Natascha Wingelaar

Regio's en grensoverschrijdende samenwerking

Mevrouw Wingelaar (NSC): Dank u wel, voorzitter. We spreken vandaag over de positie van de regio's en over programma's als Wind in de zeilen en het Nationaal Programma Vitale Regio's. Ik wil meteen maar scherp zijn, want als we niet oppassen, stapelen we rapportages en procesbrieven terwijl inwoners en ondernemers in de regio's nog altijd wachten op échte verbetering in hun dagelijks leven. Neem Zeeland. Daar bewijst Wind in de zeilen dat een gebiedsgerichte aanpak werkt. Er wordt geïnvesteerd in bereikbaarheid, onderwijs en economie. Maar tegelijk zien we de kwetsbaarheid. Projecten lopen forse vertraging op, kosten lopen op en er zijn telkens aanvullende middelen nodig, bijvoorbeeld voor de Kenniswerf en onderwijshuisvesting. De intercityverbindingen blijven ondanks jaren praten ook achter. Wat leren we nu echt van Zeeland? Komt er in het NPVR een harde verplichting om planningen en budgetten te halen of blijven we steken in mooie intenties? Dan de financiën. Regio's krijgen in het NPVR €350.000 per jaar voor plannen. Dat is prima voor de proceskosten, maar inwoners hebben niks aan een plan in een bureaula. Regio's als Groningen-Assen waarschuwen terecht: zonder structureel geld blijft het NPVR betekenisloos. Ook de Achterhoek wijst erop dat structurele ongelijkheid en krimp niet met incidentele SPUK's worden opgelost. Daarom mijn vraag aan de minister: kan de minister garanderen dat de uitvoeringsagenda's financieel zijn onderbouwd en structureel zijn gedekt, zodat regio's echt aan de slag kunnen gaan? Uit de Kempen horen we een indringend verhaal: economische investeringen komen wel, maar voorzieningen op het gebied van zorg, onderwijs en cultuur blijven achter. Kleine gemeentes zien de kosten voor jeugdzorg en de Wmo stijgen, terwijl hun middelen tekortschieten. De K80 vraagt zich terecht af: hoe kunnen kleine gemeenten volwaardig meedoen aan regionale samenwerking zolang hun financiële positie onzeker is? Investeren in stenen zonder te investeren in mensen en voorzieningen is een recept voor mislukking. Graag een reflectie van de minister hierop. Voorzitter. We hebben nu Regio Deals, NOVEX, het NPLV, het NPVR en losse programma's zoals Wind in de zeilen. Het risico is groot dat regio's verdwalen in de loketten van Den Haag. Rivierenland zegt: geef ons één rijksregisseur en een gebiedscontract van twintig jaar. De LVKK voegt toe: betrek ook bewoners en vrijwilligers, want zij houden de leefbaarheid echt overeind. Wanneer krijgen regio's eindelijk één integrale governancestructuur waarin niet alleen overheden, maar ook bewoners en maatschappelijke organisaties een plek hebben? Te vaak versterkt het Rijk wat al sterk is. Súdwest-Fryslân stelt terecht: het is tijd voor een koerswijziging. Investeer juist daar waar de brede welvaart kwetsbaar is, niet alleen in de Randstad, maar ook in Parkstad, Noordoost-Friesland, Rivierenland, Zeeuws-Vlaanderen en Doetinchem. Zorg dat wetgeving regiowijs werkt, want regels die voor de Randstad misschien logisch zijn, pakken in krimp- of grensregio's desastreus uit. Vanuit Noord-Nederland horen we over de Lelylijn en de Nedersaksenlijn. In Friesland zijn er zorgen over bruggen en viaducten die sluiten. In de Kempen zien we inwoners uitwijken naar België voor zorg en onderwijs, omdat het aanbod hier tekortschiet. Mijn vraag is: hoe borgt de minister dat bereikbaarheid en voorzieningen in krimp- en grensregio's niet nog verder onder druk komen? Welke inzet pleegt het kabinet om bijvoorbeeld de Einsteintelescoop samen met België en Duitsland ook daadwerkelijk te realiseren rondom de regio Zuid-Limburg? Dat is een heel belangrijk project. Wanneer wordt er nu echt werk gemaakt van de spreiding van de rijkswerkgelegenheid? Voorzitter. De regio's zijn de motor van Nederland. Daar wonen de mensen; daar werken de bedrijven. Maar zolang we hier in Den Haag geen zekerheid bieden over geld, tempo en uitvoeringskracht, blijven mooie woorden over vitale regio's betekenisloos. Dank u wel, voorzitter.

Mevrouw Wingelaar (NSC): Dat is heel mooi. In ieder geval was het wel die minister die zich ervoor ingezet heeft om die 3 miljard voor gemeentes te realiseren, dus dank u wel dat ik dat nog even kon rechtzetten. Het is inderdaad stroperig verlopen. Het ging niet snel genoeg. Ze heeft zich wel heel hard gemaakt voor de NPVR. Maar nu wordt het echt tijd voor daden. Daar staan wij zeker achter.

Mevrouw Wingelaar (NSC): Dat weet ik niet, maar ik kom nog even terug op wat mevrouw Chakor zei en waar wij ook toe opriepen. Wij willen die regio's helpen. Wij roepen ook op tot de aanstelling van een rijksregisseur, zodat de regio's het niet alleen hoeven te doen. U bent het toch zeker met mij eens dat niet alleen maatschappelijke organisaties, maar ook vrijwilligers ervoor zorgen dat de leefbaarheid geborgd blijft? Als je die niet aan tafel hebt, dan is dat gewoon een gemiste kans. Maar ik begrijp dat regio's niet alles voor elkaar krijgen. Ik heb respect voor het verschil in tempo, maar wij kunnen ze daar wel bij helpen. Volgens mij was dat ook een concrete vraag, maar u geeft daar geen antwoord op.

Mevrouw Wingelaar (NSC): Nee, dat zijn dg's.

Mevrouw Wingelaar (NSC): Ik maakte die opmerking ook. Volgens mij maakte mevrouw Wijen-Nass dezelfde opmerking. Er zijn ook regio's waarvoor geen loketje is. Die kunnen nergens naar een loket, want die vallen bijvoorbeeld net buiten NOVEX. Maar die regio's zitten ook met grote uitdagingen. Hoe kijkt u daartegen aan?

Mevrouw Wingelaar (NSC): Dan kan ik u de volgende tip geven. Als u naar Sittard gaat … Dat is trouwens de regio waar ik woon. U kunt ook langskomen voor een kopje koffie en dan gaan we samen op bezoek bij de Einstein Telescope. Dat is namelijk een heel belangrijk project, zeker voor Zuid-Limburg. Ik hoop dus dat u die uitnodiging accepteert.

Mevrouw Wingelaar (NSC): Dan ga ik even de pet van mijn vorige werk opzetten. Ik was namelijk wethouder in een kleine gemeente. In samenwerkingsverbanden kunnen gemeenten heel vaak geen mensen en geen middelen leveren. Volgens mij is dat ook de opmerking die hier gemaakt wordt. Hoe kijkt u daartegen aan? Ze vallen dan namelijk vaak buiten de boot.

Mevrouw Wingelaar (NSC): Volgens mij had ik ook nog een vraag gesteld waar geen antwoord op gegeven is. Ik heb gevraagd hoe de minister gaat borgen dat bereikbaarheid … We hebben allemaal wel een brug die we kunnen noemen. Ik kan er ook een noemen in Urmond die afgesloten wordt. Maar u heeft geen antwoord gegeven op de vraag om de bereikbaarheid en de voorzieningen in krimp- en grensregio's niet nog verder onder druk te zetten. Jawel, ik denk wel dat er geen antwoord op gekomen is. Heb ik dat misschien gemist?

Mevrouw Wingelaar (NSC): Even voor mijn collega's: met "we hebben allemaal wel een brug" wilde ik het patroon aangeven dat wel zo overkomt voor de inwoners van de regio, namelijk dat ze niet meetellen en dat ze jarenlang op een nieuwe brug moeten wachten, terwijl men sneller acteert als er een probleem in de Randstad optreedt. Dat was eigenlijk de brug die ik wilde maken naar mijn collega's. Voorzitter. De vraag die de minister niet heeft beantwoord, is hoe hij borgt dat bereikbaarheid en voorzieningen in krimp- en grensregio's niet nog verder onder druk komen te staan. Nogmaals, we noemen de voorbeelden, maar we krijgen daar gewoon geen concreet antwoord op. Daarnaast kom ik ook nog even terug op de rijksregisseur. Wij willen die regio's helpen. Wij willen ook dat inderdaad niet alleen die overheden, maar ook de bewoners en de maatschappelijke organisaties, die juist zorgen voor de leefbaarheid in die kleine kernen, rechtop gehouden kunnen worden. Geef ze dus een plek aan tafel. Dank u wel, voorzitter.

Mevrouw Wingelaar (NSC): Het gaat natuurlijk niet alleen over de bereikbaarheid. In de Kempen zien ze bijvoorbeeld dat mensen uitwijken naar België voor zorg en onderwijs, omdat die daar niet beschikbaar zijn. Dat moet dus ook op uw netvlies staan. Het gaat dus niet alleen om die bereikbaarheid, maar ook om die voorzieningen.

Mevrouw Wingelaar (NSC): Nee, dit kan niet kloppen. Die motie was heel duidelijk. Rivierenland valt bijvoorbeeld net overal tussenuit en heeft wel heel grote uitdagingen. Maar uw deur blijft dan op slot voor zo'n regio?