afca0bba-6d7a-4eb2-ac29-a6dcbc746d0f

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–2026Aanhangsel van de HandelingenVragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door deregering gegeven antwoorden616Vragen van de leden Kouwenhoven en Saris (beiden Nieuw Sociaal Contract)aan de Ministers van Financiën en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid overhet bericht «Terugbetaling toeslagen leidt steeds vaker tot problemen bijburgers» (ingezonden 27 oktober 2025).Antwoord van Staatssecretaris Palmen (Financiën), mede namens de Ministeren Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen10 december 2025). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026,nr. 414.Vraag 1Bent u bekend met het bericht «Terugbetaling toeslagen leidt steeds vaker totproblemen bij burgers»?1Antwoord 1Ja dit bericht is mij bekend.Vraag 2Deelt u de mening dat het huidige toeslagenstelsel failliet is als de DienstToeslagen in slechts één jaar tijd 658.000 keer een bedrag moet terugvragen,omdat achteraf bleek dat mensen teveel geld hadden gekregen?Antwoord 2De afgelopen jaren is gewerkt aan de vermindering van de complexiteit vanhet huidige stelsel en dit wordt doorgezet zolang het huidige toeslagenstelselbestaat. Zolang het huidige stelsel bestaat, kunnen we door de vormgevinghiervan, echter niet altijd voorkomen dat er geld moet worden teruggevor-derd als er een te hoog voorschot is verstrekt. In situaties waarin burgers eenterugvordering niet hadden voorzien, kan dat vervelend uitpakken. Om dat tevoorkomen is het nodig om het stelsel van toeslagen fundamenteel teherzien. De mening dat het huidige toeslagenstelsel failliet is deel ik niet.Miljoenen mensen ontvangen elke maand toeslagen om de gezondheidszorg,huisvesting en de zorg voor kinderen te betalen. Voor veel van hen werkt hetstelsel goed. Helaas is er ook een deel voor wie het stelsel niet werkt.Het op 1 juli 2025 ingediende wetsvoorstel verbetermaatregelen toeslagen enaanpassing termijnen hersteloperatie toeslagen bevat meerdere verbeter-1NOS, 24 oktober 2025, Terugbetaling toeslagen leidt steeds vaker tot problemen bij burgers ah-tk-20252026-616ISSN 0921 - 7398’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel1 maatregelen om op korte termijn knelpunten en schrijnende situaties op telossen.2 Deze verbeteringen dragen bij aan een betere begrijpelijkheid van detoeslagen, zorgen ervoor dat de toeslagen beter aansluiten bij de feitelijkesituatie waarin burgers verkeren en dringen het aantal terugvorderingenterug, waardoor de zekerheid voor burgers toeneemt. Het verheugt mij dat ditwetsvoorstel inmiddels door de Tweede- en Eerste Kamer is goedgekeurdwaarmee het kan worden ingevoerd per 1 januari 2026. Tevens wil ik wijzenop de eind september jl. aan uw Kamer gestuurde Stand van de Uitvoering2025 en de bijbehorende beleidsreactie.3 Hierin is onder meer aangegevendat gewerkt wordt aan diverse wetsvoorstellen die aan uw Kamer zullenworden voorgelegd voor de vereenvoudiging van de uitvoering van hethuidige stelsel van toeslagen. Het gaat dan onder andere om een wetsvoor-stel om het toeslagpartnerschap te vereenvoudigen door het afschaffen vanhet criterium samengestelde gezinnen per 2027 en een wetsvoorstel gerichtop het meer mogelijk maken van proactieve dienstverlening waardoorbijvoorbeeld eerder gegevens kunnen worden gebruikt en gedeeld ommensen te kunnen benaderen om hen te wijzen op hun rechten op toeslagen.Vraag 3Wat zegt het volgens u over de mate waarin het huidige toeslagenstelsel nogfunctioneert als het aantal huishoudens met langdurige toeslagenschuldensinds corona bijna is verdrievoudigd?Antwoord 3De berichtgeving van de NOS dat dit aantal bijna is verdrievoudigd, is ondermeer gebaseerd op informatie van het Centraal Bureau voor de Statistiek(CBS). Het CBS spreekt van een toename van het aantal en aandeel huishou-dens met geregistreerde problematische schulden. Het CBS ziet tweemogelijke oorzaken, die beiden hun oorsprong hebben in de coronaperiode:het uitstel van betaling voor ondernemers en het tijdelijk stopzetten vaninvorderingsmaatregelen voor toeslagen. Het CBS merkt daarbij nog op dat:«... Een nadere analyse laat zien dat zonder deze ondernemers- en pauze-ringsmaatregelen het aantal en aandeel schuldenaren waarschijnlijk lager endaarnaast stabieler was geweest tussen 1 januari 2021 en 1 januari 2024.»Ondanks dat de cijfers mogelijk stabieler zijn dan uit de NOS berichtgevingblijkt, zijn er helaas nog altijd veel huishoudens met problematischetoeslagschulden. De complexiteit van het toeslagenstelsel brengt nog altijdmensen in de problemen. Het is duidelijk dat er voldoende reden is omkritisch te kijken naar het toeslagenstelsel. Zie hiervoor ook het antwoord opvraag 2.Vraag 4Hoe verklaart u dat het totale bedrag aan uitgekeerde toeslagen de afgelopentien jaar bijna is verdubbeld tot 21 miljard euro?Antwoord 4Van 2014 op 2024 is het totale bedrag aan toeslagen inderdaad bijnaverdubbeld van € 11,6 mld. naar € 20,7 mld. Een deel van deze groei komtdoor de reguliere stijging van de huren, de zorgverzekering en de kosten vankinderopvang, waardoor de toeslagen voor deze uitgaven meegroeien. Hetkindgebonden budget stijgt uiteraard ook mee met de inflatie. Die bedroegvolgens het CBS circa 32% van 2014 tot en met 2024. Daarnaast is debevolking met circa 7% gegroeid, hebben in sommige gevallen meer mensenrecht gekregen op een toeslag en zijn toeslagen de afgelopen jaren veelvuldigingezet als koopkracht instrument. Ook dit heeft bijgedragen aan detoegenomen omvang.Vraag 5Waar doelt de Dienst Toeslagen op wanneer zij spreekt over het steeds vakermoeten terugvragen van «grote bedragen»? Om wat voor financiële bedragengaat dat volgens u in een «worst case» scenario?2Kamerstukken II, 2024/25, 36 779.3Kamerstukken II, 2025/2026, 36 708, nr. 46.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel2 Antwoord 5Dienst Toeslagen definieert grote terugvorderingen als terugvorderingen vanmeer dan 500 euro bij de huurtoeslag, het kindgebonden budget en dezorgtoeslag en om terugvorderingen van meer dan 1.000 euro bij dekinderopvangtoeslag. Het is niet mogelijk om een realistisch bedrag tenoemen voor een worst case scenario, omdat dit afhankelijk is van in welkemate de door burgers aangeleverde gegevens afwijken van de correctegegevens, waarbij er vele variabelen zijn zoals draagkracht, aantal kinderen,partnerschap en woonsituatie. In alle gevallen is het vervelend om te makente krijgen met een terugvordering. Individuele omstandigheden kunnenoverigens ook leiden tot een matiging van de terugvordering, waardoor eenhoge terugvordering niet altijd leidt tot een volledige invordering van hetbedrag.Vraag 6In hoeverre is de samenloop onderzocht van terugvordering van toeslagen enproblematische toeslagenschulden met het ontvangen van een uitkeringvanuit bijvoorbeeld de WIA, WW, AOW of Participatiewet?Antwoord 6De samenloop van terugvordering van toeslagen en problematischetoeslagschulden met het ontvangen van een socialezekerheidsuitkering is nietspecifiek onderzocht. Wel beschikt het CBS over (de samenloop van)betalingsachterstanden bij zeven overheidsorganisaties (Belastingdienst,Dienst Toeslagen, UWV, CAK, CJIB, DUO en SVB). Op verzoek van het CJIBheeft het CBS onderzocht hoe vaak en in welke combinaties er sprake is vansamenloop van betalingsachterstanden.4 Het hoeft daarbij niet te gaan omproblematische schulden. Uit dit onderzoek blijkt o.a. dat in 2024 64% van detotale groep mensen met een betalingsachterstand bij Dienst Toeslagen,alleen een betalingsachterstand bij Dienst Toeslagen had. In 26,8% is ersprake van samenloop met een betalingsachterstand bij de Belastingdienst enin 3,4% met een betalingsachterstand bij het UWV.Daarnaast brengt CBS in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken enWerkgelegenheid (SZW) periodiek kwantitatieve informatie over schuldenpro-blematiek in Nederland in beeld.5 Daaruit blijkt dat in 2024 bijna 200.000huishoudens problematische schulden hadden bij Dienst Toeslagen. Voor deindividuele burger wordt bij samenloop van een persoonlijke betalingsrege-ling en een uitkering het bedrag dat de belanghebbende maandelijks betaaltafgestemd op wat de belanghebbende daadwerkelijk kan betalen. Ziehiervoor ook het antwoord op vraag 7.Vraag 7Deelt u dat de menselijke maat totaal ontbreekt in het huidige toeslagenstel-sel als het mogelijk is dat iemand in een kwetsbare positie over twee jaren intotaal ruim 7.000 euro aan huurtoeslag moet terugbetalen?Antwoord 7Voor mensen in een financieel kwetsbare positie kan het terugbetalen van teveel ontvangen toeslagen moeilijk of zelfs onmogelijk zijn. Juist voor hen zijner mogelijkheden om rekening te houden met individuele omstandigheden énis er is oog voor (een gebrek aan) financiële ruimte. Daarmee kan invullinggegeven worden aan de menselijke maat. Mensen die de toeslagschuld nietin één keer en ook niet in een standaardbetalingsregeling van 24 maandenkunnen voldoen, kunnen een maatwerkregeling krijgen die is afgestemd ophun persoonlijke situatie.Vraag 8Op welke wijze werkt u samen met organisaties als de Landelijke Cliënten-raad om mensen die zich melden met verwoestende gevolgen van één kleinfoutje zo goed mogelijk te helpen?4Betalingsachterstanden bij uitvoeringsorganisaties5Schuldenproblematiek in beeldTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel3 Antwoord 8Dienst Toeslagen pakt de meldingen van organisaties als deze doorgaans opvoor individuele behandeling en blijft in contact met de organisatie die hetprobleem van de burger onder de aandacht brengt. Ongeveer 800 maatschap-pelijke organisaties (landelijke, regionale en lokale organisaties) maken deeluit van het netwerk van Dienst Toeslagen. De Dienst Toeslagen hecht zeerveel waarde aan de samenwerking met deze organisaties zoals gemeentes,bibliotheken, UWV, SVB, de Nationale ombudsman en de Belangenbehartigervoor belastingplichtigen en toeslaggerechtigden. Uit deze samenwerkingkomen namelijk nuttige signalen van mensen naar boven die ergens opvastlopen. Ook worden dergelijke signalen verzameld en gebundeld, omvervolgens gebruikt te worden als voorstellen voor verbetermaatregelen ofzijn vertrekpunt voor beleidswijzigingen. De door de Inspectie BTD en deBelangenbehartiger gedeelde signalen worden hierin ook meegenomen. Derecent gepubliceerde Stand van de Uitvoering 2025 is mede gebaseerd op designalen uit het netwerk. Dit sluit aan bij het antwoord op vraag 2 waarinbeschreven wordt dat terugvorderingen (of nabetalingen) niet altijd tevoorkomen zijn, zonder het stelsel fundamenteel te herzien. Recentelijk heb ikhierover ook gesproken met een afvaardiging van de Landelijke Cliëntenraad,om ook hun visie op een fundamentele stelselherziening op te halen zodatdeze meegenomen kan worden in het vervolg.Vraag 9Zijn campagnes om toeslagenschulden terug te dringen en experimentenwaarbij de Belastingdienst de kinderopvangtoeslag automatisch verlaagtvolgens u ook maar symbolische maatregelen in het licht van hoe groot deproblematiek met toeslagen is?Antwoord 9Zoals ik in mijn beleidsprioriteitenbrief van 31 maart 2025 heb geschrevenzijn het terugdringen van terugvorderingen en het tegengaan van niet-gebruiktwee van mijn belangrijkste prioriteiten binnen het huidige toeslagenstelsel.6Er zijn de afgelopen jaren verschillende maatregelen uitgevoerd om aan dezedoelen bij te dragen, waaronder het wijzigen van aanvragen op basis vanafwijkingen in kinderopvang- en inkomensgegevens, het attenderen vanmensen met een mogelijk recht op zorgtoeslag of bijvoorbeeld een voorzichti-gere inkomensindexatie en een verkenning van een voorzichtig voorschot.Deze maatregelen, in combinatie met publiekscampagnes als «check, pas aanen door» dragen bij aan het terugdringen van terugvorderingen en hettegengaan van niet-gebruik.Uiteraard spelen er in de uitvoering uitdagingen die de effectiviteit van demaatregelen beperken. Dienst Toeslagen heeft bijvoorbeeld niet van iedereenvoldoende betrouwbare gegevens om de toeslaggegevens op aan te kunnenpassen. Zo beschikt Dienst Toeslagen niet over actuele inkomensgegevensvan mensen die een beloning ontvangen uit het economische verkeer andersdan loon, zoals winst en resultaat uit overige werkzaamheden. Op ditmoment wordt ambtelijk verkend of een dergelijke registratie kan wordengerealiseerd. Ook zijn niet alle (technische) wijzigingen binnen de uitvoeringop korte termijn door te voeren, mede door de verouderde staat van desystemen. Daarom wordt gewerkt aan verbeteringen op deze vlakken, doorde systemen te vernieuwen en de gegevenspositie te verbeteren. Tegelijker-tijd is het ook de realiteit dat binnen het huidige systeem de terugvorderin-gen en het niet-gebruik van toeslagen niet volledig kunnen worden voorko-men. Daarom blijft een hervorming van het belasting- en toeslagenstelselnoodzakelijk om deze problematiek op te lossen.Vraag 10Ziet u ook dat een fundamentele herziening nodig is van zowel het stelsel vansociale zekerheid als het stelsel van belastingen- en toeslagen? Zo ja, opwelke wijze gaat u prioriteit geven aan het uitvoeren van de Hervormingsa-genda Inkomensondersteuning?6Kamerstukken II, 2024/25, 36 708, nr. 8.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel4 Antwoord 10Een fundamentele hervorming van het belasting- en toeslagenstelsel is nodigom de problemen met het stelsel, waaronder terugvorderingen te verhelpen.Een hervorming vergt een integrale weging, met een tijdshorizon van bijvoorkeur meerdere kabinetsperiodes. Het kabinet had zich, naar aanleidingvan het Hoofdlijnenakkoord, in het Regeerprogramma als doel gesteld omwetgeving voor te bereiden voor het hervormen van het belasting- entoeslagenstelsel.7 Met de nieuwe financiering kinderopvang (en daarmee deherziening van het stelsel van de kinderopvangtoeslag) heeft het kabinet daareen stevige start mee gemaakt. De Internetconsultatie van het betreffendewetsvoorstel is inmiddels afgerond.8 Uw Kamer is eerder geïnformeerd dathet kabinet het passend vindt om zich op dit onderwerp bescheiden op testellen en hier geen richting meer aan te geven, voor zover het gaat overandere toeslagen en het stelsel als geheel.9 De opdrachtgevende beleidsde-partementen en Dienst Toeslagen gaan onverminderd door met het zoekennaar verbeteringen in het huidige stelsel om problemen met terugvorderin-gen voor burgers zoveel mogelijk te beperken.Vraag 11Bent u het eens met de lezing van de Dienst Toeslagen dat de groeiendeproblemen rondom toeslagenschulden deels komen doordat steeds meergeld wordt rondgepompt?Antwoord 11Afgelopen jaren zijn de bedragen waarvoor mensen in aanmerking komengegroeid. Met een hoger recht op toeslagen worden mensen ook kwetsbaar-der voor hogere terugvorderingen. Ook geldt dat er op dit moment meermensen in aanmerking komen voor toeslagen dan een aantal jaren geleden.Dit betekent dat meer mensen te maken kunnen krijgen met terugvorderin-gen. Zoals ook al genoemd bij de antwoorden op voorgaande vragen zijntegelijkertijd afgelopen jaren ook verschillende maatregelen genomen om deproblematiek van terugvorderingen en financiële stress als gevolg daarvan teverminderen. Dit neemt niet weg dat we moeten blijven werken aanverbetering, ook binnen het huidige toeslagenstelsel.Vraag 12Onderschrijft u de constatering dat een verhoging van het minimumloonzoals voorgesteld door de Commissie Sociaal Minimum ertoe leidt dat hetloon meer de basis van het inkomen wordt? Zo ja, waarom kiest u er dan nietvoor om een verhoging naar 18 euro per uur door te voeren om mensenminder afhankelijk te laten zijn van onzekere toeslagen?Antwoord 12Een verhoging van het minimumloon zou er in theorie toe kunnen leiden datinkomens voor een groter deel zouden bestaan uit loon en voor een kleinerdeel uit aanvullingen zoals toeslagen. Een verhoging van het wettelijkminimumloon vermindert de afhankelijkheid van toeslagen, doordat het loonstijgt en bijvoorbeeld de zorgtoeslag daalt. Daarentegen zal een hogerminimumloon wel kunnen leiden tot onwenselijke neveneffecten zoals hogerekosten voor lonen en hogere kosten voor de aan het minimumloon gekop-pelde uitkeringen. Dit vergt een zorgvuldige afweging en politieke besluitvor-ming. Het kabinet heeft gekozen voor een stabiele ontwikkeling van hetminimumloon, nadat het minimumloon in eerdere jaren aanzienlijk isverhoogd.Vraag 13Hoe neemt u de economische schade voor de maatschappij door psychischegevolgen zoals depressies vanwege financiële stress mee in uw beleid?Maakt dit deel uit van ramingen van de kosten en opbrengsten van mogelijkemaatregelen om het stelsel te hervormen?7Kamerstukken II, 2023/24, 36 471, nr. 96.8Overheid.nl | Consultatie Wet financiering kinderopvang9Kamerstukken II, 2025/26, 32 140, nr. 280.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel5 Antwoord 13In de uitvoering van Dienst Toeslagen en in de beleidsvorming door hetkabinet is de afgelopen jaren veel prioriteit gegeven aan het terugdringen van(hoge) terugvorderingen. Onderzoek laat zien dat terugvorderingen niet alleeneen financiële impact hebben maar ook voor stress zorgt die invloed kan zijnop de mentale gezondheid van mensen.10 Omdat financiële stress onderdeelis van de probleemanalyses over het toeslagenstelsel komt dit op verschil-lende manieren terug in de beleidsvorming van toeslagen. Ook is bekend datterugvorderingen het doenvermogen van mensen kan beïnvloeden. In debeleidsvormende fase wordt standaard ook het effect op het doenvermogenvan mensen bezien. Op deze wijze komen financiële stress en mentalegevolgen daarvan ook terug in de beleidsvorming. In kwantitatieve zin,bijvoorbeeld via ramingen, wordt financiële stress niet betrokken in debeleidsvorming van toeslagen.Vraag 14Kunt u deze vragen één voor één binnen drie weken beantwoorden?Antwoord 14Nee dit is niet gelukt. Om zorgvuldige beantwoording en afstemmingmogelijk te maken is op 18 november 2025 een uitstelbrief verzonden.10IBO Toeslagen Deelonderzoek 1, Eenvoud of maatwerk: uitruilen binnen het bestaande toesla-genstelsel, Bijlage bij Kamerstukken II, 2019/20, 31 066, nr. 540, Evaluatie Toeslagenstelsel2022: Kamerstukken II, 2022/23, 31 066, nr. 1158.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel6