Volgens het jaarverslag was die opschaling ook geen luxe, maar een noodzaak. Er is een Taskforce Antisemitismebestrijding opgezet en ook werd een eenmalige regeling uitgevoerd voor het veiligheidsfonds voor Joodse instellingen en evenementen. Daarnaast liepen aanvragen voor beveiligers en bouwkundige aanpassingen hoger op dan de beschikbare 1,3 miljoen euro. Tot slot ontvingen scholen ruim 1,1 miljoen en wordt vanaf 2025 jaarlijks 0,3 miljoen euro vrijgemaakt voor de ondersteuning van slachtoffers van antisemitisme. Voorzitter. Dat laat zien dat de overheid — nogmaals: terecht — erkent dat de veiligheid niet vanzelf komt. Veiligheid vraagt om geld, om beveiliging, om aanpassingen van gebouwen en om steun aan scholen en om ondersteuning van slachtoffers. En toch — we voelen 'm al aankomen — valt het me op dat het jaarverslag geen aparte begrotingspost over discriminatie bevat, waarin staat hoeveel JenV in totaal heeft uitgegeven aan de aanpak van discriminatie, racisme, moslimhaat of andere discriminatiegronden. Daarom mijn vraag aan de minister: waarom niet? We zien al een golf aan terreur tegen moskeeën in verschillende steden: Almere, Middelburg, Den Haag, Rotterdam, Eindhoven, Arnhem, Zaandam, Emmeloord, Bergen op Zoom, Waalwijk, Haaksbergen en ik kan nog even doorgaan. Daar zijn moskeeën bekogeld met stenen, eieren, bierflessen en molotovcocktails. Gebedshuizen zijn besmeurd met urine en bloed. Er is brand gesticht. Imams zijn bedreigd en geïntimideerd. Korans zijn vernield. Er zijn dode dieren achtergelaten bij islamitische instellingen. Muren zijn beklad met hakenkruizen en racistische leuzen, zoals "Heil Hitler" en "fuck islam". Er zijn ook met bloed besmeurde haatbrieven gestuurd. Wat heeft deze minister gedaan om deze terreuraanvallen te voorkomen? Voorzitter. Die reeks van terreur en schade is niet beperkt tot ramen, muren of gebouwen. Het raakt het gevoel van veiligheid van een hele gemeenschap. Moslims kunnen niet meer veilig naar hun gebed. Ouders vragen zich af of ze hun kinderen nog met een gerust hart kunnen meenemen naar de moskee. Mensen gaan hun eigen buurt wantrouwen. Wanneer de politiek vervolgens zwijgt, ontstaat het pijnlijke gevoel dat moslims er alleen voor staan. Dat tast niet alleen de veiligheid aan, maar ook het vertrouwen in de overheid, de rechtsstaat en de belofte dat iedereen in Nederland vrij moet zijn om zijn of haar geloof te belijden en dat veilig moet kunnen doen. Dat is zeker het geval wanneer politieke afkeuring, bescherming en concrete maatregelen uitblijven. Voorzitter. Het ministerie zegt dat financiering voor moskeebescherming niet aan de orde is. Aanvullende beveiliging wordt gebaseerd op actuele dreigingsinformatie en risicobeoordeling. Ik zou de minister willen vragen: meent het ministerie dat? Hoe plaatst de minister dat naast de 31 incidenten die alleen dit jaar al hebben plaatsgevonden op moskeeën en die in de media zijn gekomen? Dat staat nog los van de incidenten die niet in de media zijn gekomen en de incidenten die we niet centraal bijhouden, waar wij verschillende malen om hebben gevraagd. Voorzitter. De identiteit van de instelling zou daarbij geen rol mogen spelen. Hoe compleet is de dreigingsinformatie eigenlijk als incidenten bij moskeeën dus niet centraal worden bijgehouden? Hoe kan de minister een goede risicobeoordeling maken als er geen landelijk overzicht is van bekladdingen, bedreigingen, vernielingen en aanvallen op moskeeën? Als je het niet meet, dan weet je het niet. En als je het niet weet, dan kun je vrij weinig doen. Dat gebeurt hier ook. Voorzitter. Ik ben blij dat journalisten wel op pad gaan en het proberen te meten, waardoor we weliswaar niet aan volledige cijfers komen, maar rechtsom of linksom alsnog wel aan wat cijfers. In 2026 vonden in Nederland in slechts zes maanden tijd al 31 aanvallen plaats op moslims en islamitische instellingen. Hiermee stevenen we af op het hoogste aantal in tien jaar. Daarmee hebben we het niet meer over een risico dat misschien ooit werkelijkheid wordt. We hebben het over een patroon dat zich al een tijdje aftekent. Het neemt alleen maar toe. Het is oprecht onverteerbaar dat de veiligheid van moslims in Nederland naar de tweede rang wordt verschoven, omdat het kabinet wel naar andere dreigingen kijkt, maar hier vrij weinig over zegt. Voorzitter. Daarnaast lees ik in het jaarverslag dat de aanpak van antisemitisme bestaat uit beschermen, monitoren en opvolgen, onderwijs en preventie, en herdenken en vieren. Er is een Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding. Er is een taskforce. Er is geld voor beveiliging. Er is geld voor ondersteuning van slachtoffers van antisemitisme. Zo'n serieuze landelijke en samenhangende aanpak is ook nodig tegen moslimdiscriminatie, moslimhaat en islamofobie. Daarom is mijn vraag aan de minister van Justitie en Veiligheid: waarom bestaat dit niet binnen zijn ministerie van Justitie en Veiligheid? Voorzitter. Waarom is er geen nationaal coördinator tegen moslimhaat? Is de minister bereid om incidenten bij moskeeën en islamitische instellingen landelijk en centraal te registreren, zodat de Kamer een volledig beeld krijgt van de omvang en ontwikkeling van moslimhaat? Erkent de minister dat de recente incidenten bij moskeeën, waaronder bekladdingen met hakenkruizen, racistische leuzen, haatbrieven en vernielingen, wijzen op een op z'n minst zorgelijke trend? Is de minister bereid om, net als bij de aanpak van antisemitisme, een nationale strategie tegen moslimhaat en islamofobie op te stellen, met concrete doelen, monitoring, preventie, slachtofferondersteuning en bescherming? Is de minister bereid om een nationaal coördinator tegen moslimhaat in het leven te roepen? Is de minister bereid om voor moskeeën en islamitische instellingen een bedrag vrij te maken? En kan de minister ten slotte toezeggen dat hij met moskeekoepels, gemeenten, politie en het Contactorgaan Moslims en Overheid in gesprek gaat over een structureel veiligheidsfonds voor moskeeën? Voorzitter, ik hou het hierbij. Dank u wel.

De heer El Abassi (DENK): Ik ga proberen serieus een antwoord te geven op een in mijn ogen geen serieuze vraag. Allereerst leek de vraag die mevrouw Faber stelt theologisch van aard. Ik zou mevrouw Faber dus vooral willen uitnodigen om dit soort gesprekken met imams te voeren. Volgens mij heeft mevrouw Faber nog nooit een imam gesproken. Volgens mij is mevrouw Faber nog nooit in een moskee geweest. Als u niks over die mensen weet, maakt dat het lastig om over die mensen te praten, zou ik zeggen, via de voorzitter. Heel veel standpunten die opgenomen worden in het heilige boek zoals moslims dat zien, de Koran, zijn overgenomen vanuit andere heilige boeken. Ik zou mevrouw Faber dus willen vragen om met net zoveel interesse naar andere heilige boeken te kijken en die door te nemen en door te akkeren als dat ze doet met de Koran. Wellicht — dat weet mevrouw Faber zelf — komt ze in haar onderzoek nog hele mooie dingen tegen. Een collega van haar is op die manier bekeerd tot de islam. Als we het hebben over een democratische rechtsstaat — mijn juridische bril komt dan toch om de hoek kijken — dan hebben we het niet alleen over een democratie, maar ook over een rechtsstaat. We hebben het dan over een democratie waarin de meerderheid beslist en een rechtsstaat waarin we gelijke rechten hebben voor minderheden. Ik had het — mevrouw Faber had het over mij, over toen ik het had over discriminatie — over minderheden. Kijk naar de partij waar mevrouw Faber in zit en hoe ze uithalen naar minderheden. Ik noem: "meer of minder Marokkanen". Haar partijleider die "Fuck Allah" tweet. Dat zijn teksten die letterlijk op moskeeën gekladderd worden voordat ze een terroristische aanval op moskeeën uitvoeren. Dat nemen ze letterlijk over van de partijleider van mevrouw Faber. Je hebt handvesten van terroristen die mensen neerschieten waarin de partijleider van de PVV geroemd wordt. Ik probeer niet boos te zijn op personen zoals mevrouw Faber. Ik zie het echt alsof ze het niet ziet. Ik hoop dat we haar hier in de debatten kunnen genezen, helpen en weer op het pad kunnen krijgen. Nogmaals, ze hoeft zich niet net als haar collega te bekeren. Het gaat erom dat ze op z'n minst ziet hoe liefdevol deze mensen zijn en dat het gewoon mensen van vlees en bloed zijn, net als de mensen binnen haar kring, die ze wel ontmoet. Ontmoet moslims en u zult zien dat het hele fijne mensen zijn, zou ik willen zeggen, via de voorzitter.

De heer El Abassi (DENK): Ik heb echt mijn best gedaan om daar een zo serieus mogelijk antwoord op te geven. Maar goed, mevrouw Faber heeft geen idee wat de sharia überhaupt is en dat de sharia veel breder is dan hoe zij en haar partijleider dit iedere keer in de Kamer naar voren brengen. Ik zal een voorbeeld noemen en misschien ben ik daarmee dan iets concreter als het gaat om het antwoord op de vraag van mevrouw Faber met betrekking tot de keuze die ik maak, alsof die keuze tussen de sharia en de Nederlandse wet gemaakt zou moeten worden in dit land. In het erfrecht en het familierecht erft de man twee keer zoveel als de vrouw. Het mag mevrouw Faber wel duidelijk zijn dat iedere Nederlandse moslim die hier woont, niet zomaar kan zeggen: de vrouw krijgt de helft hiervan. In die zin leven we in Nederland, volgens de Nederlandse normen en waarden, volgens de Nederlandse wetgeving, en is dat een voldongen feit. De fabeltjes, "fabertjes", die mevrouw Faber hier benoemt, herken ik niet. Als mevrouw Faber voorbeelden kan noemen van enge shariawetgeving die moslims hier proberen te volgen, dan moet ze die benoemen, want ik snap totaal niet wat zij bedoelt. We leven hier in Nederland en we houden ons aan de Nederlandse wet. We leven inderdaad in een Nederlandse verzorgingsstaat en rechtsstaat. Daarin discrimineren we niet. Daarin pesten we minderheden niet. Ik zou mevrouw Faber het volgende willen vragen. Als u zich hier in Nederland welkom wil voelen, gedraag u dan ook als een Nederlander. Gedraag u alsof u in een rechtsstaat bent, zeg ik via de voorzitter …

De heer El Abassi (DENK): … en ga goed om met minderheden, want dat doen we in een rechtsstaat.

De heer El Abassi (DENK): Ik heb hierop ook eerder geprobeerd richting de heer Ellian een antwoord te geven. We hebben ook de zigeuners hier in Nederland. Dat is een nog kleinere groep. Die wordt keihard gediscrimineerd. Daar nemen we ook geen maatregelen voor. Terecht, want ik vind dat we alle vormen van discriminatie moeten tegengaan. Maar als het argument van de heer Ellian is "het gaat om een kleine groep en die wordt relatief veel gediscrimineerd", dan zou ik zeggen dat we volgens de heer Ellian niet de Joodse gemeenschap moeten helpen, maar de zigeuners. Ik weiger zo te denken. Tegelijkertijd, als er een brand heerst, dan proberen we die brand te blussen en zeggen we niet: in kamer één heeft de brand een andere oorzaak; we gaan alleen in kamer één de brand blussen. We willen discriminatie in den breedte aanpakken. We weten dat meer dan één moskee per week aangevallen wordt, geterroriseerd wordt. We willen dat het stopt. Daarvoor zijn we hier als Kamerleden, om daar beleid op toe te passen en ervoor te zorgen dat er beleid voor komt. Als we wegkijken, dan heb je het over struisvogelpolitiek ...

De heer El Abassi (DENK): … en dat moeten we hier niet doen als Kamerleden. Dank u wel, voorzitter.

De heer El Abassi (DENK): Ik probeer af en toe de heer Ellian te begrijpen. Ik denk wel te weten waar die islamofobie, angst richting de islam — zo mag ik het op z'n minst noemen — bij de heer Ellian vandaan komt. Ik vind het erg, om wat voor reden dat dan ook is. Tegelijkertijd geloof ik dat de heer Ellian, zeg ik via de voorzitter, diep van binnen als mens echt wel ziet dat moskeeën, waar vrouwen, kinderen en ouderen in rondlopen, wekelijks aangevallen worden. Ik kan me niet voorstellen dat de heer Ellian daar niks tegen wil doen en dat hij het door wil laten gaan, met alle gevolgen van dien, namelijk dat het straks een keer fout gaat. Voorzitter. Als we het hebben over kwantitatieve cijfers, dan mag de heer Ellian mij een andere religieuze instelling noemen die zo vaak wordt aangevallen als die van de moslimgemeenschap. Die zijn er niet. Dat kan ik u vertellen. Dan kan je zeggen "omdat ze beveiligd worden", en dat is precies mijn betoog: zorg ervoor dat ze beveiligd worden, want dan worden ze niet aangevallen. Ik wil geen vergelijking maken met andere gemeenschappen, maar goed, ik word daar nu wel toe gedwongen door de heer Ellian, omdat hij zelf die vergelijking maakt. Mij gaat het erom dat die moskeeën veilig zijn. Ik sta wekelijks achter de katheder om een debat aan te vragen, omdat wekelijks moskeeën worden aangevallen. Dat moet een keer ophouden.

De heer El Abassi (DENK): Dit maakt het dus precies zo ingewikkeld. Antisemitisme behandelen we via Justitie en Veiligheid, maar voor bijvoorbeeld moslimhaat moeten we ineens bij een heel andere portefeuille zijn. Mijn vraag aan de minister is eigenlijk heel simpel: waarom doen we dat?

De heer El Abassi (DENK): Dat was mijn vraag niet, maar ik probeer het toch te begrijpen. De minister geeft aan dat het van een andere orde is, maar ik hoor de minister niet aangeven waarom het van een andere orde is. Hij zegt wel dat er hekken om synagoges staan. Dat is een feit. Die staan er om moskeeën niet. Dat is echter precies wat we willen. We zien week na week aanvallen op moskeeën. Die worden niet beveiligd. We willen toch, net als bij andere religieuze instellingen, dat er geen aanvallen meer plaatsvinden op moskeeën? Dan zou je eigenlijk beveiligingsmaatregelen moeten nemen zoals je ook bij de synagoges hebt gedaan. Ik snap nog steeds niet waarom de minister daartoe niet overgaat.

De heer El Abassi (DENK): Tot slot. Het is voor heel veel mensen echt ingewikkeld om dit te begrijpen. Er vindt bij synagoges een uitgebreide monitoring plaats. Er is een Nationaal Coördinator aangewezen, er is een Taskforce Antisemitismebestrijding en er zijn specifieke beveiligingsmiddelen ingezet. Desalniettemin zien we week na week dat moskeeën aangevallen worden. Daarbij vindt er geen uitgebreide monitoring plaats en is er geen nationaal coördinator en geen taskforce. En toch zien we dit week na week na week. Meer dan één moskee per week wordt er aangevallen. Wat doen wij hier als politiek, als wij totaal geen maatregelen nemen om dit tegen te gaan of op z'n minst terug te dringen, zou ik de minister nog een keer willen vragen.

De heer El Abassi (DENK): Voorzitter, dank. Ik stelde eigenlijk twee vragen aan de minister. Eén: waarom valt antisemitisme onder Justitie en Veiligheid en moslimhaat en andere vormen van discriminatie niet? De tweede vraag was: waarom is er een gereedschapskist tegen antisemitisme en hebben we middelen in die gereedschapskist die we kunnen inzetten, maar zetten we die niet in bij andere vormen van discriminatie of haat? Voorzitter. Het antwoord dat ik iedere keer weer kreeg van de minister, was dat deze vorm van discriminatie van een compleet andere orde was. Ik weet niet wat de minister daar precies mee bedoelt, maar concluderend is het volgens mij zo dat de gereedschapskist tegen antisemitisme behoorlijk gevuld is en dat we middelen inzetten, maar dat dat niet zo is als het gaat om moslimhaat. We zien wekelijks incidenten en ik wil dat niet toelaten. Ik wil ervoor zorgen dat er ook een gereedschapskist is met middelen die we kunnen inzetten tegen moslimhaat. Vandaar dat ik met een aantal moties kom. Ik probeer mevrouw Coenradie daarin te overtreffen.

De heer El Abassi (DENK): Dan mijn laatste twee, voorzitter.

De heer El Abassi (DENK): De laatste motie, voorzitter.

De heer El Abassi (DENK): Voorzitter. Het zijn er inderdaad veel, maar wekelijks sta ik achter de katheder omdat wekelijks moskeeën worden aangevallen. Vrouwen, kinderen en ouderen zijn aanwezig in die moskeeën op het moment dat dit soort incidenten gebeuren en ik wil er alles aan doen om te voorkomen dat het een keer echt misgaat en we straks met spijt terugkijken, vandaar deze moties. Dank u wel.