Jeroen Hartsuiker

Regio's en grensoverschrijdende samenwerking

De heer Hartsuiker (VVD): Dank, voorzitter. Nederland is sterker als alle regio's meedoen. Overal moeten inwoners kunnen rekenen op gelijke kansen, goede voorzieningen, een veilige leefomgeving en een sterke economie. De VVD vindt het daarom belangrijk om te blijven investeren in de kracht van álle regio's. Tegelijkertijd zien we dat er een elftal regio's in Nederland is waar er sprake is van onwenselijke structurele achterstanden. Er is dus iets anders en iets meer nodig om de kracht en kansen van deze regio's maximaal te benutten. Hiervoor heeft het kabinet het NPVR opgezet. De VVD steunt dat. Wel hoort hier wat ons betreft een structureel langjarige inzet bij, met concrete, geborgde afspraken tussen Rijk en regio en een brede betrokkenheid vanuit diverse departementen. Ik krijg vanuit de regio signalen dat de inzet op zich positief is, maar ik denk wel dat er nog wat meer nodig is; ik ben ook heel benieuwd hoe de minister daarnaar kijkt. In de voortgangsbrief van het kabinet lezen we dat we pas medio volgend jaar een goed beeld hebben van wat al die toekomstagenda's inhouden en wat dat betekent voor de inzet vanuit het Rijk, al dan niet in financiële zin. Dat vinden wij zeer teleurstellend, temeer daar de regio's zelf ook hard bezig zijn om agenda's te maken en zij kansen zien om te versnellen. Welke mogelijkheden ziet de minister daartoe, mede met het oog op de formatie van een nieuw kabinet straks? En welke lessen zijn er te leren van programma's als Nij begun en Wind in de zeilen als het gaat om het borgen van afspraken en het integraal aanpakken van opgaven? Voorzitter. In aanvulling op het NPVR werkt dit kabinet aan de ontwikkeling van een beleids- en investeringslogica die recht doet aan en rekening houdt met verschillen tussen regio's. Daar kan nog wel een tandje bij wat mij betreft, want uit de brief blijkt dat dit nog maar heel beperkt is en vooral nog in de fase van onderzoek en analyse zit. Er zijn echter ook positieve voorbeelden te noemen, bijvoorbeeld de voorgenomen vestiging van VWS en de Belastingdienst in het Maankwartier in Heerlen. Maar de aanpak van concrete knelpunten ontbreekt. Een mooi voorbeeld: in Emmen wordt gewerkt aan nieuwbouw voor het mbo en hbo, noodzakelijk om toekomstgericht onderwijs aan te kunnen bieden. Binnen de reguliere bekostiging, die primair is gebaseerd op maxima per student, is daar vanwege de beperkte studentenaantallen in die regio in vergelijking met instellingen in de Randstad onvoldoende ruimte. En dat terwijl deze onderwijsvoorzieningen toch een cruciale rol vervullen binnen het regionale ecosysteem en daarmee voor de toekomstkracht van die regio. Kan de minister toezeggen hierover met de regio in gesprek te gaan? Ook vanuit andere regio's zijn mij in de voorbereiding op dit debat veel voorbeelden aangereikt van situaties waarbij er meer behoefte is aan regionaal maatwerk vanuit het Rijk. Denk aan impulsen voor de woningbouw in kleinere gemeenten, de bekostiging van een vo-school in Zeeuws-Vlaanderen en de wens om financieringsstromen op het platteland te combineren, waardoor je verschillende typen vervoer kunt bundelen, iets wat zeer belangrijk is om het platteland leefbaar te houden. Dit zijn allemaal knelpunten waarover de regio's graag concreet in gesprek gaan met het Rijk. Ik ben heel benieuwd of de minister voorbeelden kan geven van concrete casuïstiek waarover hij zelf in gesprek is met de regio of zijn collega's dat zijn. Onlangs was ik op werkbezoek in Parkstad Limburg. We hebben het gehad over grensbelemmeringen en grensoverschrijdende kansen. In de brief van het kabinet lees ik eigenlijk helemaal niets daarover, behalve dat er een Europees initiatief is om nog eens een nieuw coördinatiepunt in te richten voor de aanpak van de grensbelemmeringen. In het verleden heeft de Kamer weleens effectrapportages ontvangen. Ik vroeg mij af wat er gebeurt in die grensregio's, dus waar het kabinet mee bezig is. Ik zou de minister willen vragen om te reflecteren op wat daar nu actueel loopt. Want we weten dat als we die grensbarrières echt kunnen afbouwen, dat een enorme impuls geeft aan de kracht van die regio's en dat het ook ontzettend belangrijk is voor het verdienvermogen van Nederland. Voorzitter. Ten slotte heb ik nog twee punten over twee moties die eerder zijn aangenomen in de Kamer. Allereerst de motie-Kamminga/Krul waarin de regering wordt verzocht om met een concreet voorstel te komen voor hoe we bij de ontwikkeling van nieuw beleid meer rekening kunnen houden met effecten in de regio; de regiotoets. Hoe staat het met de uitvoering van deze motie? Zij is namelijk in 2023 al aangenomen. Tot slot wil ik nog even heel kort stilstaan bij de cohesiefondsen. Die zijn echt cruciaal voor investeringen in de regio's. In de zomer heeft de Europese Commissie een nieuw MFK gepresenteerd voor de periode 2028-2034. Mij bereiken veel zorgen vanuit gemeenten en provincies dat zij in de programmering en uitvoering worden overgeslagen, omdat er nu vooral wordt gesproken over nationale plannen en nationale enveloppen. Ik ben benieuwd of de minister het belang deelt van die Europese cohesiemiddelen voor juist onze regio's. Op welke wijze borgt het kabinet dat er in de inzet richting Europa invulling wordt gegeven aan de uitvoering van de motie-Paternotte om regio's leidend te laten zijn bij het cohesiebeleid? Voorzitter. De VVD wil tempo en zichtbare resultaten, want vitale regio's zijn de motor van Nederland. Tot zover.

De heer Hartsuiker (VVD): Ik ben inderdaad door heel veel regio's benaderd en heel veel regio's hebben aangegeven dat langjarige structurele inzet vanuit het Rijk echt nodig is, ook in financiële zin. Ik zeg daarbij wel dat het helemaal niet altijd hoeft te gaan om meer geld; het gaat soms ook om de ontschotting van middelen en om creativiteit bij de invulling van regelingen. Maar dat er iets nodig is, ook structureel langjarig, is duidelijk. De basis daarbij is voor mij wel dat we dat beredeneren vanuit de inhoud. Daarom was ik ook zo teleurgesteld in de brief die ik las, want daarin lees je dat de toekomstagenda's die we deze zomer eindelijk zouden krijgen, weer met een halfjaar vertraagd zijn, waardoor we eigenlijk onvoldoende basis hebben om inzicht te krijgen in wat er echt nodig is in termen van financiën. Ik doe dus ook een oproep. Er wordt gezegd dat wij het tempo van de regio's volgen. Dan denk ik: ik krijg alleen maar het signaal "oké jongens, wij willen wel". Nou, laten we dan kijken waar we nog kunnen versnellen, zodat het nieuwe kabinet — want daar moeten we eerlijk in zijn: er wordt straks weer onderhandeld over een nieuw kabinet — en die partijen de basis en de informatie hebben om tot een goede financiële dotatie te komen, en goede andere afspraken kunnen maken om wat we willen doen met het NPVR, substantieel van de benodigde back-up te voorzien. Laat ik het zo formuleren.

De heer Hartsuiker (VVD): Daarbij zou ik één nuance willen plaatsen, namelijk dat we ook eerlijk moeten zijn dat niet alles gekoppeld is aan specifiek dit programma, maar dat er ook heel veel geïnvesteerd wordt in de verschillende regio's vanuit de reguliere beleidsprogramma's die je hebt rond defensie en mobiliteit. Ik kan heel veel projecten noemen. Ik zou zeggen: volg een gemiddeld MIRT-debat en je ziet dat Defensie bezig is om overal in Nederland te investeren, juist vanuit het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie. Er gebeurt dus heel veel, maar ook vanuit deze lijn moet er een goede basis gelegd worden, juist gezien de verschillen, zeker in de elf regio's waar er echt structurele achterstanden zijn. Daarom doe ik — ik heb het al twee keer gedaan, maar wil het nog wel voor de derde keer doen — echt een oproep om er meer tempo mee te maken, zodat we een goed beeld hebben van wat er nodig is voor die regio's.

De heer Hartsuiker (VVD): Ik wil mijn interruptie eigenlijk wel positief insteken. Als ik namelijk de uitspraak van de minister dat hij aan het einde van het jaar nog met een financiële bandbreedte komt, vergelijk met de voortgangsbrief die we hebben gehad, dan zie ik wel degelijk dat er een versnelling is. In die brief werd nog gesproken over medio 2026. Ik ben dus heel blij met de toezegging dat de voortgangsbrief rond de jaarwisseling komt. Voor mij zou dat dan december of januari zijn. Ik kijk even naar de overkant, naar de minister. Als ik daar een bevestiging op kan krijgen, dan ben ik daar heel blij mee. Wat mij betreft is dat wat er nodig is om een goede inschatting te kunnen maken op moment dat er, straks ook in het kader van de kabinetsformatie, keuzes moeten worden gemaakt.

De heer Hartsuiker (VVD): Ja, voorzitter, het ging zeker over het vorige stuk. Ik hoorde de minister zeggen dat hij bij verschillende ministeries aandacht vraagt voor de verschillen tussen regio's. Dat klinkt hartstikke mooi, maar dat doen we al heel lang. We vragen al heel lang aandacht voor dingen. Ik heb al gezegd dat ik heel veel input heb gehad. Als ik de cases van vandaag ook weer beluister, dan denk ik: hoe kunnen we er nou voor zorgen dat we concreet met die casuïstiek aan de slag gaan? Als u toch een voortgangsbrief stuurt, dan zou ik daar heel graag concrete voorbeelden in terug willen lezen van waar de ministeries mee aan de slag zijn om dit soort dingen op te lossen. Je kunt je bereikbaarheidsdoelen aanpassen. Dat is beleidslogica. Onze regio's lopen echt aan tegen bepaalde knelpunten, waar zij graag een oplossing voor zien. Het zou zo mooi zijn als we daar ook wat meer mee zouden kunnen doen.

De heer Hartsuiker (VVD): Excuus, maar dat is me toch iets te vrijblijvend. U zegt dat het gesprek gevoerd kán worden, maar wat betreft deze concrete casus zou ik graag de toezegging willen hebben dat dat ook echt gaat gebeuren. Dit is namelijk echt een grote opgave waar de regio tegenaan loopt en waar op korte termijn stappen op moeten worden gezet.

De heer Hartsuiker (VVD): U mag dat ook met een appel bij OCW neerleggen. Dat vind ik ook goed.

De heer Hartsuiker (VVD): Dank, voorzitter. Ik kan me eigenlijk grotendeels aansluiten bij mijn collega als het gaat om de brief die wij gaan krijgen aan het eind van het jaar; daar ben ik heel blij mee. Dat geldt ook voor de toezegging van de minister om nog eens een appel te doen op de minister van OCW om met mijn oud-collega's — ik ben ook ooit wethouder geweest — in Emmen aan de slag te gaan om de casuïstiek rond het hbo en mbo te bespreken. Ik had nog wel één vraag. Het zit bij mij meer op de lijn rond de Europese fondsen. Ik hoor dat u de intentie heeft om de regio's daarbij te betrekken; dat probeerden wij ook met die motie aan te geven. Toch zoek ik nog naar de manier waarop u daar dan invulling aan geeft. Wordt er dan concreet ter voorbereiding op de inzet met provincies en gemeenten, al dan niet in IPO- en VNG-verband — dat is meestal het makkelijkst — afgestemd hoe u ervoor kunt zorgen dat er in de hele vormgeving van de nationale enveloppen en van het NRPP, dat mooie nieuwe begrip dat met ons is gedeeld, ook ruimte is om die programmering op een goede manier met die regio's vorm te geven in de afspraken die je met Europa maakt? Wij vinden het ontzettend belangrijk dat die gelden, waar de regio vroeger eigenlijk rechtstreeks input op kon leveren, nu ook via de kabinetslijn lopen, zodat je er met elkaar voor zorgt dat er een pakket ligt dat zowel goed is voor Nederland, als dat het goed kan landen in alle regio's die daar straks gebruik van moeten maken.