Pieter Grinwis

Water

De heer Grinwis (ChristenUnie): Voorzitter, dank u wel. Nederland waterland. We zijn gevormd door de strijd tegen en leven met het water. Nederland is groot geworden door het water niet alleen als vijand te zien, maar vooral ook te omarmen. We hebben altijd vooropgelopen op het gebied van watermanagement, van de eerste dijken die onze dorpen beschermden tot de Deltawerken die ons tot de veiligste delta ter wereld maakten. Toen we in het verleden onze grote steden moesten beschermen, legden we de Hollandse Waterlinie aan. Water als kracht, water als bron van leven. Maar ik maak me ook zorgen. Op steeds meer plekken verdwijnt water immers als onze bron van leven. Met een veranderend klimaat en daarmee steeds grotere pieken in buien en droogte wordt water en het tekort daaraan weer een bedreiging: voor onze drinkwatervoorziening, voor onze boeren en voor de natuur. Vervuiling van het oppervlaktewater zet daar nog meer druk op, met name bij langdurige droogte als concentraties toenemen. Laten we onze reputatie als waterland blijven waarmaken door slim in te grijpen. Ik lees in de Nationale Adaptatiestrategie over intensiveren versus transformeren, maar ik mis een derde optie: ontwikkelen. Niet behouden, niet afschalen maar netto verbeteren. Dan denk ik bijvoorbeeld aan IJstad. Ik heb daarover al veel woorden gewisseld met de minister van VRO. Daar liggen enorme kansen voor het verbeteren van wonen, natuur en verkeer. Of ik denk aan een project als Delta21, waarbij waterveiligheid, natuur, recreatie en duurzame-energieopslag kunnen samengaan. Mijn oproep aan deze minister: doe actief mee met de MKBA die vanuit KGG — dat is een toezegging aan mij — wordt opgestart. Of ik denk aan nadenken over een mogelijke bypass bij Werkendam door het Land van Altena, waarmee we de Waal deels weg kunnen trekken van de zuidvleugel rond Rotterdam en de Drechtsteden, vergelijkbaar met de Merwedekering waar ik eerder voor pleitte. Zo'n maatregel kan bijdragen aan waterveiligheid en tegelijk kansen bieden voor natuur en recreatie, precies het soort netto verbeteringen waarnaar we moeten blijven zoeken. Is het idee eigenlijk al in beeld binnen Ruimte voor de Rivier? Hiermee samenhangend het volgende. Fijn dat het eindrapport er ligt van het Kennisprogramma Zeespiegelstijging. Rest de vraag: hoe gaan we nu verder? Welke systeemmaatregelen wil de minister gaan oppakken om de waterveiligheid te vergroten en de HWBP-opgave te verkleinen? Laat ik een concreet voorbeeld geven. Voor de dijkversterking tussen Gorinchem, de Drechtsteden en Streefkerk is nu een voorverkenning gestart. Dat gaat al snel om 1 à 2 miljard euro. Tegelijkertijd zien we dat systeemmaatregelen in het hoofdwatersysteem juist op meerdere plekken effect kunnen hebben. Ik noemde ze al: denk aan initiatieven als Delta21, de Merwerdekering of de bypass bij Werkendam. Die kostten op zichzelf natuurlijk veel geld om aan te leggen, maar hebben wel een veel breder en structureler effect. Wil de minister deze wisselwerking tussen lokale dijkversterking en systeemmaatregelen nadrukkelijker in beeld brengen in het vervolg op dat Kennisprogramma Zeespiegelstijging, mede in het licht van de aangenomen motie-Grinwis/De Groot op stuk nr. 678 (27625)? Als we het hebben over zeespiegelstijging, moeten we ook kijken naar de verder weg gelegen gebieden in ons Koninkrijk. Kijk naar Bonaire, waar nog steeds wordt gebouwd in laaggelegen delen die kwetsbaar zijn voor overstromingen. Het meest zorgelijk vind ik dat zelfs de nieuwe brandweerkazerne in een overstromingsgevoelig gebied is gebouwd. Hoe hebben we dat kunnen laten gebeuren? Is de minister het met mij eens dat wij ook daar infrastructureel 30, 40 of misschien wel 100 jaar vooruit moeten denken? Wat is zijn inzet om de waterveiligheid daar beter te borgen? Voorzitter. Vorige week kwamen er wederom zorgelijke signalen, dit keer vanuit het mooie Wetterskip Fryslân; het werd al genoemd. Dat heeft in kaart gebracht waar pfas in het water voorkomt. Nou, vrijwel overal worden de normen overschreden. Ook in het grondwater zijn de stoffen doorgedrongen. Hun oproep is duidelijk: draai die kraan nou dicht! Hoe gaat het nou eigenlijk met de strijd in Brussel om een totaalverbod op de productie te realiseren? En in de tussentijd: hoe staat het met komen tot een lozingsverbod voor pfas-houdende stoffen hier in Nederland? Welke drempels liggen er nog in de weg om dat te implementeren? Hoe lopen de gesprekken met de collega's op WVS en LVVN? Voorzitter. Als we ons willen aanpassen aan een veranderend klimaat, moet de sponswerking van onze bodem worden verbeterd, want te lang hebben we water zo snel mogelijk afgevoerd, terwijl we het nu juist moeten vasthouden en beter benutten. Dat vraagt om een andere manier van denken en werken: minder sturen op afvoer en meer op opname. Is de minister bereid om sponswerking structureel te verankeren in de uitvoering van het waterbeleid? Hiermee samenhangend: de beschikbaarheid van drinkwater in Nederland staat onder druk. Steeds meer bedrijven of bedrijventerreinen kun je niet aanleggen omdat ze geen drinkwateraansluitingen kunnen krijgen. Die overwegen nu om eigen waterfabrieken te gaan bouwen. Is dat wel efficiënt? Hoe kijkt u naar de leveringsplicht, volgend uit de Drinkwaterwet? Geldt die ook voor zakelijke afnemers? Zo ja, is de minister bereid om een wijziging van de Drinkwaterwet voor te bereiden om dat te verduidelijken? Om drinkwater toegankelijk te houden, zijn de komende jaren forse investeringen nodig. Juist daarom is een goed financieel toezicht cruciaal. Op dit moment is dat toezicht versnipperd, en dat helpt niemand. De ACM wijst er terecht op dat we dit toezicht beter kunnen beleggen bij één onafhankelijke toezichthouder. Dat gebeurt bijvoorbeeld ook bij netbeheerders. Is de minister — en dat is mijn slotvraag, voorzitter — bereid om dat toezicht op drinkwaterbedrijven te bundelen bij één onafhankelijke toezichthouder? Tot zover in eerste termijn. Voorzitter, ik moet het hierbij laten qua aanwezigheid, want ik moet naar de plenaire zaal, helaas. Ik moet dus mijn grote liefde, water, verlaten.