Sarah El Boujdaini

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–2026Vragen gesteld door de leden der Kamer 2026Z13378Vragen van de leden Oualhadj en El Boujdaini (beiden D66) aan de Ministeren de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over het wereldwijduitschakelen van Anthropic’s Fable- en Mythos-modellen (ingezonden 17 juni2026).Vraag 1Bent u bekend met de berichtgeving dat Anthropic op 12 juni 2026, na eenAmerikaans exportcontrolebesluit, de modellen Fable 5 en Mythos 5wereldwijd heeft uitgeschakeld voor niet-Amerikaanse staatsburgers?Vraag 2Klopt het dat Nederlandse en Europese gebruikers hierdoor abrupt huntoegang tot een frontier-AI-model (grensmodel) verloren, uitsluitend op grondvan een binnenlands Amerikaans besluit en zonder enige Europese inspraakof beroepsmogelijkheid?Vraag 3Was u vooraf op de hoogte van dit besluit of het risico daarop en op welkewijze zijn Nederland en de EU hierover geïnformeerd of geconsulteerd?Vraag 4Deelt u de analyse dat dit incident blootlegt hoe afhankelijk Nederland enEuropa zijn van een handvol Amerikaanse aanbieders voor de meestgeavanceerde AI, en dat die toegang aantoonbaar als geopolitiek drukmiddelkan worden in- en uitgeschakeld? Hoe verhoudt zich dat tot uw constateringin de beleidsbrief Economische Zaken en Klimaat van 24 april 2026 datNederland «niet chantabel» moet zijn door strategische afhankelijkheden af tebouwen?1Vraag 5Welk Europees of Nederlands alternatief kan op dit moment een frontier-model van vergelijkbaar niveau leveren wanneer Amerikaanse toegangwegvalt, en hoe beoordeelt u de situatie indien een dergelijk alternatiefontbreekt?1Kamerstuk 36 800 XIII, nr. 41 kv-tk-2026Z13378’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Vragen1 Vraag 6Welke concrete risico’s brengt de blokkade van dit model met zich mee voorhet Nederlandse bedrijfsleven, in het bijzonder wanneer toegang alsdrukmiddel wordt ingezet, en geldt dit risico naar uw oordeel ook voorandere frontier-modellen van Amerikaanse aanbieders zoals OpenAI(ChatGPT) en Google (Gemini)?Vraag 7Heeft de plotselinge uitschakeling van Mythos – een model dat eerder meteen select aantal organisaties in vitale sectoren werd gedeeld om software-kwetsbaarheden op te sporen voordat kwaadwillenden deze kondenmisbruiken – gevolgen gehad voor de cyberweerbaarheid van Nederlandse ofEuropese organisaties die dit model gebruikten?Vraag 8Welke risico’s ziet u in het gegeven dat een AI-model met dergelijkegeavanceerde capaciteiten voor het opsporen van cyberkwetsbaarhedenzowel defensief als offensief inzetbaar wordt geacht, en in hoeverre weegt ditmee in de Nederlandse of Europese beoordeling van AI-systemen met eenhoog risicoprofiel?Vraag 9Beschikken de rijksoverheid en de beheerders van vitale infrastructuur overeen continuïteits- of exitstrategie voor het geval dat Amerikaanse frontier-modellen waarop hun diensten draaien plotseling wegvallen, en zo nee, bentu voornemens een dergelijke strategie te ontwikkelen?Vraag 10Welke maatregelen treft u op korte termijn, al dan niet in Europees verband,om een dergelijke situatie te voorkomen of op te vangen?Vraag 11Hoe versnelt u de totstandkoming van een Europees alternatief op topniveau,bijvoorbeeld door opschaling van de samenwerking met Mistral of doorinvesteringen in rekencapaciteit?Vraag 12Bent u bekend met het scenario «Europe 2031», waarin wordt beschrevenhoe Europa bij voortzetting van de huidige AI-koers afglijdt naar irrelevantie?2Vraag 13Onderschrijft u de bevinding dat Europa nog circa 5 procent van de wereld-wijde AI-compute beheerst tegenover circa 80 procent in de Verenigde Statenen dat de 200 miljard euro aan InvestAI grotendeels herverpakt geld betreftdat in het niet valt bij één jaar Amerikaanse investeringen? Zo nee, op welkepunten en op basis van welke cijfers wijkt uw beeld af?Vraag 14Deelt u de tijdsdiagnose dat de zomer van 2026 het laatste reële moment isom bij te sturen voordat de achterstand zichzelf versterkt? Zo nee, welk eigenijkpunt hanteert u en waarop baseert u dat?Vraag 15Bent u bereid dit incident en andere mogelijke strategischeAI-afhankelijkheden te (laten) bestuderen en de Kamer te informeren hoeNederland zich voorbereidt op een scenario waarin de toegang tot buiten-landse AI-modellen voor Nederlandse burgers abrupt wordt beperkt of alsdrukmiddel wordt ingezet, en daarbij in te gaan op de economische,strategische en soevereiniteitsgevolgen voor Nederland?2LinkedIn, 11 juni 2026, «Bijdrage van Michiel Bakker»Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Vragen2 Vraag 16Wat doet u om meer strategische technologie te ontwikkelen waarvananderen juist afhankelijk zijn – naar het voorbeeld van ASML – zodat de kanskleiner wordt dat Nederland wordt afgesloten van kritieke technologie zoalsAI?Vraag 17Bent u bereid de positie uit de brief aan de Kamer van 31 maart 2026 – dat erbinnen de huidige begroting geen ruimte is voor de financiële verplichtingom deel te nemen aan de Europese aanbesteding van rekencapaciteit endaarmee aanspraak te maken op het fonds van 20 miljard euro voormaximaal vijf AI-gigafabrieken – te heroverwegen, nu het Fable-incidentprecies de geopolitieke verstoring is die in diezelfde brief als reden werdgenoemd waarom Nederland en Europa zelfstandig AI-modellen moetenkunnen ontwikkelen en hosten?3Vraag 18Hoe verhoudt de ambitie om nationale rekencapaciteit op te bouwen zich totde huidige netcongestie, de schaarse ruimte en het verbod op hyperscale-datacenters op nieuwe locaties, en welke concrete randvoorwaarden op hetgebied van energie, netaansluiting en vergunningverlening neemt u op welketermijn weg?Vraag 19Bent u bereid de oprichting van een Nederlands European Lab for Learningand Intelligent Systems (ELLIS) Instituut als nationaal AI-onderzoekscentrum,zoals aanbevolen in het rapport-Wennink, op korte termijn mogelijk te makenen te financieren? Zo nee, waarom niet?Vraag 20Hoe beoordeelt u het feit dat Nederland, anders dan het Verenigd Koninkrijken de Verenigde Staten, niet over een eigen AI Safety Institute beschikt endaarmee geen onafhankelijke capaciteit heeft om de frontier-modellenwaarvan onze economie en vitale sectoren afhankelijk zijn zelf te beoordelenof te testen – zoals het Britse AI Safety Institute wel doet via toegangsafspra-ken met onder meer Anthropic, Google en OpenAI – mede in het licht van hetgegeven dat juist een jailbreak (gevangenisuitbraak) van Mythos de aanlei-ding vormde voor het uitschakelen van Fable? Bent u bereid een NederlandsAI Safety Institute met die taak en passende bevoegdheden op te richten?Vraag 21Onderschrijft u het feit dat het versterken van de brede strategische relevantievan op Nederland gerichte investeringen vraagt om technologische doorbra-ken over meerdere domeinen, en niet alleen in AI? Welke rol ziet u daarbijvoor het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) als motorvoor disruptieve doorbraken over de volle breedte van de door Wenninkbenoemde strategische domeinen (digitalisering en AI, veiligheid enweerbaarheid, gezondheid en biotechnologie, energie- en klimaattechnolo-gie)?Vraag 22Bent u bereid te laten onderzoeken of het NADI volgens de ARPA-methodeeen programma kan opzetten dat de ontwikkeling van AI-infrastructuur opEuropese bodem versterkt, in het bijzonder chips en de bijbehorendeontwerp- en productietooling?Vraag 23Bent u bereid de Kamer vóór Prinsjesdag een samenhangend tijdpad testuren voor het vergroten van de strategische relevantie van Nederland opAI- en breder technologisch gebied, met daarin in elk geval de besluitvormingover nationale rekencapaciteit en energie, een ELLIS Instituut, een AI SafetyInstitute, de versnelde oprichting van het NADI en de opschaling van deNationale Investeringsinstelling?3Kamerstuk 26 643, nr. 1499Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Vragen3