Ani Zalinyan

Leefomgeving

Mevrouw Zalinyan (PRO): De interruptie gaat over het gedeelte over pfas. Mevrouw Zwinkels vraagt terecht aandacht voor de voorbeelden die er zijn. Tegelijkertijd zien we dat er bijvoorbeeld juist in Leeuwarden best wel wat samenwerking is met Defensie, omdat het defensieterrein daar nu juist verontreinigd is met pfas. Hoe kijkt mevrouw Zwinkels aan tegen de kosten die dat met zich meebrengt, zowel voor het opruimen van die pfas als voor de innovatie? Wie moeten uiteindelijk die kosten dragen?

Mevrouw Zalinyan (PRO): Mevrouw Zwinkels heeft het net over alternatieven en innovatie. Juist voor die innovatie kijken we naar die chemische industrie, maar tegelijkertijd weten we al heel lang dat pfas schadelijk is en dat het niet afbreekt. Is mevrouw Zwinkels het met me eens dat een verbod nodig zou zijn om dat aan te jagen en te zorgen dat die alternatieven er uiteindelijk ook zo snel mogelijk komen en dat het ook loont om alternatieven te maken?

Mevrouw Zalinyan (PRO): Dank, voorzitter. Onze lucht wordt schoner. Gelukkig maar, want we komen van ver. Dankzij Europese richtlijnen en rechtszaken van ngo's kwam er uiteindelijk, zo'n vijftien jaar te laat, beleid dat nu langzaam verbetering brengt. Dat betekent een betere levenskwaliteit, minder gezondheidsschade en minder vroegtijdige sterfte. Toch is er weinig reden voor vreugde. We voldoen nu pas aan de normen die we al in de jaren negentig hebben vastgesteld. Voortschrijdend inzicht heeft inmiddels geleid tot nieuwe, strengere Europese normen. Per 1 januari 2030 dreigt Nederland opnieuw in overtreding te zijn. Voorzitter. Hoe mooi zou het zijn als we geen rechtszaken tussen de overheid en ngo's en inwoners nodig hebben om de doelen voor gezonde lucht te bereiken, maar Nederland gewoon aan de wet voldoet? Daarom mijn vraag aan de staatssecretaris: wat gaan we doen? Wat gaan we vooral extra doen om aan die normen te voldoen? Welke aanvullende opties heeft de staatssecretaris uitgewerkt? Wanneer worden die uitgevoerd? Dan kom ik bij pfas, een andere grote bron van zorg. Toen ik mijn postcode invoerde in de pfas-tool van Greenpeace, was het oordeel: donkerrood. Ik kreeg ook veel bezorgde berichten van inwoners en vrienden die allemaal hetzelfde resultaat hadden: donkerrood. Maar pfas zit natuurlijk niet alleen in ons drinkwater; het zit ook in de lucht en in de bodem, en daarmee uiteindelijk ook in veel van wat we dagelijks binnenkrijgen. Het zit in ons, het breekt niet af en het probleem wordt elke dag groter. Daarom is er uiteindelijk maar één echte oplossing: een verbod op de productie van pfas. Want wat hebben we eraan om Chemours straks te verbieden om de laatste vergunde 5 kilo pfas in de Merwede te lozen, als akkerbouwers 21.000 kilo tfa-pfas over aardappelvelden mogen spuiten, en elk jaar meer? Dat komt in de bodem, in ons water en daarmee ook in onze friet. Ik las in het AD ook het artikel dat onze friet dan duurder zou worden, maar het gaat wel om friet die vol zit met pfas, en daarmee zit het dus ook in ons. Als er kilo's pfas via het riool de fabriek verlaten en tonnen pfas via de poort, dan is een lozingsverbod nog steeds noodzakelijk. Maar dat is niet voldoende. Over dat lozingsverbod heeft de Kamer twee jaar geleden al een besluit genomen. Wanneer wordt dat eindelijk uitgevoerd? Gaat de staatssecretaris voorkomen dat de lokale omgevingsdienst een nieuwe lozingsvergunning voor tfa gaat afgeven? Dat zou namelijk het omgekeerde zijn van de opdracht die de Kamer heeft gegeven. Wij willen uiteindelijk een productieverbod, want nu zetten de vervuilende bedrijven de gezondheid van mensen om in winst voor aandeelhouders en geeft de overheid daar een vergunning voor. Het ministerie verwijst telkens naar Europa als de snelste route naar een verbod, maar de ene stof na de andere wordt uit het verbod gelobbyd. We zijn inmiddels van 4 naar 85 uitzonderingen gegaan. Ook de overgangstermijnen lopen alleen maar op. Eerst was het drie jaar, nu hebben we het over tien, vijftien jaar slechte gezondheid voor mensen en alleen maar extra milieuschade, die ook onze economie raakt. Dit is niet in het belang van al die mensen die zich zorgen maken. De industrie gaat pas echt op zoek naar alternatieven als er ook een verbod komt. Duidelijkheid is nodig. Laten we ook kijken naar landen als Zweden, Denemarken en Frankrijk, waar wél duidelijkheid wordt geboden en een einddatum voor pfas wordt vastgesteld. Dan kom ik tot slot bij de staalslakken. Dat is geen product zoals pfas, maar afval, al wordt het door overheden vaak wel als een product behandeld. Dat de regelgeving hiervoor niet deugt, werd vorige week al heel duidelijk tijdens de technische briefing. Ongebonden, ongewassen staalslakken moeten wat mij betreft gewoon als afval worden ingedeeld. Dan gelden de EVOA-regels en wordt de kans kleiner dat iemand dit bijvoorbeeld in een speeltuin stort. Het zou dan nog steeds als bouwstof kunnen worden toegepast, maar dan gelden strengere zorgvuldigheidseisen, een duidelijke zorgplicht en begeleiding door experts. Dat vergt een kleine administratieve handeling van deze staatssecretaris. Is zij daartoe bereid? Uit diezelfde briefing kwam nog iets anders naar voren. Ook andere onderdelen van de afvalstoffenwetgeving zijn onvoldoende uitgewerkt. Zo zijn de pH-waarde van een stof en het gehalte aan pfas bijvoorbeeld geen criteria. Hoe kan het dat dit tot nu toe niet geregeld is? Ook dit lijstje kan worden geactualiseerd. Gaat de staatssecretaris dit doen om onze gezondheid te beschermen? Voorzitter. Uiteindelijk doen we dit voor gewone mensen die zich zorgen maken over hun gezondheid en die gewoon willen leven in een gezonde leefomgeving. Wij kunnen dit doen, dus volgens mij is het niet te veel gevraagd.

Mevrouw Zalinyan (PRO): Dank voor deze mooie vraag. Uiteindelijk is het enige wat ons gaat helpen een verbod op pfas. Het gebruik van pfas in onze producten moet helemaal worden verbannen. Voor heel veel producten is dat al mogelijk, want voor ongeveer 90% zijn er alternatieven. Alleen, die alternatieven kunnen pas op gang komen op het moment dat er een verbod is en het dus ook loont om ze op de markt te brengen. Daar willen we dus vooral op inzetten. Een Europees verbod zou het meest ideaal zijn, maar in het Europese verbod zoals dat er nu ligt, geloof ik niet zo, met al die overgangstermijnen die alleen maar langer worden. Uiteindelijk is het lozingsverbod maar een klein onderdeel daarvan. Natuurlijk moeten we kijken op welke manier dat het meest efficiënt is. Daarom zijn we ook benieuwd naar de uitwerking. Daarom vraag ik dit nu ook aan de staatssecretaris. Uiteindelijk is zij namelijk ook verantwoordelijk voor de vervuiling en de gezondheidsbescherming. De minister is verantwoordelijk voor het lozingsverbod. Ik zou de staatssecretaris en de minister dan ook vooral willen vragen om met elkaar in overleg te treden en ervoor te zorgen dat het lozingsverbod gaat werken.

Mevrouw Zalinyan (PRO): Ik ben heel erg benieuwd hoe het lid Kostić aankijkt tegen het Europese pfas-verbod, of er nog geloof in is dat dit wordt uitgevoerd en of de uitwerking uiteindelijk echt gaat betekenen dat we pfas uit onze leefomgeving kunnen uitbannen.

Mevrouw Zalinyan (PRO): D66 waarschuwt terecht voor gatenkaas in de regelgeving als het gaat om een pfas-verbod in Europa. Ik ben heel benieuwd of D66 een grens in beeld heeft rondom de uitzonderingen. Is daarover al nagedacht? Wanneer zeggen we "dit is genoeg, hier laten we het bij en als er meer uitzonderingen komen, is dit niet de weg die we moeten bewandelen voor een verbod en de bescherming van onze gezondheid"?

Mevrouw Zalinyan (PRO): Mijn vraag is tweeledig. Die gaat met name over het volgende. We hoorden de staatssecretaris vertellen dat er belangenafwegingen gemaakt moeten worden, bijvoorbeeld tussen belangen van bedrijven maar ook van woningbouw. Tegelijkertijd zie ik dat er natuurlijk ook organisaties zijn, denk bijvoorbeeld aan het Longfonds, die opkomen voor gezonde lucht. Op het moment dat er winst behaald wordt met gezonde lucht, is dat ook gezondheidswinst, die vervolgens op de VWS-begroting terecht kan komen. Tegelijkertijd zijn er investeringen die juist vanuit IenW komen. Ik ben dus heel erg benieuwd hoe de staatssecretaris aankijkt tegen juist die kostenverdeling en winstverdeling tussen de verschillende ministeries, en ook wat dat betekent voor die afweging. Is zij bereid om gezondheidswinst mee te nemen in die afweging en niet alleen maar de belangen van de bedrijven?

Mevrouw Zalinyan (PRO): Het is niet echt een vervolgvraag. We hebben natuurlijk vier interrupties. Ik heb volgens mij een best duidelijke vraag gesteld en ik krijg daar niet echt antwoord op, dus ik zou willen vragen of daar misschien antwoord op kan komen. Het ging met name over de belangen en het verdelen van de winst en het verlies over de ministeries. Daar ging mijn vraag over.

Mevrouw Zalinyan (PRO): Ik hoorde de staatssecretaris een antwoord geven over labeling. Dat was ook een motie die volgens mij een maand geleden ingediend is rondom labeling voor producten die pfas bevatten. Weten wat waarin zit geeft de consument natuurlijk wel iets extra's om een keuze te kunnen maken. Ik hoorde de staatssecretaris ook best wel de verantwoordelijkheid voor de bescherming van de eigen gezondheid bij de consument leggen. Maar volgens mij is het best wel een taak van de overheid zelf. Ik ben dus heel benieuwd hoe de staatssecretaris hiernaar kijkt. Ook een bewuste consument ontkomt niet aan drinkwater waar pfas in zit. Ik heb ook geen antwoord gekregen op de vraag rondom de vergunning van TFA die hier ook mee samenhangt. Dat is vanuit de omgevingsdienst en het gaat om de vergunning voor Chemours.

Mevrouw Zalinyan (PRO): Dit is meer als aanvulling op de eerste vraag. Het is uiteindelijk de verantwoordelijkheid van de overheid om de gezondheid te beschermen. Producten die in de winkel te koop worden aangeboden, moeten in de eerste plaats geen schade veroorzaken aan de gezondheid van mensen. Hetzelfde geldt voor ons drinkwater en de lucht die we inademen. Dat betekent dat de overheid daar gewoon een heel belangrijke taak in heeft. Wat ik nu een beetje constateer is het idee dat het ons als overheid niet lukt om de gezondheid te beschermen en dat we daarom tegen de consumenten zeggen dat ze het product maar niet moeten kopen, ook al is het op de markt gebracht ondanks dat er pfas in zit. Ik hoop dat de staatssecretaris mij hierin ongelijk kan geven. Ik zou iets meer reflectie van de staatssecretaris hierop willen.

Mevrouw Zalinyan (PRO): Ja.

Mevrouw Zalinyan (PRO): Ja, dat weet ik. Ik twijfel ook niet aan de goede bedoelingen van de staatssecretaris. Tegelijkertijd is de vervuiling met pfas wel echt typisch. Voor die vervuiling geeft de overheid zelf legale vergunningen af. Dat betekent dat je daar als overheid wel degelijk invloed op hebt en daar zelfs nog 100% invloed op zou kunnen uitoefenen, want het zijn vergunningen die wij als overheid verlenen aan bedrijven die pfas in het water lozen. Vervolgens komt dat in producten en in ons drinkwater terecht. Dus hoe kijkt de staatssecretaris naar die verantwoordelijkheid van de overheid om pfas te voorkomen? Natuurlijk heb ik het niet over die 8% die niet vervangbaar is op dit moment, maar om die 8% van alle producten aan te jagen, hebben we wel een verbod nodig, omdat dat die innovatie juist kan helpen.

Mevrouw Zalinyan (PRO): Dank, voorzitter. Dank ook aan de staatssecretaris voor de beantwoording. Ik heb eerst nog een vraag over de luchtkwaliteit. Voor ons staat natuurlijk voorop dat de lucht gezonder moet worden. Wij willen als uitgangspunt dat de vervuiler betaalt, maar met de juiste investeringen vanuit de overheid voorkomen we juist enorme maatschappelijke kosten. Alleen komen die kosten niet tegelijk, zeg maar, met de baten van de investeringen die we daarbij hebben. Die komen bij verschillende ministeries terecht. Daar zit ook een aantal jaar tussen. Mijn vragen zijn dus hoe de staatssecretaris die milieuwinst voor de economie gaat meenemen in de belangenafweging van de maatregelen, en hoe we ervoor kunnen zorgen dat juist die investeringen op de verschillende begrotingen terechtkomen. Ik gun deze staatssecretaris namelijk ook de middelen om daarmee aan de slag te gaan. Dan pfas. De staatssecretaris verwees naar het vergunningensysteem waarbinnen wij functioneren, maar dat systeem is natuurlijk absurd. Ik kan het eerlijk gezegd ook niet meer uitleggen. Vervuilers vervuilen legaal ons drinkwater en wij laten mensen vervolgens betalen voor het schoonmaken van dat water. Hoe triest is het dat het niet eens echt schoon wordt en pfas nog steeds in drinkwater zit? Op de handhaving van de huidige normen wordt ook bezuinigd, zoals de recente bezuinigingen op de ILT. Hoe gaat de staatssecretaris er dus voor zorgen dat de huidige normen, die minimaal zijn voor de gezondheid, gehandhaafd worden en hoe gaat zij de inwoners het vertrouwen geven dat hun gezondheid beschermd wordt, ondanks die bezuinigingen op de handhaving? Staalslakken. Wat betekent het uitstel van de maatwerkafspraken voor het staalslakkenbeleid? Is de inzet van de staatssecretaris om de staalslakkenontbindingsvoorwaarden uit de JLoI te halen of is het nog steeds de bedoeling om die erin te laten? Dan heb ik nog één vraag.

Mevrouw Zalinyan (PRO): Dat is de laatste vraag. Wat gaat de staatssecretaris vertellen in de brief over de pfas- en de pH-waarden in de staalslakken? Zij zou dat meenemen, maar wat is de inzet?

Mevrouw Zalinyan (PRO): Het wordt misschien een beetje welles-nietes. We hadden het net over instituties, die heel serieus genomen moeten worden. Neemt de BBB de ILT niet serieus? Kan ik dat constateren hieruit?

Mevrouw Zalinyan (PRO): Neemt mevrouw Wiersma dat ILT-onderzoek dan niet serieus? Waar zit hem dat dan in? We constateren namelijk nog steeds dat het ongezond is. Het kan dus wel zo zijn dat er getoetst wordt op persistentie, maar het gevolg is nog steeds dat mensen ziek kunnen worden.

Mevrouw Zalinyan (PRO): Ja, dat is prima. Ik heb het over een vergunning van de omgevingsdienst. Die wil een nieuwe vergunning voor TFA-lozingen verlenen aan Chemours, of eigenlijk zou moeten verlenen, maar dat natuurlijk niet per se met liefde doet, want het gaat om meer vervuiling. Het gaat dus niet om bestaande vergunningen maar om TFA-lozingen. Ik zou de staatssecretaris dus eigenlijk willen vragen of zij in gesprek wil gaan met de omgevingsdienst om te kijken waar zij tegenaan lopen en wat zij nodig hebben om die vervuiling tegen te gaan.

Mevrouw Zalinyan (PRO): Komt u daarop terug?

Mevrouw Zalinyan (PRO): Dit is meer een vraag uit interesse. Alle vragen zijn in principe uit interesse, natuurlijk, maar ook om het kabinet te controleren. Ik ben heel erg benieuwd of de staatssecretaris met Tata Steel om de tafel heeft gezeten over haar voornemen om een verbod in te voeren. Hebben op een andere manier haar of het ministerie, misschien niet zijzelf, berichten bereikt dat Tata Steel heeft aangegeven wat het daarvan zou vinden?

Mevrouw Zalinyan (PRO): Het gaat over de pH-waarde in staalslakken en over het pfas-gehalte. Dat was ook een toezegging van de staatssecretaris.

Mevrouw Zalinyan (PRO): Wat mij betreft is dat helemaal prima. Het andere was de laatste toezegging van de staatssecretaris, namelijk om ook met VWS in gesprek te gaan over de vraag of er een manier is om de kosten te verdelen.