Vicky Maeijer

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202529 538Zorg en maatschappelijke ondersteuningNr. 367 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 februari 2025Ongeveer de helft van de volwassen Nederlanders voelt zich eenzaam.Bijna één op de zeven mensen voelt zich sterk eenzaam. Onder jongerenvoelt bijna twee derde zich eenzaam en bijna een kwart voelt zich zelfs ergeenzaam. Eenzaamheid is veel meer dan een onaangenaam gevoel.Vooral langdurige, sterke eenzaamheid kan leiden tot mentale gezond-heidsproblemen en minder meedoen in de samenleving. Uit recentonderzoek blijkt dat eenzaamheid ook schadelijk kan zijn voor je lichame-lijke gezondheid. Mensen die zich eenzaam voelen hebben meer kans opdiabetes en hart- en vaatziekten.1 Om dit probleem te erkennen en aan tepakken, heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) van eenzaamheidrecent een mondiale gezondheidsprioriteit gemaakt met een nieuwecommissie die gaat over sociale connectie.2De afgelopen maanden heb ik initiatieven bezocht die allemaal iets doenvoor mensen met eenzaamheidsgevoelens. Het is bewonderingswaardighoeveel mooie initiatieven en partijen zich, zowel landelijk als lokaal, voordeze mensen inzetten. Ik heb met mijn eigen ogen gezien hoe hard dezeinzet nodig is.Het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid (2018–2025) heeft geleid toteen veelzijdig en sterk netwerk van gemeenten, landelijke en lokaleorganisaties, bedrijven, burgerinitiatieven en instellingen omeenzaamheid in Nederland te verminderen. Zij werken aan meerverbinding en ontmoeting in het dagelijkse leven van mensen. In stratenen wijken; in buurtcentra en bij mensen thuis. Zij zijn er voor mensen dieer alleen voor staan en/of zich eenzaam voelen.1C. Shen e.a., «Plasma proteomic signatures of social isolation and loneliness associated withmorbidity and mortality», NHB 20252WHO Commission on Social Connection (WHO.int) kst-29538-367ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 538, nr. 3671 In deze brief geef ik een overzicht van de belangrijkste resultaten over hetjaar 2024. Dit doe ik langs de drie actielijnen van het actieprogramma. Ookgeef ik een vooruitblik op de prioriteiten voor 2025. Ten slotte ga ik in ophet vervolg van het actieprogramma vanaf 2026: de Structurele aanpakEén tegen eenzaamheid.Actielijn 1: Meer bewustwording in de samenleving overeenzaamheidHet actieprogramma zet in op het herkennen van signalen vaneenzaamheid, het bespreekbaar maken van het onderwerp en hetondernemen van actie; voor jezelf en de ander. Dit gebeurt onder meermet een publiekscampagne, de Week tegen Eenzaamheid en hetontwikkelen en toepassen van kennis.Eén tegen eenzaamheid-campagneMet de campagne wil ik mensen het vertrouwen geven dat zij zelf ietskunnen doen tegen eenzaamheid, voor zichzelf of een ander. Mensen diezich (beginnend) eenzaam voelen, evenals hun omgeving, wordenaangezet tot actie door kleine handelingen te laten zien: een klein gebaarof een kleine stap kan het verschil maken.De campagne was afgelopen jaar in twee periodes te zien op tv, online ente beluisteren in podcasts en op de radio. In de tweede periode zijn ookactiverende sociale media posts toegevoegd om mensen die weinigsociale contacten hebben concrete handvatten te bieden hoe ze diekunnen uitbreiden door iets te doen dat zij leuk vinden, samen metanderen. Voorbeelden hiervan zijn samen sporten, samen wandelen envrijwilligerswerk doen.Eind 2024 is het aantal mensen toegenomen dat weleens iets tegeneenzaamheid heeft gedaan voor zichzelf of voor iemand anders met(beginnende) eenzaamheidsgevoelens ten opzichte van de start van decampagne in 2023 (respectievelijk van 73% naar 81% en van 80% naar86%). In deze periode is het vertrouwen bij mensen die zich eenzaamvoelen dat zij iets tegen hun (beginnende) eenzaamheidsgevoelenskunnen doen en het gevoel bij omstanders dat zij iets kunnen doen vooriemand met (beginnende) eenzaamheidsgevoelens stabiel gebleven(respectievelijk rond 60% en 75%).Campagne Hey, het is okéDe Hey, het is oké-campagne, gericht op jongeren met beginnendementale klachten in de leeftijd van 16 tot 25 jaar was afgelopen zomer. Hetdoel van deze campagne is om praten over beginnende mentale klachtente normaliseren. Eenzaamheid was één van de thema’s. De campagne isontwikkeld met input van de maatschappelijke organisaties Mind Us enJoin Us en had als hoofdboodschap «Praten lucht op als je je even nietoké voelt. Begin het gesprek op jouw manier». De campagne waszichtbaar op scholen en andere plekken waar jongeren komen, metposters en op sociale media. Uit de campagne-effectrapportage blijkt datjongeren vooral de verdiepende laag met verhalen en ervaringenwaarderen. Daarvoor werd samengewerkt met influencers enpodcastmakers.Ongeveer 4 op de 5 jongeren heeft een positieve houding als het gaat ompraten over hun gevoelens. De doelstelling dat meer jongeren zich goedin staat voelen om het gesprek met een vertrouwd persoon aan te gaan,werd in 2024 niet behaald. Wel stijgt het aandeel jongeren met eenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 538, nr. 3672 positieve houding bij de groep jongeren die al makkelijk over gevoelenspraat. Ook is sinds de start van de campagne in 2023 het vertrouwenpositief aan het ontwikkelen. De helft van de jongeren zegt na decampagne van 2024 (heel) veel vertrouwen te hebben dat het hen lukt omdeze gesprekken te voeren. Ongeveer hetzelfde percentage is van plan omals zij de komende tijd klachten zouden krijgen, te gaan praten metiemand die zij vertrouwen. De campagne wordt vaak herkend (67%).Jongeren vinden het belangrijk dat de overheid aandacht besteedt aanmentale gezondheid en het praten over je gevoelens.Eén overzichtelijke plek met informatieIn december 2024 is de website www.eentegeneenzaamheid.nl vernieuwden samengevoegd met www.eenzaam.nl. Dit levert één overzichtelijkewebsite op waar iedereen informatie vindt die iets wil doen omeenzaamheid te verminderen en voorkomen. Of dat is als persoon of alsgemeente, organisatie of bedrijf.Week tegen EenzaamheidDe Week tegen Eenzaamheid wil helpen het taboe op eenzaamheid tedoorbreken. Dit gebeurt door eenzaamheid te agenderen, bespreekbaar temaken en mensen bewust te maken van het thema. Tijdens de weekworden door heel het land honderden activiteiten georganiseerd waarmensen elkaar kunnen ontmoeten en nieuwe contacten kunnen leggen.Van 26 september tot en met 2 oktober 2024 vond de vijftiende Weektegen Eenzaamheid plaats:•Bijna alle gemeenten die zijn aangesloten bij het actieprogramma (250)organiseerden iets voor hun inwoners tijdens de Week tegenEenzaamheid.•Gemeenten en initiatiefnemers van een activiteit konden kosteloosgebruik maken van het «Kom-Erbij pakket», samengesteld engefaciliteerd vanuit het actieprogramma. Dit pakket, met communica-tiemiddelen en aankledingsmaterialen, werd 680 keer aangevraagdvoor activiteiten waar zeker 50.000 personen aan deelnamen.•Het actieprogramma opende de Week tegen Eenzaamheid met eennetwerkconferentie. De landelijke opening bracht bijna 800 deelnemerssamen, waaronder vertegenwoordigers van maatschappelijkeorganisaties, bedrijven uit de Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid,wethouders, beleidsmedewerkers, ervaringsdeskundigen, vrijwilligersen professionals.•De Week tegen Eenzaamheid kreeg ook dit jaar veel media-aandacht.Zo waren er bij de publieke omroep veel programma’s en documentai-res te zien waarin het thema eenzaamheid centraal stond. Ook delandelijke publiekscampagne zorgde tijdens de week voor extraaandacht voor het thema op tv, radio en social media.•Met de ZorgSaamWonen Award was er aandacht voor de inrichtingvan de fysieke leefomgeving om contact tussen mensen te stimuleren.In opdracht van het actieprogramma rijkte kennisplatform ZorgSaam-Wonen deze prijs uit. Het thema was «Goed je weer te zien! – Plekkenvoor alledaagse ontmoeting». De publieksprijs ging naar Buurttafel &Buurtbibliotheek uit Koudekerke, terwijl de jury koos voor Michi-Noekiuit GroningenOm te laten zien wat alle activiteiten, projecten en initiatieven voormensen betekenen maakte Bert van Leeuwen, aanjager van Eén tegeneenzaamheid, een video3 tijdens de Week tegen Eenzaamheid. Hij was inUtrecht op de landelijke COC Community Day waar ambassadeurs van3Week tegen Eenzaamheid | Gemeenten en organisaties | Eén tegen eenzaamheidTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 538, nr. 3673 Roze50+ vertelden over eenzaamheid onder «roze ouderen»; hij was bijHet Danspaleis op het Kom Erbij Festival in Almere; en in Leiden sprak hijmet onder meer jongeren die deelnamen aan de Steljevoor-campagneonder treinreizigers, een initiatief van NS, ProRail en Join Us.Zelf sprak ik in de Week tegen Eenzaamheid deelnemers en de initiatief-nemer van Stichting Thuisgekookt, een initiatief dat sociale verbindingstimuleert. Buurtgenoten Cees en Martin vertelden hoe zij elkaar dankzijdit initiatief hebben leren kennen. Voor hen betekent het wekelijksontvangen van een maaltijd veel meer dan alleen een bord eten; hetsociale contact dat daarbij ontstaat is minstens zo waardevol. Daarnaastbezocht ik Resto VanHarte, een initiatief dat zich inzet tegen eenzaamheiddoor ontmoetingen te faciliteren tussen buurtbewoners in hun socialebuurtrestaurants. Ik was aanwezig bij de opening van hun nieuwstelocatie in Zaandam die mede mogelijk wordt gemaakt door Albert Heijn.Deze samenwerking is een mooi voorbeeld van hoe partijen uit deNationale Coalitie tegen Eenzaamheid elkaar versterken.Wetenschappelijke adviescommissieOok het afgelopen jaar hebben de leden van de Wetenschappelijkeadviescommissie (WAC) van Eén tegen eenzaamheid op allerlei manierenhun bijdragen geleverd aan het actieprogramma.Een commissielid schreef de handreiking Aan de slag met eenzaamheidop de werkvloer.4 Daarnaast verzorgde de commissie een deelsessie overhet sociaal-netwerkadvies tijdens de landelijke opening van de Weektegen Eenzaamheid. Dat advies was ook het onderwerp van een artikel datvier van de commissieleden publiceerden in het Tijdschrift voor Gezond-heidswetenschappen.5 Tot slot begon de commissie in 2024 met devoorbereiding van een advies over hoe overheidsbeleid in diversemaatschappelijke sectoren kan bijdragen aan het verminderen vaneenzaamheid. Dit advies zal naar verwachting na de zomer verschijnen.Eenzaamheid onder kinderenUit onderzoek naar eenzaamheid onder kinderen van 10 tot 15 jaar,uitgevoerd door onderzoekers van het Verwey-Jonker Instituut en deUniversiteit Utrecht in opdracht van Kinderpostzegels, blijkt één op de tienkinderen zich vaak tot altijd eenzaam te voelen.6 Op basis van hungesprekken met de kinderen benadrukken de onderzoekers dat dekinderen zelf graag in gesprek willen over die gevoelens. Als het taboe opeenzaamheid afneemt en eenzaamheid een «normaal» gesprekson-derwerp wordt, helpt dat om eenzaamheid vroegtijdig te signaleren enaan te pakken. Kinderpostzegels heeft zich in 2024 aangesloten bij deNationale Coalitie tegen Eenzaamheid en samen verkennen we hoe weopvolging kunnen geven aan de adviezen uit het onderzoek.Effectieve interventiesBegin 2024 verschenen de uitkomsten van een leertraject waarin negeneigenaren van eenzaamheidsinterventies gezamenlijk aan de slag gingenom de werkzame elementen van hun interventies te expliciteren.74Handreiking Aan de slag met eenzaamheid op de werkvloer (eentegeneenzaamheid.nl)5A. Machielse e.a., 2024. «Wat is een gezond sociaal netwerk? Reflecties bij het sociaal-netwerkadvies», TSG 2024, afl. 12, p.145-149.6Onderzoek: in elke klas voelen 2 tot 3 kinderen zich eenzaam | Kinderpostzegels (Kinderpostze-gels.nl)7Wat doe jij met eenzaamheid? Waarderen en gebruiken wat werkt voor praktijk en beleid(ZonMw.nl)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 538, nr. 3674 Daarnaast vonden verschillende interventies hun weg naar de doorMovisie beheerde Databank Effectieve sociale interventies, waarinintussen 26 interventies tegen eenzaamheid zijn opgenomen.8StichtingJoin Us startte in 2024 haar onderzoek naar de ervaringen van eenzamejongeren met hun interventie, om op basis daarvan de effectiviteit van deinterventie te kunnen onderzoeken en verbeteren. Aan de UniversiteitLeiden verleende ik een subsidie om onderzoek naar de effectiviteit van deinterventie «Creatief leven» mogelijk te maken.Nationale WetenschapsagendaDe consortia die in het kader van de Nationale Wetenschapsagenda bij vijfdoelgroepen onderzoek doen naar oorzaken en aard van eenzaamheid,het taboe op eenzaamheid en een effectieve aanpak ervan, zijn in 2024van start gegaan. Daarnaast hebben zij in december 2024 een gezamenlijkvoorstel voor een «dwarsdoorsnijdend project» ingediend bij de Neder-landse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Dit moet leiden toteen gezamenlijke strategie voor het ontwerpen en opzetten van nieuweaanpakken om eenzaamheid te verminderen en tot deskundigheidsbevor-dering van (toekomstige) professionals en vrijwilligers. Het project loopttot en met 2028, dan moet een duurzaam lerend netwerk rond het themaeenzaamheid zijn ontstaan, dat ook na afloop van het onderzoekspro-gramma blijft voortbestaan.Vooruitblik 2025De Eén tegen eenzaamheid-campagne loopt door met campagnemo-menten in het voorjaar en rond de Week tegen Eenzaamheid. In lijnmet de meerjaren strategie van de campagne is deze in 2025 gerichtop het stimuleren van mensen als zij behoefte hebben aan sociaalcontact om een (structurele) activiteit te ondernemen. De Week tegenEenzaamheid 2025 is van donderdag 25 september tot en metwoensdag 1 oktober. De Week wordt geopend tijdens de netwerk-conferentie Landelijke opening Week tegen Eenzaamheid opwoensdag 24 september.Ook in 2025 zet ik mij in voor onderzoek naar de effectiviteit vaneenzaamheidsinterventies. Zo vraag ik Movisie om beloftevolleinitiatieven te ondersteunen bij het beschrijven van hun aanpak vaneenzaamheid, zodat die kunnen worden opgenomen in de databankmet effectieve interventies.Actielijn 2: Meer maatschappelijk initiatief tegen eenzaamheidMaatschappelijke organisaties hebben een belangrijke rol in het vermin-deren en voorkomen van eenzaamheid. Met deze actielijn geef ik eenimpuls aan die initiatieven. Dat doet het actieprogramma met een breednetwerk aan partners in de Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid, eenondersteuningsaanbod en met het Oranje Fonds in het programmaVerminderen eenzaamheid.Nationale Coalitie tegen EenzaamheidDe Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid bestaat eind 2024 uit 206landelijke bedrijven en organisaties. De coalitie is het afgelopen jaarverder verbreed met onder meer organisaties die zich inzetten op8Interventies | Movisie (movisie.nl)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 538, nr. 3675 eenzaamheid bij belangrijke risicogroepen.9 Voorbeelden van nieuwepartijen die in 2024 zijn toegetreden, zijn: MBO Raad, MantelzorgNL,Vereniging van Openbare Bibliotheken, Vrouwen van Nu, EMB Nederland(belangenvereniging voor ouders van kinderen met een ernstigmeervoudige beperking), ABCdate (contact voor mensen met eenverstandelijke beperking), Stichting Kinderpostzegels en COC Nederland.Ook dit jaar heeft het actieprogramma netwerkmogelijkheden georgani-seerd om deelnemers actief aan elkaar te verbinden. In de Week tegenEenzaamheid 2024 is er bijvoorbeeld een samenwerking tussen BeterHoren en de Luisterlijn ontstaan.OndersteuningsaanbodOm bedrijven en organisaties beter te kunnen ondersteunen in hun inzettegen eenzaamheid is in 2024 een toolkit voor bedrijven en organisatiesontwikkeld.10 De toolkit bestaat uit handvatten, nuttige tips en praktijk-voorbeelden van bedrijven uit de Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid.Hiermee kunnen bedrijven meer duurzame impact maken op het thema,bijvoorbeeld door samen te werken met een maatschappelijk initiatief ofeenzaamheid te signaleren. Daarnaast is er een handreiking ontwikkeldvoor werkgevers over eenzaamheid onder medewerkers.11 Afgelopen jaaris ook de Etalage Maatschappelijke initiatieven gelanceerd, een onlineoverzicht van maatschappelijke initiatieven tegen eenzaamheid.12 Metdeze etalage kunnen gemeenten maatschappelijke initiatieven betervinden. Bijvoorbeeld om mee samen te werken voor de lokale aanpak vaneenzaamheid.Programma Verminderen EenzaamheidMet het programma Verminderen Eenzaamheid (2023–2025) versterkenhet Oranje Fonds en het Ministerie van VWS gezamenlijk maatschappe-lijke initiatieven die zich richten op het voorkomen, verminderen enverzachten van eenzaamheid, zodat zij toekomstbestending hun werkkunnen uitvoeren. Inmiddels hebben vijftig initiatieven een financiëlebijdrage ontvangen. In 2024 was het thema van de Appeltjes van Oranje,een prijs voor maatschappelijke initiatieven uitgereikt door de Koning,«Eenzaamheid verminder je samen». Van de tien genomineerdenontvingen vijf initiatieven financiering vanuit het programma VerminderenEenzaamheid. In 2024 is ook het Corona Sociaal HerstelfondsEenzaamheid van het Oranje Fonds afgerond. Dit programma had als doelom een impuls te geven aan sociale initiatieven die eenzaamheid ondervolwassenen voorkomen of verminderen (voor de resultaten zie bijge-voegde infographic)Vooruitblik 2025Dit jaar wordt de inzet op duurzame samenwerkingen binnen deNationale Coalitie tegen Eenzaamheid voorgezet door actieveverbindingen te maken en netwerkmomenten te creëren. Ook wordtin 2025 ingezet op een nieuwe sector, namelijk: het onderwijs. Voor(basis tot en met WO) scholen wordt een handreiking ontwikkeld hoezij eenzaamheid kunnen voorkomen en verminderen in de klas. Tot9Mensen met een lage sociaal economische status, mensen met gezondheidsproblemen,mensen met een partner met gezondheidsproblemen, niet-westerse migratieachtergrond,jongvolwassenen.10Toolkit voor bedrijven en organisaties | Gemeenten en organisaties (eentegeneenzaamheid.nl)11Een betrokken werkgever zijn | Toolkit voor bedrijven en organisaties (eentegeneenzaam-heid.nl)12Maatschappelijke initiatieven in de etalage | Gemeenten en organisaties (eentegeneenzaam-heid.nl)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 538, nr. 3676 slot wordt de verbinding van landelijke partners met de lokaleaanpak eenzaamheid verstevigd, onder andere door de Etalage metmaatschappelijke initiatieven verder te ontwikkelen.Actielijn 3: In alle gemeenten een lokale aanpak tegeneenzaamheidMet deze actielijn zet ik in op het verstevigen van de lokale aanpak vangemeenten die meedoen met de beweging tegen eenzaamheid. Deafgelopen jaren is opgemerkt dat een sterk lokaal netwerk van inwoners,organisaties, ondernemers en maatschappelijke initiatieven onmisbaar isvoor een sterke lokale aanpak tegen eenzaamheid. Gemeenten zijn sindsde Wmo 2015 verantwoordelijk voor het verminderen van eenzaamheidonder hun inwoners. Het actieprogramma biedt een landelijk onder-steunend kader dat gemeenten helpt bij een effectieve aanpak entegelijkertijd ruimte laat voor lokale invulling. Daarnaast krijgengemeenten vanuit de brede specifieke uitkering (brede SPUK) van hetGezond en Actief Leven Akkoord (GALA) tot en met 2025 financiëlemiddelen om hun aanpak eenzaamheid op te zetten of te versterken.In 2024 is 80% van alle gemeenten aangesloten bij Eén tegeneenzaamheid. Daarvan werkt ruim 80% met een lokale coalitie tegeneenzaamheid. Dit is vergelijkbaar met een jaar geleden en in lijn met dekoers waar het actieprogramma in 2024 op heeft ingezet: minder actieveacquisitie van nieuwe gemeenten en meer inzet op het op een duurzamemanier voortzetten van de reeds aangesloten gemeenten, waarbijondersteuning wordt geboden langs vijf pijlers.13 Hieronder staan perpijler de resultaten van 2024, aan de hand van cijfers uit de jaarlijksebenchmark die ik uit laat voeren om het lokale eenzaamheidsbeleid inkaart te brengen. Het volledige benchmarkrapport is als bijlagetoegevoegd.Pijler 1: Bestuurlijk commitmentVan de gemeenten die deelnamen aan de benchmark (157 gemeenten)geeft 37% aan dat de wethouder zich actief inzet om eenzaamheid teverminderen en te voorkomen. Het aantal gemeenten met een structureelbudget voor eenzaamheid is gedaald van 34% in 2023 naar 24% in 2024. In2024 heb ik ingezet op bestuurlijk commitment door:•Een concept raadsinformatiebrief te laten opstellen die beleidsmede-werkers van gemeenten kan helpen het thema te agenderen in degemeenteraad. Bijvoorbeeld om de lokale aanpak bespreekbaar temaken of om de gemeentelijke resultaten van de benchmark tebespreken.•Tijdens de landelijke opening van de Week tegen Eenzaamheid is eensessie specifiek voor wethouders georganiseerd met als onderwerpwaarom een effectieve aanpak van eenzaamheid in hun gemeenteloont, ook in relatie tot andere maatschappelijke opgaven binnen hetsociaal domein.Gemeente Hilversum is een goed voorbeeld van bestuurlijk commitmentop het thema eenzaamheid. Hilversum is één van de weinige gemeentendie tot 2030 structureel geld voor heeft vrijgemaakt voor dit onderwerp.Dit budget wordt ingezet voor allerlei initiatieven van bewoners enwelzijnsorganisaties, programma’s op scholen, campagnes en meer.14131. Bestuurlijk commitment, 2. Creëer een sterk netwerk, 3. Betrek mensen met gevoelens vaneenzaamheid zelf, 4. Duurzame aanpak, 5. Monitoren en evalueren14Deze wethouder wil iets doen tegen eenzaamheid. «Weet wie je buren zijn en ben bereid ietsvoor elkaar te doen» (Trouw.nl)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 538, nr. 3677 Pijler 2: Creëer een sterk netwerkIn 2024 heeft 81% van de gemeenten een lokale coalitie (of netwerk)opgezet voor de aanpak eenzaamheid. Naast de gemeenten zelf spelenzorg- en welzijnsorganisaties altijd een rol in de lokale coalitie. Daarnaastzitten bibliotheken (85%) en betrokken inwoners (84%) vaak in de lokalecoalitie. In 2024 heb ik ingezet op deze pijler door:•De Eén tegen eenzaamheid-adviseurs hebben binnen hun ondersteu-ning ingezet op het uitvoeren van een stakeholderanalyse voorgemeenten. Dit betreft een interne analyse om samenwerking binnengemeenten te stimuleren; en een externe analyse om de lokale coalitiete versterken.•In 2024 adviseerde en ondersteunde een kwartiermaker gemeenten bijhet inzetten van Maatschappelijke Diensttijd (MDT) tegen Eenzaam-heid. MDT tegen Eenzaamheid brengt ouderen en jongeren samen. Zowordt eenzaamheid onder ouderen verminderd, is er een toename inhet welzijn van de jongeren en worden de zorgkosten van degemeente teruggedrongen.15In aanloop naar de Week tegen Eenzaamheid bracht ik op 16 september2024 een bezoek aan gemeente Lelystad. Gemeente Lelystad is een mooivoorbeeld van een gemeente met een brede lokale coalitie van ruim 80partijen die allemaal vanuit hun eigen kernactiviteiten een verschil maken.Wandelend sprak ik met inwoners over hoe zij een stap zetten om zichminder eenzaamheid te voelen en hoe een schakel uit het brede netwerktegen eenzaamheid in Lelystad voor hen van betekenis was. Middels hun«Ronde Tafel Eenzaamheid» en themawerkgroepen is een sterk en actieflokaal netwerk ontstaan waarin veel energie en daadkracht aanwezig is.Pijler 3: Betrek mensen met gevoelens van eenzaamheid zelfVolgens 56% van de gemeenten vormt het betrekken van mensen meteenzaamheid een grote uitdaging. Toch worden eenzame mensen in 55%van de gemeenten betrokken bij het eenzaamheidsbeleid. Gemeentenhebben in hun beleid expliciet aandacht voor specifieke doelgroepen,zoals ouderen en mantelzorgers. Om de lokale aanpak in het verminderenen tegengaan van eenzaamheid beter te laten aansluiten bij de behoeftevan de doelgroep, is het belangrijk om de doelgroep te laten meedenkenen meedoen in de ontwikkeling van die aanpak. Daarom organiseerde hetactieprogramma vorig jaar de masterclass «Betrek de doelgroep zelf»waar Movisie, gemeenten Utrecht en Waalwijk en een ervaringsdes-kundige meer vertelden over hoe gemeenten dit kunnen aanpakken doormiddel van panels en het delen van verhalen. Ook is het onderdeel van detoolkit voor gemeenten.Uit de benchmark blijkt dat de doelgroep met een migratieachtergrondvaker specifieke aandacht krijgt dan voorheen. In dat kader heeft hetactieprogramma in 2024 samengewerkt met een kwartiermaker die zesgemeenten adviseerde over het bereiken en betrekken van mensen meteen migratieachtergrond bij de lokale aanpak eenzaamheid. Over degeleerde lessen is een artikel gepubliceerd16 en tijdens de landelijkeopening van de Week tegen Eenzaamheid ging een deelsessie over ditthema.15Maatschappelijke-Businesscase-MDT-tegen-eenzaamheid.pdf16Aansluiting zoeken bij inwoners met een migratieachtergrond in aanpak tegen eenzaamheid |Toolkit voor gemeenten (eentegeneenzaamheid.nl)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 538, nr. 3678 Pijler 4: Duurzame aanpakEen zeer groot deel van de ondervraagde gemeenten (91%) geeft aan datzij gebruik maakt van best practices. Daarnaast maakt 83% van degemeenten gebruik van de ondersteuning door Eén tegen eenzaamheid-adviseurs. Dat er verschillende manieren zijn om de aanpak te verduur-zamen werd duidelijk in de masterclass die georganiseerd is overintegraal werken aan eenzaamheid. Gemeente Leeuwarden vertelde hoeze verschillende thema’s en de bijbehorende financiële middelencombineren, de projectleider van een sociaal ontwikkelbedrijf in gemeenteBoxtel lichtte toe hoe zij aanhaken op het lokale eenzaamheidsbeleid en ingemeente Waddinxveen is eenzaamheid opgenomen in het leefstijlplan.In 2024 heeft het actieprogramma ingezet op het verduurzamen van delokale aanpak door:•De toolkit voor gemeenten is in 2024 verbeterd. 17 Er is een ontwerp-en verbetertraject gevolgd waardoor hij beter aansluit bij de behoeftenvan lokale gebruikers. De nieuwe toolkit bestaat uit zes onderdelen:lokaal beleid maken, lokale coalitie vormen, eenzaamheid signaleren,bij de doelgroep aansluiten, campagne voeren, en de aanpak monito-ren en is gevuld met tools en goede voorbeelden.•In 2024 heeft het actieprogramma ingezet op regionale leernetwerkenom uitwisseling over kennis over (de aanpak van) het thema eenzaam-heid te bewerkstelligen. De Eén tegen eenzaamheid-adviseurs halen opwelke thema’s leven binnen gemeenten in de regio en faciliteren debijeenkomst. In 2024 heeft 80% van de gemeenten kunnen deelnemenaan een regiobijeenkomst.Pijler 5: Monitoren en evaluerenIn 2024 monitort en evalueert 70% van de gemeenten het lokale eenzaam-heidsbeleid. Evaluaties worden regelmatig uitgevoerd in het kader vansubsidieverantwoordingen. Vaak wordt de GGD gezondheidsmonitor voorde monitoring gebruikt. Met deze gegevens kunnen gemeenten hetaanbod aanpassen en effectiever maken. Tijdens de masterclass overevalueren geeft gemeente Edam-Volendam aan dat ze het overkoepelendebeeld van de monitor van de GGD aanvullen met opgehaalde feedback ofervaringen uit de wijken. Gemeente Lelystad heeft een meerjarenplanopgesteld voor de monitoring en evaluatie aan de hand van de vijf pijlersvan Eén tegen eenzaamheid. Er wordt gebruik gemaakt van lokale cijfersen storytelling die ze in de vorm van een factsheet aan de gemeenteraadaanbieden.Signaleren van eenzaamheidHoe eerder eenzaamheid wordt (h)erkend, hoe meer je kunt doen voorjezelf of een ander. Daarom is het van belang dat veel verschillendeorganisaties hun signaal kunnen doorgeven als ze zich zorgen maken,bijvoorbeeld bij contactberoepen of op de werkvloer. De samenwerking eninspanningen van PostNL en Sociaal Werk Nederland hebben ertoe geleiddat inmiddels in 260 gemeenten door post- en pakketbezorgers eensignaal kan worden doorgegeven aan de lokale sociaalwerkorganisatie ofGGD, als zij het gevoel hebben dat het niet goed gaat met een inwoner. In2024 zijn bijna 600 meldingen van post- of pakketbezorgers gedaan diezich zorgen maakten. Op deze manier kan conform AVG-richtlijnenvroegtijdig eenzaamheid worden gesignaleerd en zo vroeg mogelijk eeninwoner worden geholpen met passende ondersteuning. In de toolkit voor17Toolkit voor gemeenten | Gemeenten en organisaties (eentegeneenzaamheid.nl)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 538, nr. 3679 gemeenten wordt specifieke ondersteuning geboden voor het signalerenvan eenzaamheid.Vooruitblik 2025Uit de benchmark blijkt dat gemeenten zich actief inzetten voor deaanpak van eenzaamheid en dat zij veelvuldig gebruikmaken van deondersteuning van het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid,zoals de adviseurs, toolkit en best practices. Tegelijkertijd blijkt datde structurele bekostiging van het beleid in toenemende mate eenuitdaging vormt. Tot de Week tegen Eenzaamheid 2025 zet ik de éénop één ondersteuning richting gemeenten voort waarbij de nadrukligt op het werken met een integrale lokale aanpak. Ik blijft deuitwisseling over eenzaamheid onder gemeenten bevorderen door inte zetten op regiobijeenkomsten. Het streven is om alle gemeentenin Nederland de kans te bieden om deel te nemen aan dezebijeenkomsten. Dit jaar breiden PostNL en Sociaal Werk Nederlandhun project verder uit. In het voorjaar inventariseren we hoesociaalwerkorganisaties goed opvolging kunnen geven aan deanonieme meldingen over onder meer eenzaamheid.Structurele aanpak Eén tegen eenzaamheid vanaf 2026In de hoofdlijnenbrief over de Wet Maatschappelijke Ondersteuning18schreef ik al dat ik het als mijn belangrijke opdracht zie om de komendeperiode samen met gemeenten, maatschappelijke partners en mensen uitde samenleving de sociale basis verder te versterken. Vanaf 2026 geef ikhet actieprogramma Eén tegen eenzaamheid een vervolg met deStructurele aanpak Eén tegen eenzaamheid, een aanpak die bijdraagt aaneen sterke en gezonde sociale basis.Het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid werd in 2018 gelanceerd omeen extra impuls te geven om eenzaamheid te verminderen onderouderen. In de vervolgaanpak in 2022 is de aanpak gecontinueerd enuitgebreid naar alle leeftijden met ook tijdelijk extra middelen voor onderandere gemeenten. Door de inzet van gemeenten, de Nationale Coalitietegen Eenzaamheid en tal van maatschappelijke organisaties is een sterknetwerk ontstaan. Het actieprogramma is aangekomen in het laatste jaar,maar de maatschappelijke opgave om eenzaamheid te voorkomen enverminderen blijft. Daarom werk ik aan een Structurele aanpak Eén tegeneenzaamheid vanaf 2026 waarbij gemeenten, organisaties, maatschappe-lijke initiatieven, kennisinstellingen, bedrijven en rijksoverheid zich sameninzetten voor meer verbinding en ontmoeting in het dagelijkse leven vanmensen. Door eenzaamheid te signaleren en mensen te ondersteunen omin actie te komen en een stevig sociaal netwerk op te bouwen.In de Structurele aanpak wordt samengewerkt met voornoemde partijenopdat mensen meer naar elkaar omkijken en in actie komen als ze zicheenzaam voelen of eenzaamheid bij een ander herkennen. Daarom krijgende campagne en de jaarlijkse Week tegen Eenzaamheid een vervolg in deStructurele aanpak. Ook beoog ik dat in de hele samenleving, in allesectoren, gemeenten, organisaties, maatschappelijke initiatieven,kennisinstellingen en bedrijven zich blijvend inzetten voor het versterkenvan de sociale verbinding met specifieke aandacht voor eenzaamheid. Deinzet van de Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid zie ik als een belangrijkonderdeel om voort te zetten. Tevens wil ik de regionale leernetwerkenblijven inzetten voor de uitwisseling tussen gemeenten. De één op éénondersteuning van gemeenten door adviseurs stopt na 2025. Tot slot zet ik18Kamerstukken 2024, 29 538, nr. 365Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 538, nr. 36710 in op dat meer kennis beschikbaar komt over eenzaamheid en dat dezekennis wordt toegepast in de praktijk.In de komende maanden werken we samen met partners, zoals de VNG,Movisie en de leden van de Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid, aan deverdere invulling van de Structurele aanpak Eén tegen eenzaamheid. Aanhet eind van dit jaar informeer ik uw Kamer in meer detail hierover.De inzet om eenzaamheid in Nederland te verminderen is een gezamen-lijke verantwoordelijkheid die ons allen aangaat. Dankzij de brede inzet ensamenwerking kunnen we ervoor zorgen dat eenzaamheid geenonzichtbaar probleem blijft. Ik kijk ernaar uit om deze lijn in de komendejaren en samen met alle partners voort te zetten.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,V. MaeijerTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 538, nr. 36711