Diederik van Dijk

Kansspelen

De heer Diederik van Dijk (SGP): Dank u, voorzitter. Als uit alle rapporten blijkt dat een kraan steeds meer water lekt, kun je twee dingen doen. Je kunt betere dweilen aanschaffen en mensen instrueren hoe ze de vloer droog moeten houden, maar er komt een moment waarop je de kraan gewoon moet dichtdraaien. Dat moment is wat de SGP betreft al lang en breed aangebroken. Hoeveel meer slachtoffers moeten er ten prooi vallen aan de gokindustrie voordat de staatssecretaris ook tot die conclusie komt? Er liggen inmiddels tal van rapporten en onderzoeken die laten zien welke desastreuze gevolgen gokken kan hebben: verslaving, schulden, psychische problemen en, bij een derde van de geïnterviewden met ernstige gokproblemen, zelfs suïcidaliteit. Sinds de kanalisatie van de onlinegokmarkt is het aantal mensen dat gokt bovendien fors toegenomen. Jongvolwassenen zijn daarbij bijzonder kwetsbaar. Toch lijkt de beleidsreactie vooral te zijn: hoe kunnen we deze groeiende markt beter reguleren? Als de markt zelf steeds meer mensen aan het gokken brengt, zijn maatregelen die alleen de gevolgen proberen te beperken dan niet gewoon symptoombestrijding? Betere zorgplicht, strengere limieten, meer toezicht en minder reclame zijn allemaal nodig. Maar zolang de kraan open blijft staan, blijft de vloer nat. Voorzitter. De belangrijkste aanbeveling van de initiatiefnota "Gegokt en verloren" van SGP en CDA is om niet alleen de randen van de markt te reguleren, maar de legalisering van online gokken terug te draaien. Draai de kraan dicht. Ook moeten illegale aanbieders harder worden aangepakt en moeten aanbieders die hun verantwoordelijkheid niet nemen, hun vergunning verliezen. Is de staatssecretaris bereid om het uitgangspunt van de kanalisatie opnieuw te beoordelen en daarbij ook het terugdraaien van de legalisering als serieuze beleidsoptie mee te nemen? Kan zij inzichtelijk maken welke maatschappelijke schade de legalisering tot nu toe heeft veroorzaakt en hoe die schade meeweegt in de beoordeling van het huidige beleid? Voorzitter. Wie de kraan niet dichtdraait, moet ook niet verbaasd zijn als het water via een andere plek naar buiten komt. Dat geldt bij uitstek voor gokreclame. Een verbod op reclame voor alleen online gokken kan ertoe leiden dat aanbieders hun marketing verplaatsen naar andere kansspelen. Waarom zouden we de ene gokvorm onzichtbaar maken, terwijl we de andere volop blijven aanprijzen? De SGP wil daarom een volledig reclameverbod voor alle gokproducten, ook loterijen. Kan de staatssecretaris toezeggen dat zij een volledig reclameverbod voor alle kansspelen gaat uitwerken? Zo nee, welke concrete onderbouwing heeft zij dat een gedeeltelijk reclameverbod niet leidt tot verschuiving van reclame naar andere kansspelen? Voorzitter. Als we de brieven van de staatssecretaris moeten geloven, wil de overheid haar burgers beschermen tegen gokschade. Tegelijkertijd houdt diezelfde overheid via staatsdeelnemingen in de Staatsloterij en Holland Casino een groot deel van de kansspelmarkt in stand. Hoe kan de overheid geloofwaardig waarschuwen voor de risico's van gokken als zij zelf kansspelen blijft aanbieden? Vindt de staatssecretaris het verantwoord dat de overheid zelf onderdeel blijft van een markt waarvan zij tegelijkertijd de schadelijke gevolgen probeert te beperken? Is de staatssecretaris bereid zich achter het eeuwenoude standpunt van de SGP te scharen dat de Staatsloterij moet worden afgeschaft en is zij bereid een scenario uit te werken waarin de overheid zich volledig terugtrekt uit het aanbieden en exploiteren van kansspelen? Voorzitter. Jongvolwassenen verdienen betere bescherming tegen de klauwen van de gokmarkt. De voorgenomen verhoging van de minimumleeftijd naar 21 jaar is wat de SGP betreft noodzakelijk en moet snel worden ingevoerd. Dat de staatssecretaris hier nu toch vanaf ziet, laat wat de SGP betreft zien dat het kabinet nog steeds te veel in de houdgreep van de gokbranche zit. Wanneer is volgens de staatssecretaris de aanpak van de illegale markt voldoende geslaagd om de leeftijdsverhoging toch door te voeren? Erkent de staatssecretaris dat de kanalisatie ertoe heeft geleid dat de problemen alleen maar erger zijn geworden? Is zij bereid daarom alle mogelijke maatregelen te treffen om dit terug te dringen? Tot zover, voorzitter. Dank u.

De heer Diederik van Dijk (SGP): Ik realiseer me heel erg goed dat een kraan helemaal dicht krijgen altijd vrij onmogelijk zal zijn, maar er kan wel veel meer aan te doen zijn. Het punt waar ik hier vooral de vinger bij leg, is dat reguleren ook normaliseren is. Ook als het gaat om online gokken, waar de overheid als het ware een keurmerkje op heeft gezet, straal je naar jongvolwassenen uit: het is normaal en goed als jij een gokje waagt. Kijk naar de desastreuze gevolgen en naar wat de kanalisatie tot nu toe heeft opgeleverd, in slechte zin. Experts waarschuwen: denk erom, want eigenlijk is de kanalisatie, de legalisering van online gokken, nog maar heel recent; de echte golf aan negatieve effecten moet nog komen. Kijkend daarnaar vind ik het pad dat de heer Sneller voorstaat niet goed, net zomin als op het drugsterrein.

De heer Diederik van Dijk (SGP): Ik heb met belangstelling geluisterd naar collega Sneller. Ik vind het ook heel eerlijk hoezeer hij aan het begin van zijn betoog de grote schade als gevolg van gokken benoemde. Vervolgens, als het gaat over oplossingsrichtingen, krijg ik toch het idee dat hij vindt — ik zeg het wat kort door de bocht omdat dit een interruptie is — "oké, nog een nieuw likje verf voor de vangrail en dat is het dan wel." Staat dat in verhouding tot elkaar? Waarom niet bijvoorbeeld een serieuze maatregel bepleiten zoals de verhoging van de minimumleeftijd, om zo recht te doen aan de ernst van de nare consequenties van het gokken waarmee de heer Sneller zijn betoog begon?

De heer Diederik van Dijk (SGP): Dank voor deze inhoudelijke reactie. Ik ga er toch even op door. Neem zo'n verhoging van de minimumleeftijd. Ik begrijp heel goed hoe D66 daarin zit. Toch vrij onverwacht en ook best een beetje gemakkelijk wordt dat weggeschoven. Wat verzet zich er nou tegen? We kennen toch de positieve effecten die het kan hebben en die misschien iets kunnen doen aan de schade die de heer Sneller benoemde? Wat is voor de heer Sneller doorslaggevend om te zeggen: nee, zo'n verhoging van de minimumleeftijd moet je niet willen?

De heer Diederik van Dijk (SGP): Mijn laatste interruptie wil ik hier toch wel graag aan besteden. Reguleren van het legale aanbod en keihard aanpakken van de illegale aanbieders, zo vat ik even samen wat de heer Bikkers zei. Dan heb ik een hele concrete vraag: werkt het ook? Vindt de VVD, vindt de heer Bikkers, dat de kanalisatie zoals we die hebben meegemaakt, heeft gewerkt om de illegale markt aan te pakken? En uit welke cijfers of feiten blijkt dat dan? Werkt het verhaal dat de heer Bikkers heeft voorgehouden?

De heer Diederik van Dijk (SGP): Nou, een vraag ... Dit is natuurlijk een klein beetje uitlokking, want de staatssecretaris daagt ons eigenlijk uit om gerust de ruimte te nemen om te reageren. Die wil ik natuurlijk niet weigeren. Het ideaal van de betreffende initiatiefnota van CDA en SGP is: terugdraaien, de kraan dichtdraaien. Tegelijkertijd wil de SGP graag meewerken aan elke stap in de goede richting. Ik kan echter niet beloven dat ik ook het CDA meekrijg, dus dat moet ik nog even openlaten.

De heer Diederik van Dijk (SGP): Ik wil een heel klein beetje voortborduren op wat mijn collega van PRO eerder zei. ​Ik vroeg me af of deze afweging toch nog nader te objectiveren is, om te voorkomen dat je achter de feiten aan blijft lopen. Kunnen we afspreken met elkaar: als we over een jaar niet daar staan, dan … En dan het vervolg. Kamer en staatssecretaris kunnen elkaar daarbij helpen. Is dat denkbaar? Kan de staatssecretaris daarop reflecteren?

De heer Diederik van Dijk (SGP): Dank, voorzitter. Om in waarderende zin te beginnen: ik waardeer het dat de staatssecretaris volstrekt ernstig en zonder omwegen de negatieve gevolgen van het gokken heeft benoemd. Zij heeft het op geen enkele manier gebagatelliseerd. Dat is in ieder geval een heel belangrijk vertrekpunt. Wat de SGP betreft zou die analyse moeten leiden tot straffere maatregelen. Wij zien de legalisatie van online gokken echt als een grote vergissing. Ik denk dat we bereid zouden moeten zijn om daarop terug te komen. Dat zal vervolgd worden. Een verhoging van de leeftijd zouden we ook heel graag zien. Voor het overige lopen er nu een paar initiatieven dwars door elkaar heen. Daar is al melding van gemaakt. Het ideaal van de SGP blijft staan, maar we zijn graag bereid om te praten over elke stap in de goede richting, om in ieder geval zo veel mogelijk slachtoffers op dit terrein te voorkomen. Dank, voorzitter.