Henri Bontenbal

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–2025Vragen gesteld door de leden der Kamer 2025Z09993Vragen van de leden Bontenbal en Boswijk (beiden CDA) aan de Ministersvan Klimaat en Groene Groei en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatiesover het bericht dat Amerikaanse experts geheime communicatieapparatuurhebben aangetroffen in Chinese zonne-omvormers (ingezonden 21 mei 2025).Vraag 1Bent u bekend met het artikel «Rogue communication devices found inChinese solar power inverters»1?Vraag 2Is het feit dat er naar schatting in totaal 200 gigawatt (GW) aan Europesezonne-energiecapaciteit (een vermogen dat gelijk is aan dat van meer dan 200kerncentrales) is gelinkt aan in China gemaakte omvormers voor u reden totzorg?Vraag 3Deelt u de mening dat dit laat zien dat we in Europa te afhankelijk zijngeworden van Chinese omvormers en dat dit grote risico’s met zich mee kanbrengen voor onze energie-infrastructuur?Vraag 4Vallen de zonne-energiecapaciteit en de bijbehorende omvormers onder devitale objecten waarvan de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst(AIVD) de wettelijke taak heeft maatregelen te bevorderen voor een adequatebeveiliging (c-taak)? Ziet de AIVD redenen om naar aanleiding van hetgenoemde bericht redenen om maatregelen te bevorderen? Zo ja, welke? Zonee, waarom niet?Vraag 5In hoeverre wordt er binnen de Europese Unie (EU) nagedacht over maatre-gelen om gezamenlijk op te treden tegen de import en het gebruik vanpotentieel onveilige Chinese omvormers? Wordt er bijvoorbeeld overwogenom in navolging van Litouwen het gebruik van deze omvormers in installatiesboven een bepaalde capaciteit te verbieden?1Reuters, 14 mei 2025, «Rogue communication devices found in Chinese solar power inverters».(https://www.reuters.com/sustainability/climate-energy/ghost-machine-rogue-communication-devices-found-chinese-inverters-2025-05-14/) kv-tk-2025Z09993’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, Vragen1 Vraag 6Welke initiatieven zijn er nationaal en in Europees verband om Europesefabrikanten van veilige en betrouwbare omvormers te ondersteunen en hetgebruik van in Europa geproduceerde omvormers te stimuleren en daarmeede afhankelijkheid van Chinese producten te verminderen?Vraag 7Kunt u aangeven in hoeverre en op welke schaal omvormers van Chinesemakelij momenteel in Nederland zijn geïnstalleerd?Vraag 8Wat zijn de potentiële risico’s voor de Nederlandse energievoorziening alsook in (een deel van) deze omvormers geheime communicatieapparatuur isgeïnstalleerd?Vraag 9Welke waarborgen en controles zijn er om te voorkomen dat dergelijkeapparatuur wordt geïnstalleerd in bijvoorbeeld omvormers die ook inNederland worden gebruikt?Vraag 10In hoeverre bestaan er in Nederland en in de EU systemen of procedureswaarmee verdachte communicatie vanuit omvormers kan worden gedetec-teerd of geblokkeerd? Worden daar actief controles op uitgevoerd?Vraag 11Is bestaande wet- en regelgeving die ervoor moet zorgen dat ook fabrikantenen leveranciers hun verantwoordelijkheid nemen om de risico’s van door hengeleverde apparatuur voor het elektriciteitsnet te verkleinen voldoende om tevoorkomen dat er alsnog bijvoorbeeld geheime communicatieapparatuur inwordt geïnstalleerd?Vraag 12Hoe groot acht u het risico dat kwaadwillende actoren via ongeautoriseerdecommunicatieapparatuur in zonne-omvormers gecoördineerde verstoringenkunnen veroorzaken in het Nederlandse elektriciteitsnet, bijvoorbeeld doorduizenden huishoudens of installaties tegelijkertijd uit te schakelen?Vraag 13Welke maatregelen zijn er genomen sinds de waarschuwing van de Rijksin-spectie Digitale Infrastructuur (RDI) van mei 20232 over de kwetsbaarheid vanzonne-omvormers voor hacking en sabotage?Vraag 14Welke stappen zijn er specifiek gezet naar aanleiding van de bevinding van deRDI dat geen enkele van de onderzochte omvormers voldeed aan de norm endaardoor eenvoudig was te hacken, van afstand uit te schakelen of in tezetten voor DDoS-aanvallen?Vraag 15Heeft de RDI hier in de afgelopen twee jaar nieuw onderzoek naar gedaan enis daarbij verbetering geconstateerd?Vraag 16Heeft het onderzoek van de RDI uit 2023 ertoe geleid dat er een bredereevaluatie is uitgevoerd van bestaande zonne-energie-installaties in Nederlandom te bepalen welke omvormers mogelijk een beveiligingsrisico vormen? Zoja, wat zijn daarvan de resultaten en welke vervolgstappen worden ergenomen? Zo nee, bent u bereid om hier alsnog vervolgonderzoek naar telaten doen?2Rijksinspectie Digitale Infrastructuur, 30 mei 2023, «Omvormers kunnen storing veroorzaken enzijn vaak makkelijk te hacken». (https://www.rdi.nl/actueel/nieuws/2023/05/30/omvormers-kunnen-storing-veroorzaken-en-zijn-vaak-makkelijk-te-hacken)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, Vragen2 Vraag 17Hoe verloopt de implementatie van de Critical Entities Resilience Directive(CER) en de Network- and Information Security 2 Directive (NIS2) in Neder-land?Vraag 18Kunt u uiteenzetten hoe er bij de implementatie van deze Europese richtlijnendie gaan over het verbeteren van de bescherming van vitale infrastructuur inNederland aandacht wordt besteed aan verbeterde beveiliging van zonne-omvormers en andere componenten van het elektriciteitsnet?Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, Vragen3