Situatie plasticrecyclers

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 852GrondstoffenvoorzieningszekerheidNr. 355 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT EN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENEGROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 9 april 2025Zoals toegezegd tijdens de commissiedebatten Circulaire Economie van19 december jongstleden (Kamerstuk 30 852, nr. 334) en ExterneVeiligheid van 4 maart jongstleden (Kamerstuk 28 089, nr. 333) wordt unader geïnformeerd over de situatie van plasticrecyclers. Met deze briefwordt de Kamer eveneens geïnformeerd over de uitvoering van de motievan het lid Koekkoek (Volt) die de regering verzoekt een overbruggingsfi-nanciering in te stellen om circulaire plasticproducenten te ondersteunentot de bijmengverplichting in werking treedt.1Ook de motie Rooderkerk(D66) c.s. refereert aan omgevallen plasticrecyclingbedrijven en vraagt deregering om met een plan te komen om koplopers in de circulaireeconomie, waaronder recyclers, te behoeden voor faillissement en hunconcurrentievermogen te versterken.2 Deze brief gaat in op een aanpakvan de situatie van de plasticrecyclers; op de uitvoering van de overigeonderdelen van deze motie wordt teruggekomen in de actualisatie van hetNationaal Programma Circulaire Economie later dit jaar.Relevantie van plasticrecyclersNederland behoort tot de top van Europese landen als het gaat omrecycling en heeft per hoofd van de bevolking een grote recyclingcapa-citeit.3 Recycling is essentieel voor het realiseren van de grondstoffentran-sitie en strategische onafhankelijkheid van derde landen. Daarnaast zorgtde productie en verbranding van fossiel plastic voor forse CO2-uitstoot.Circulair plastic gemaakt van duurzame grondstoffen, afkomstig van derecycling van plasticafval of van biogrondstoffen, vermindert deze uitstooten draagt daardoor bij aan het behalen van de klimaatdoelen. Het is1Kamerstukken II 2024/25, 32 813, nr. 1458.2Kamerstukken II 2024/25, 32 852, nr. 342.3Plastics Recyclers Europe. «Plastics recycling industry figures 2023 – mapping of installedcapacities» kst-32852-355ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3551 daarom belangrijk dat er meer gebruik gemaakt gaat worden van circulairplastic en daarvoor is de plasticrecyclingsector essentieel.Huidige situatie plasticrecyclersDe Ministeries van IenW en KGG hebben meerdere gesprekken gevoerdmet plasticrecyclers, met collega’s uit andere EU-lidstaten en de EuropeseCommissie. Hieruit komt het volgende beeld naar voren: de plasticrecy-clingindustrie is gewend aan pieken en dalen, maar het huidige dal houdtveel langer aan en op korte termijn wordt geen verbetering verwacht. DeNederlandse situatie is niet uniek, in andere EU-lidstaten die beschikkenover een plasticrecyclingindustrie is de situatie vergelijkbaar. De belang-rijkste oorzaak is goedkoop nieuw fossiel plastic, met name vanuit Azië ende Verenigde Staten. Europese merkeigenaren zetten uit financieeloogpunt liever het goedkopere nieuw fossiel plastic in dan het(doorgaans) duurdere recyclaat uit de EU.Daarnaast speelt de verslechterde concurrentiepositie van Europeseplasticrecyclers ten opzichte van partijen van buiten de EU een belangrijkerol. Hiervoor worden vooral de hoge energieprijzen en de strengereEuropese wetgeving als belangrijkste oorzaken genoemd. Ook komen ergeluiden uit de sector dat recyclaat van buiten de EU vaak geen echtrecyclaat is, maar nieuw goedkoop fossiel plastic dat in de EU verkochtwordt als recyclaat. De sector geeft aan dat het bij de grens lastig tecontroleren is of het echt recyclaat betreft. Specifiek voor Nederland geldtdat de energie aanzienlijk duurder is dan in omringende landen. Ook dattast de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven in Europa aan.Samenvattend is de situatie van plasticrecyclers zorgelijk en is deverwachting in de markt dat meer (innovatieve) plasticrecyclers dekomende tijd failliet kunnen gaan, tenzij de macro-economische omstan-digheden op korte termijn significant veranderen, bijvoorbeeld door eenflinke stijging van de olieprijs.Voor de middellange termijn geldt dat nationaal en Europees beleid omde markt voor recyclaat te versterken, cruciaal is. In de paragraaf«Structurele oplossingen voor de recyclaatmarkt» wordt hier nader opingegaan.Handelingsruimte op de korte termijn en overbruggingskredietUit gesprekken met andere EU-lidstaten en de Europese Commissie blijktdat breed gezocht wordt naar wegen om de situatie voor de recyclingin-dustrie te verbeteren. Er bestaan echter helaas geen snelle oplossingen.Wel wordt breed gedragen dat structurele maatregelen nodig zijn om derecyclaatmarkt te versterken. Maatregelen kunnen echter alleen baatbieden voor de middellange termijn. Voor de korte termijn is de hande-lingsruimte helaas beperkt. Staatssteunregels laten het subsidiëren van(noodlijdende) bedrijven moeilijk toe. Daarnaast is het subsidiëren vaneen noodlijdende sector ook een kostbare zaak, zeker wanneer deonderliggende oorzaken van het marktfalen nog niet afdoende zijngeadresseerd, en het onduidelijk is hoe lang deze situatie nog zalaanhouden. Een subsidiëring van de onrendabele top voor recyclaat isdaarmee op dit moment niet aan de orde, ook niet in andere EU-lidstatenof bij de Commissie.Dat neemt niet weg dat – mede naar aanleiding van de motie Koekkoek –het kabinet bekijkt wat wel mogelijk is. Op dit moment werkt het Minis-terie van KGG in samenwerking met Rijksdienst voor OndernemendNederland aan een overbruggingskredietregeling voor (noodlijdende)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3552 bedrijven. Het kabinet onderzoekt welke middelen hiervoor vrij gemaaktkunnen worden.Het overbruggingskrediet is een extra lening die voor een periode van eenpaar jaar wordt verstrekt. De lening komt bovenop een private lening, diehet bedrijf al heeft of zal moeten aangaan. Het bedrijf moet in de kern wellevensvatbaar zijn. Dat betekent dat deze regeling niet voor alle bedrijveneen uitkomst zal bieden. Het kabinet schat in dat de komende jarenhierdoor vijf tot tien bedrijven geholpen kunnen worden.Structurele oplossingen voor de recyclaatmarktJuist omdat de handelingsruimte op de korte termijn beperkt is, is het vangroot belang dat de recyclaatmarkt wordt versterkt met structurelemaatregelen.Allereerst zet het kabinet zich op Europees niveau in om de recyclaatmarkten de circulaire plasticketen te verbeteren. Nederland pleit al jaren steedsactief voor ambitieuze, haalbare doelstellingen voor het verplichttoepassen van recyclaat in Europese wetgeving. Zo zijn, mede dankzij deNederlandse inzet, ambitieuze recyclaatdoelstellingen in de Verpakkingen-verordening opgenomen en zet Nederland zich hiervoor ook in bij de inonderhandeling zijnde Circulaire Voertuigenverordening.Naast versterking van de recyclaatmarkt draagt deze inzet tevens bij aanreductie van CO2-emissies en vermindering van de afhankelijkheid vanderde landen. Daarbij is het van belang dat er voldoende aandacht is vooreen mondiaal gelijkspeelveld waarop eerlijke concurrentie kan plaats-vinden. De EU heeft verschillende instrumenten om praktijken van derdelanden die de markt verstoren te adresseren. Zo kan de EU, wanneer ersprake is van dumping of marktverstorende subsidiëring van geïmpor-teerde goederen, op basis van een onderzoek anti-dumping- ofanti-subsidiemaatregelen nemen. Daarbij geldt dat de EU telkens eenzorgvuldige afweging dient te maken tussen de betrokken belangen vanonder andere EU-producenten, industriële gebruikers en consumenten.Het kabinet bekijkt daarnaast of andere instrumenten ook een rol kunnenspelen in het versterken van de recyclaatmarkt. Zo onderzoekt het kabinethoe het instrument uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV)nog meer gericht kan worden op circulariteit. Een UPV is gericht op deachterkant van de keten, maar bij de doorontwikkeling van dit instrumentwordt ook bekeken of en hoe een UPV indirect een stimulans zou kunnengeven aan de toepassing van recyclaat. Bijvoorbeeld of via tariefdifferen-tiatie het toepassen van recyclaat financieel aantrekkelijker gemaakt zoukunnen worden. Belangrijk om hierbij op te merken is dat de mate vantariefdifferentiatie altijd gekoppeld is aan de daadwerkelijke kosten vanhet afvalbeheer en de verschillen in tarieven daarmee in de praktijk vaakbeperkt zijn. Het kan een steuntje in de rug zijn voor de recyclaatmarkt,maar zal naar verwachting niet de hele marktsituatie veranderen. Na dezomer zal de Kamer worden geïnformeerd over de stand van zaken in hetdoorontwikkeltraject en de verdere planning.In de recent gepubliceerde Clean Industrial Deal is aangekondigd dat decirculaire economie een prioriteit is van de Europese Commissie. Hierbijzal de focus onder andere liggen op het verhogen van de recyclingcapa-citeit en het stimuleren van gebruik van recyclaat in materialen opTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3553 EU-niveau. Het kabinet heeft de Kamer via het gebruikelijke BNC-fichenader geïnformeerd over de Clean Industrial Deal op 4 april jongstleden.4Rapportage Monitoring Chemische Recycling ProjectenTot slot is bij deze brief de Rapportage Monitoring Chemische RecyclingProjecten gevoegd. Deze rapportage is een inventarisatie gemaakt opbasis van een jaarlijkse enquête onder chemische recyclingprojecten inNederland. Belangrijkste conclusie is dat de opschaling van chemischerecycling minder snel verloopt dan gepland door de recyclingbedrijven. In2024 is er zelfs een daling van de operationele chemische recyclinginputcapaciteit van 11,7 kiloton naar 0,6 kiloton, omdat twee projectenmet operationele capaciteit (tijdelijk) zijn stopgezet. Bedrijven benoemenzeer uiteenlopende redenen voor de vertraagde opschaling, maar vooralhet regulerend kader en financiering worden gezien als belangrijksteknelpunten. Het kabinet werkt daarom aan oplossingen voor (een deelvan) deze knelpunten. Zo is recent een handreiking voor pyrolyse-oliegepubliceerd5 en zet Nederland zich in Brussel in voor eenduidigeEuropese massabalans voor chemische recycling.Ondanks het feit dat de opschaling van chemische recycling in de praktijklastig blijkt, hebben bedrijven nog steeds plannen om chemischerecycling op te schalen tot een outputcapaciteit voor plastic eindgebruikvan circa 350 kiloton in 2030.De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,C.A. JansenDe Minister van Klimaat en Groene Groei,S.T.M. Hermans4Fiche: Mededeling Clean Industrial Deal, nummer: 22112-40205https://www.afvalcirculair.nl/afvalstof-of-niet-afvalstof/handreikingen/Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3554