Pieter Grinwis

Netcongestie en elektriciteitsnet

De heer Grinwis (ChristenUnie): Voorzitter. Ik heb een opmerking vooraf. Ik heb hetzelfde euvel als mijn collega's hiervoor. Wij gaan vandaag flexibel om met dit debat, maar we laten daarmee ook zien dat we de Kamercapaciteit beter benutten.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ik moet om 10.30 uur naar de plenaire vergadering.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Zeker, zeker.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Voorzitter. Netcongestie is één grote ramp, maar die blijkt door de overheden en netbeheerders te worden behandeld als een ongelukje. Althans, dat gevoel bekruipt mij keer op keer als wij hierover debatteren. Ik kan er met mijn hoofd niet bij: als een dijk dreigt te breken, dan versterken we die subiet, maar als TenneT een cruciaal onderstation bij Utrecht moet bouwen, gaan we eindeloos palaveren: kan dat niet ook ergens anders, zit er niet per ongeluk ergens een rugstreeppad, modderkruiper of vleermuis of dreigt niet per ongeluk een zwaard uit de bronstijd verloren te gaan? Kunnen we in dit land echt alleen nog maar pennenlikkend en papierschuivend op de winkel passen? Waarom is er nog geen aanwijsbesluit of heeft het Rijk dit project niet allang overgenomen? Waarom is er geen rijksinpassingsplan? Al dit interbestuurlijke geëmmer levert toch bedroevend weinig op? Met droge ogen beweren dat dit cruciale ding pas in 2031 wordt opgeleverd! Als het meezit! Dat is toch onacceptabel? Is de staatssecretaris dat niet enorm met mij eens? De vraag is dus wat hij eraan gaat doen. Ondertussen kleurt de netcongestiekaart van Nederland roder en roder. Rond Utrecht gaat er echt een aansluitstop komen, ondanks alle oproepen om die koste wat kost te voorkomen, ook vanuit deze Kamer. Wat kopen de woningzoekenden, bouwers en ondernemers voor alle bezweringsformules van de afgelopen tijd, ook van de voorganger van deze staatssecretaris? Wat zijn nou de harde resultaten? Graag een reactie. Voorzitter. Neemt de frustratie niet ook bij de staatssecretaris zelf met de dag toe, ook al vervult hij dit prachtige ambt nog maar twee maanden? Bij ons, bij de Tweede Kamerleden, in ieder geval wel. Gisteren stond ik te luisteren bij de aanbieding van de petitie Plakkaat van Aansluitinghe — hulde voor de vorm en titel. Ik hoorde daar van een theater in Delft: het heeft afspraken gemaakt met bedrijven en instellingen daaromheen zoals Deltares, omdat zij elkaar perfect afwisselen tussen dag enerzijds en avond en weekend anderzijds, maar Stedin geeft niet thuis. En dan wordt er dus maar 5.000 liter diesel per week verstookt. Als je dat hoort, vraag je je af: waarom toch? Waarom toch? Het klopt toch dat de ACM in dezen niet een sta-in-de-weg is? Het klopt toch dat de staatssecretaris in dezen niet een sta-in-de-weg is? Het klopt toch dat de gemeente in dezen niet een sta-in-de-weg is? Als het in de bouw moeilijk wordt, leg je met elkaar de boeken op tafel, maar de netbeheerder blijft een gesloten boek, een oester waar je geen vat op krijgt. De samenleving is de dupe. Staatssecretaris, laat het er niet bij zitten. Ga net zo lang op Stedin zitten tot ze meebewegen, want het kan wél. Voorzitter. Dit alles roept de vraag op of de netbeheerders wel geëquipeerd zijn voor hun job. En ja, ik heb ze heel lang verdedigd. Ik heb het voor ze opgenomen, ook in deze zaal, maar zijn deze organisaties die in vredestijd prima functioneren, wel in staat om de netcongestieoorlog te voeren? Zijn ze in control en in staat een crisis echt aan te pakken? Staan ze daadwerkelijk open voor oplossingen van buiten, voor innovatieve oplossingen van ondernemers om netcapaciteit vrij te maken? Van hen hoor ik maar al te vaak een ontkennend antwoord op deze vraag en daarom krijgt u van mij een aantal vragen. In het Landelijk Actieprogramma Netcongestie, LAN, zie ik maar zeer beperkt maatregelen die erop gericht zijn dat netbeheerders het anders gaan doen en werkprocessen anders gaan inrichten, terwijl dit in de afgelopen debatten toch een refrein is geweest. Wat gaat de staatssecretaris doen om juist dit te veranderen? Ziet de staatssecretaris dat het noodzakelijk is dat netbeheerders meer transparantie geven en zich meer inzetten om inzicht in de netbelasting te kunnen bieden? Binnenkort moet bijvoorbeeld in elk huishouden een slimme meter staan, maar wanneer staat die in elk trafohuisje? Congestiemanagement en flexibele contractvormen worden amper uitgerold. Welke rol kan de staatssecretaris spelen om dat te bespoedigen? Kan de Kamer met grote regelmaat — het mag ook flexibel — worden geïnformeerd over de voortgang? Moet geen juridische, technische en financiële duidelijkheid worden geboden bij flexoplossingen, zodat ondernemers daar in vertrouwen mee aan de slag kunnen? Waarom nemen netbeheerders zo weinig risico? Klopt het dat TenneT op cruciale kabels nul procent risico neemt? Enfin, ik verwees al naar het Plakkaat van Aansluitinghe. Voorzitter. Meer inzet op energieopslag en flexibel vermogen moet een belangrijk onderdeel van de plannen zijn. Welke ambities heeft de staatssecretaris op dit punt? In doorgerekende scenario's zie ik dat netbeheerders rekening houden met een bepaalde opslagcapaciteit in de toekomst, maar gaan we deze capaciteit ook realiseren? En zo niet, hoe intensiveert de staatssecretaris dan de sturing? In de brief lees ik dat uitvoering is gegeven aan mijn motie over het nauwkeurig in kaart brengen van opslaglocaties, maar zowel van de opslagbranche als van de netbeheerders hoor ik dat de motie over het nauwkeurig in kaart brengen van opslaglocaties niet is uitgevoerd. Herkent de staatssecretaris dit ook? Wanneer kunnen we wel een volledige uitvoering verwachten? Moet er niet gewoon een helder kaartje komen? Dan nog een vraag over lokale flex. Die kan toch nog meer benut worden om het net te ontlasten? Zijn er genoeg prikkels zoals subsidies, normering en financiële prikkels om flex te stimuleren? Moet daarop niet meer worden ingezet, zowel voor klein- als grootverbruikers? Moeten digitalisering en realtimedatadeling niet een nog grotere rol gaan spelen? Zouden bijvoorbeeld thuisbatterijen, mits slim aangestuurd en met de nodige waarborgen, niet toch een rol kunnen spelen in het ontlasten van het net? Is het niet een idee om daar 0% btw op te gaan heffen, nu de saldering eraf gaat? Welke rol kunnen overheidsgebouwen spelen in het ontlasten van het net? Is daar voldoende inzet op, onder meer door voldoende energiebesparing? En hoe staat het met de voortgang van de MKBA van het prachtige project Delta21? Voorzitter, ik wou nog even een punt maken over groen gas. Is daar nog ruimte voor?

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ik zit even te kijken. Echt tegen … Kijk, er zijn verder niet echt heel veel wetten of zo geweest rondom die maatregelen. Daarbij gaat het natuurlijk vaak om regelingen, zoals de SDE+-systematiek. Ik zit even te denken. Ik heb er wel vaak voor gepleit om bij de SDE++ een systeembenadering toe te passen, dus om het hele vraagstuk mee te nemen en niet alleen maar individuele maatregelen te subsidiëren en dan te kijken naar wat die aan CO2-reductie opleveren of om alleen maar te kijken naar de onrendabele top van die ene maatregel. Daar heb ik samen met oud-collega Erkens en met Bontenbal diverse moties over ingediend. Die zijn allemaal aangenomen, maar niet echt uitgevoerd. Ik heb dus heel vaak wel vanuit de systeembenadering ervoor gepleit om, als je aan de slag gaat met elektrificatie, het op die manier te doen. Dat is een van de antwoorden die ik kan geven.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Zeker, maar tegelijkertijd wordt er al heel veel jaren voor gepleit dat netbeheerders actiever hun rol oppakken, meer mogelijkheden krijgen en meer door de aandeelhouders worden aangestuurd om die rol te pakken. Wat is echter mijn ervaring? Bij de aandeelhoudersvergaderingen zaten tot voor kort bij wijze van spreken echt alleen maar de wethouders Financiën met een puur financiële bril op de netbeheerders te controleren. Het aanjagen van het oppakken van een maatschappelijke taak gericht op robuuste netten is maar zeer mondjesmaat en zeer laat op gang gekomen. Daar hebben we heel vaak de nadruk op gelegd. Bovendien moet je de ene warmtepomp en de andere warmtepomp niet over één kam scheren. Dat weet de heer Van den Berg natuurlijk ook. Het piekvermogen van hybride warmtepompen is zodanig dat het niet hoeft bij te dragen aan een overmatige netbelasting. Sterker, als je een hybride warmtepomp op een slimme manier installeert, daar de normering op richt en daar dus ook de aankoop door mensen op richt, dan is dat niet een grote showstopper die zorgt voor heel veel netcongestie. Dat weet de heer Van den Berg ook.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Nou ja, zo kun je ook met groen gas omgaan. Maar die vraag houdt hij tegoed!

De heer Grinwis (ChristenUnie): Aha! Dank u wel voor deze vraag. Dat wordt zeer gewaardeerd, meneer Vermeer. Ik denk dat wij wat betreft netcongestie behoefte hebben aan omdenken. Een van de voorstellen die naar ons toekomen of die er inderdaad al liggen, is de bijmengverplichting voor groen gas. Nu is dit heel erg breed over allerlei eindgebruikers verdeeld, maar niet gericht op sectoren met een hoge systeemwaarde, zoals in de glastuinbouw, waar 3.000 megawattuur aan opgesteld flexibel vermogen staat. Kun je niet veel beter vanuit een soort ketenbenadering tussen veehouders en glastuinbouw komen met misschien een aanvullende SDE++-categorie voor groen gas dat wordt geleverd aan de glastuinbouw? Dat is ook mijn vraag aan de staatssecretaris: kijk daar eens naar en ga op die manier in overleg met onder andere de glastuinbouw, samen met uw collega Erkens. Sorry, de collega van LVVN. Ik denk namelijk dat daar veel meer mogelijkheden zijn. Ik denk dat wij de bijmengverplichting voor groen gas een beetje dom dreigen te gaan implementeren, terwijl wij dat veel slimmer kunnen doen. Dat levert dan direct een bijdrage aan het in stand houden van het opgesteld vermogen bij de glastuinbouw. Ik denk dat we dat de afgelopen jaren te veel in een verkeerd hoekje hebben geplaatst, terwijl dat zo ongelofelijk belangrijk is voor onze elektriciteitsvoorziening. En we gaan het dan gewoon slimmer doen, waardoor we het net ontlasten.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ja, dat ben ik zeer eens met de heer Vermeer. Ik ben heel erg benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris op de vraag of het niet hoog tijd is om eens de klok gelijk te gaan zetten? Juist met het enorme probleem van netcongestie, dat we vandaag bespreken, op het netvlies, maar ook vanwege de kansen die dit biedt om het enorme opgestelde flexvermogen, bijvoorbeeld bij de glastuinbouw, te blijven benutten in de toekomst. Want in het verleden hebben we misschien wel te makkelijk gezegd: we gaan dat allemaal wel een beetje uitfaseren met de warmtetransitie en elektrificatie. Ik ben heel benieuwd wat de staatssecretaris, in lijn met de interruptie van de heer Vermeer en mijn antwoord, daarop zou willen reageren en welke toezegging hij bereid is te doen.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ja, voorzitter. Ik moet me ook naar de plenaire zaal gaan spoeden, dus dat is ook een aanmoediging. Naast al die voor de hand liggende antwoorden van parallel plannen en dat soort dingen, hoop ik echt dat we wat het zwaarst is, het zwaarst laten wegen. Ik hoop dat we eens voorbij kunnen gaan aan al die verplichtingen die in vredestijd volstrekt logisch zijn, bijvoorbeeld voor natuur, bodemonderzoek en archeologie. Ik weet: over het algemeen ben ik lid van een partij die opkomt voor zachte waarden. Maar wat het zwaarst is, moet wel het zwaarst wegen. Ik ben bang dat we daar nu ... We palaveren alsof we in vredestijd zitten, maar het is oorlog op het net. Dat besef, alsof er een dijk op doorbreken staat, moet veel meer doorklinken. Dat mag ook landen in zo'n wet. Ik weet niet of dat snel genoeg gaat zijn. Ik heb ook aan de staatssecretaris gevraagd: moet je dit project niet gewoon overnemen met een rijksinpassingsplan? Tegelijkertijd wil ik hier geen motie van wantrouwen naar de provincie uitspreken, want dat is niet terecht. Echter, ik constateer wel dat er heel lang gepalaverd wordt over een onderstation: "Moet dat daar wel komen? Ik vind dat niet zo leuk in mijn achtertuin." Ik ben echt helemaal klaar met dat nimby-geneuzel; we moeten doorpakken.