Annette Raijer

Digitalisering, leermiddelen en ondersteuningsstructuur in het funderend onderwijs

Mevrouw Raijer (PVV): Ik had ook een vraag aan de heer Kisteman. De PO-Raad waarschuwt namelijk dat technologie, met name AI, de autonomie van de leerlingen en de leraren aantast. Hoe staat u daar tegenover? Wat vindt u daar zelf van?

Mevrouw Raijer (PVV): In mijn bijdrage wil ik stilstaan bij drie onderwerpen. De implementatie van digitaal lesmateriaal, AI en de steeds verder ontsporende markt van leermiddelen. Niemand ontkent dat digitaal lesmateriaal kansen biedt. Het kan leerlingen motiveren, lessen interactiever te maken en helpen om leerstof op een andere manier aan te bieden. Maar daar houdt het positieve verhaal ook wel op, want de praktijk is een stuk weerbarstiger. Heeft u er weleens bij stilgestaan hoeveel tijd er verloren gaat voordat een klas überhaupt aan de slag kan? De laptops moeten opgestart worden, kinderen moeten inloggen en zo nu en dan werken systemen niet. Tien minuten lestijd is zomaar verdwenen en dat is meer dan 20% van een les. Dit is geen vooruitgang, maar verlies van onderwijstijd. En toch laat de overheid scholen dit zelf uitzoeken zonder kaders en regie. Mijn buurvrouw benoemde het net ook al. Daarnaast zien wij steeds vaker dat digitale leeromgevingen worden ingezet zonder dat daar duidelijke noodzaak voor is. Tegelijkertijd hebben steeds meer leerlingen moeite met basisvaardigheden zoals schrijven. Wanneer zij vooral digitaal werken, draagt dit niet bepaald bij aan het verbeteren van die vaardigheid. Hoe wil de staatssecretaris ervoor zorgen dat digitalisering ondersteunend blijft in plaats van leidend? Voorzitter. Terwijl we dit al niet onder controle hebben, komt AI daar nog bovenop. AI is geen toekomstmuziek meer, het gebeurt nu. Steeds meer leerlingen gebruiken het. Op zich is dit prima als hulpmiddel, maar steeds vaker neemt AI het denkwerk over. Waarom zouden leerlingen zelf nog moeite doen als de computer het sneller en beter kan en dit vaak niet eens wordt opgemerkt? Welke maatregelen gaat de staatssecretaris nemen om te voorkomen dat AI het leerproces vervangt in plaats van ondersteunt? Zelfs de Onderwijsraad waarschuwt ervoor dat de inzet van technologie het risico in zich draagt dat de autonomie van leerlingen en leraren wordt aangetast en het onderwijs eenzijdiger wordt. Hoe kijkt de staatssecretaris naar die waarschuwing? Dit raakt de kern van goed onderwijs. Wie houdt hier de regie? Precies daar ligt het probleem. De regie is er niet. En dan mijn laatste punt, de leermiddelenmarkt. Dit is geen markt meer, maar een verdienmodel. Een paar grote uitgevers bepaalt wat er in de klas ligt. Scholen zitten jarenlang vast aan contracten. Opstappen is praktisch onmogelijk en ondertussen blijven de prijzen stijgen. Concurrentie? Die is er nauwelijks. Transparantie? Die ontbreekt volledig. En wat krijgen we ervoor terug? Leerwerkboeken die na één keer gebruik de prullenbak ingaan, nieuwe edities die zogenaamd noodzakelijk zijn, digitale pakketten waar scholen niet meer vanaf komen. Dit is geen onderwijsbeleid, dit is een pervers verdienmodel. Dat is niet toevallig. Dit is het gevolg van beleid waarin de overheid de markt zijn gang heeft laten gaan. En wie betaalt de rekening? Niet de uitgevers, niet de overheid, maar de ouders. De basisboeken zijn gratis, maar alles eromheen kost steeds meer geld, van werkboeken tot digitale licenties en aanvullend onderwijs. Uiteindelijk betalen ouders alsnog de rekening. Ondertussen gebeurt er iets wat nog veel ernstiger is. De Onderwijsraad heeft dit al gezegd. Het publieke karakter van het onderwijs staat onder druk en raakt steeds verder verweven met private belangen. We zijn het onderwijs langzaam aan het uitverkopen. Dat is onacceptabel. Wanneer neemt de staatssecretaris weer de regie op digitalisering? Welke concrete maatregelen komen er om misbruik van AI te voorkomen? Wanneer gaat de staatssecretaris ingrijpen in de leermiddelenmarkt? Dank u wel.

Mevrouw Raijer (PVV): Ik hoor de staatssecretaris zeggen dat AI de leraar kan helpen om bijvoorbeeld te achterhalen waarom een kind achterligt met begrijpend lezen. Nu weet ik dat AI draait op algoritmes. Algoritmes worden ingevoerd door mensen. Hoe gaat u ervoor zorgen dat dat transparant gebeurt? We weten namelijk dat kinderen allemaal verschillend zijn. Als mensen dat invullen, is de kans wel heel groot dat je steeds dezelfde uitkomsten krijgt. Hoe gaat u ervoor waken dat dit niet gaat gebeuren?

Mevrouw Raijer (PVV): Het is helemaal niet mijn intentie om te denken dat dat op een zolderkamertje gedaan wordt, maar het is natuurlijk wel zo dat het wordt ingevoerd door mensen. We weten dat als we nu via AI allemaal dezelfde vraag intikken, de uitkomst hetzelfde is. Wat ik wil zeggen: binnen het onderwijs zijn kinderen allemaal verschillend. Begrijp ik van u dat er dus wel wordt gekeken naar die verschillen?

Mevrouw Raijer (PVV): Dank u wel, voorzitter. De PVV is blij dat de staatssecretaris heeft toegezegd dat ze met een plan komt, een regieplan. Daar zijn we blij mee. Ook zijn we blij dat de leerling en de docent de kern blijven. Ik heb naar de bijdrage van mevrouw Moorman over een gratis device geluisterd. We zien inderdaad dat het digitaal leren eigenlijk geen keus meer is, maar meer een verplichting. Ik deel dan wel de mening dat kinderen van een device moeten worden voorzien, net zoals we dat met boeken doen. Ik vraag me echt af wat er nog naar de Kamer komt. We zullen wel heel kritisch blijven, met name op het AI-verhaal. Dank u wel.