Versnelling implementatie herijking invorderingsstrategie Belastingdienst en Dienst Toeslagen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202431 066BelastingdienstNr. 1380 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 april 2024Op 15 februari 2024 heeft de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit enBelastingdienst toegezegd de invorderingsstrategie Belastingdienstsneller te implementeren en uw Kamer hierover te informeren. Met dezebrief doen wij die toezegging gestand en informeren wij u over de standvan zaken van de implementatie van de invorderingsstrategie zoals istoegezegd in de Kamerbrief van 9 februari 2024 (Kamerstuk 31 066,nr. 1339). Hiermee wordt ook een overzicht gegeven van waar DienstToeslagen staat met de invorderingsstrategie waarmee de toezegging vande Staatssecretaris van Toeslagen en Douane in het commissiedebat van17 april jl. gestand wordt gedaan. Ten slotte bieden wij u een beleidseva-luatie aan over het inningsproces van de Belastingdienst.Herijking invorderingsstrategieHet is belangrijk dat het invorderingsproces van de Belastingdienst enDienst Toeslagen verbetert om meer rekening te kunnen houden metburgers, in het bijzonder met mensen die langdurig te maken hebben methoge schulden en in gevallen waarin mensen wel willen maar niet kúnnenbetalen. Daarom hebben wij de invorderingsstrategieën van de Belasting-dienst en Dienst Toeslagen herijkt.In onze brief van 23 december 20221 hebben we de volgende uitgangs-punten voor de invorderingsstrategie gemarkeerd:•een persoonsgerichte benadering,•stimuleren dat burgers uit zichzelf betalen,•voorkomen van probleemschulden,•waarborgen van het bestaansminimum, en•dwanginvorderingsmaatregelen als uiterst middel.1Kamerstukken II 2022/23, 31 066, nr. 1161, p. 2. kst-31066-1380ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 13801 Versnelling implementatie invorderingsstrategieënDe afgelopen weken is onderzocht welke verbeteringen we op kortetermijn kunnen doen, met de bovenstaande uitgangspunten als richt-snoer. Er zijn vijf maatregelen die op korte termijn kansrijk zijn, naastenkele maatregelen die al werk in uitvoering zijn.Werk in uitvoering zijn de maatregelen:•versterking van het Stella-team zodat het burgers met urgente encomplexe problematiek van zowel Belastingdienst als Dienst Toeslagensneller kan helpen,•inzicht in de schuldenpositie via een online portaal («Overzicht Betalenen Ontvangen») waartoe burgers met hun DigiD toegang hebben. Nugeldt dit al voor de inkomstenbelasting en zorgverzekeringswet en optermijn gaat dit ook voor de omzetbelasting, houderschapsbelasting(motorrijtuigenbelasting) en schenkbelasting gelden. De toeslagen-schulden zijn sinds april 2023 in het overzicht opgenomen,•de pilot Vroegsignalering met als doel vroegtijdig kunnen onderkennenvan (financiële) problemen bij natuurlijke personen en hen dehelpende hand bieden. De Belastingdienst richt zicht met deze pilot opkleine ondernemers en particulieren. De pilot heeft geen betrekking opDienst Toeslagen, en•samenwerking op een aantal verschillende trajecten, zoals NSR/Geldfit,schuldenknooppunt. Hieraan neemt ook Dienst Toeslagen deel.De ambitie is dat de volgende vijf maatregelen uiterlijk op 1 januari 2025geïmplementeerd zijn. Het betreft:1. Uitbreiden van de kosteloze betalingsherinnering (Belastingdienst)Op dit moment verstuurt de Belastingdienst geen betalingsherinnering alser voor een andere openstaande vordering al een aanmaning is verstuurd.Dienst Toeslagen stuurt deze betalingsherinnering wel. De Belastingdienstwil dit ook gaan doen. Als de Belastingdienst een betalingsherinneringstuurt, wordt voortaan niet eerst gekeken of er eerder aanmaningen aande schuldenaar zijn verzonden, maar wordt de betalingsherinnering directen in alle gevallen gestuurd. Als mensen per vordering een betalings-herinnering krijgen, zullen zij waarschijnlijk eerder contact opnemen metde Belastingdienst om bijvoorbeeld uitstel van betaling te vragen.Hierdoor kunnen wij ze beter helpen om bijvoorbeeld oplopende schuldente voorkomen.2. Aanpassen van de betalingsherinnering en de aanmaningsbrief(Belastingdienst en Dienst Toeslagen)Als een belastingaanslag of terugvordering niet (tijdig) wordt betaald,volgt eerst een kosteloze betalingsherinnering, vervolgens een aanmaningen uiteindelijk een dwangbevel. Een aanmaning en een dwangbevelbrengen extra kosten met zich mee voor de schuldenaren. Door henvooraf in de betalingsherinnering en de aanmaning te informeren over deaanmaning- of dwangbevelkosten, zullen burgers die deze kosten willenvermijden worden aangezet om (tijdig) te betalen waarmee deze extrakosten worden voorkomen. Daarom gaan de Belastingdienst en DienstToeslagen de schuldenaren hierop wijzen in de betalingsherinnering en deaanmaningsbrief. Ook vertellen we wat ze kunnen doen om de extrakosten te voorkomen.3. Kwijtschelding verlenen voor MRB (Belastingdienst)Het is nu nog niet mogelijk om kwijtschelding te krijgen voor de motorrij-tuigenbelasting (MRB). Sinds 2021 bestaat er al wel een betalingsregelingTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 13802 voor de MRB. We gaan nu een stap verder door met ingang van 1 januari2025 ook kwijtschelding voor de MRB mogelijk te maken. Voor sommigemensen is dit belangrijk, omdat zij hiermee eerder schuldenvrij worden.Door specifieke voorwaarden te verbinden aan kwijtschelding van de MRBvoorkomen we dat burgers en bedrijven die opzettelijk de schuld hebbenlaten ontstaan of ernstig nalatig zijn geweest kwijtschelding kunnenkrijgen. We hebben deze maatregel eind 2023 bekend gemaakt.24. Vrijstelling voor particulieren van het niet-bovenmatige deel van eenpensioenvoorziening (Belastingdienst)Voor particulieren wordt, naar aanleiding van een vraag van deOPNL-fractie in de Eerste Kamer3, een vermogensvrijstelling geïntrodu-ceerd voor het niet-bovenmatige deel van de waarde van een oudedags-voorziening in de vorm van een levens- of spaarverzekering of lijfrente.Voor ondernemers geldt al een vermogensvrijstelling voor dergelijkeniet-bovenmatige oudedagsvoorzieningen. Welk deel van de oudedags-voorziening bovenmatig is, is afhankelijk van de omstandigheden. Weregelen dit door de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 per 1 juli2024 te wijzigen.5. Aanvullende betalingsregeling bij (overwaarde) illiquide vermogen(Belastingdienst en Dienst Toeslagen)De Belastingdienst en Dienst Toeslagen gaan ook meer maatwerk leverenals mensen met schulden zaken moeten verkopen om deze te kunnenafbetalen. Als iemand vastzittend vermogen, zoals een huis, moetverkopen om zijn schulden te kunnen betalen, kan dat onevenredigeimpact op zijn leven hebben.4 Voor deze situaties introduceren we eenaanvullende betalingsregeling onder voorwaarden. Hierdoor kan deschuld worden betaald zonder dat de schuldenaar zijn vastzittendevermogen (direct) te gelde hoeft te maken. Hij mag de waarde ervangespreid, op basis van zijn betalingscapaciteit afdragen. De regeling biedtde mogelijkheid om vijf jaar extra gespreid te betalen bovenop denormale looptijd van een betalingsregeling.5 Hiermee wordt eenonevenredige impact op het leven van mensen voorkomen.Om deze aanvullende betalingsregeling ook voor toeslagenschuldenmogelijk te maken is een wijziging van de Uitvoeringsregeling Algemenewet inkomensafhankelijke regelingen nodig. We spannen ons in om dit opkorte termijn te regelen.Om de bovengenoemde maatregelen op korte termijn te kunnenimplementeren wordt een beroep gedaan op schaarse IV-capaciteit. Voor,met name maatregel 2, geldt dat implementatie niet mag leiden totvertraging bij de implementatie van andere prioriteiten. Ook hier spannenwe ons in om dit op korte termijn te regelen.Status implementatie overige maatregelen invorderingsstrategieBelastingdienstEerder hebben wij uw Kamer geïnformeerd over ons voornemen omverbetermaatregelen te treffen. Wij hebben toen meer acties genoemd.2Besluit van Staatssecretaris van Financiën van 15 december 2023 (Stcrt. 2023, nr. 34571).3Kamerstuk 36 410, A, vraag 714Particulieren en ex-ondernemers komen in beginsel pas in aanmerking voor kwijtschelding vanbelasting of geen verdere invorderingsmaatregelen bij toeslagvorderingen nadat zijn hunvermogen te gelde hebben gemaakt.5Om redenen van uitvoerbaarheid wordt deze maatregel gemaximeerd tot vijf jaar.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 13803 We hebben ervoor gekozen om de vijf bovenstaande maatregelenvoorrang te geven, omdat deze kansrijk zijn op korte termijn en burgershier al zo snel mogelijk profijt van hebben. De implementatie van deoverige maatregelen, die in het kader van de invorderingsstrategieworden uitgewerkt, wordt voorzien na 1 januari 2025.Status van implementatie overige maatregelen invorderingsstra-tegie Dienst ToeslagenDienst Toeslagen zal meegaan in de versnelling van de Belastingdienstwaar deze Dienst Toeslagen raakt. Dit betekent dat ook voor DienstToeslagen zal worden gecommuniceerd over de aanmaning- en dwangbe-velkosten bij de herinnering en aanmaning. Daarnaast wordt in samen-werking met de Belastingdienst gewerkt aan een aanvullende betalingsre-geling bij (overwaarde) illiquide vermogen.Uit de invorderingsstrategie Toeslagen is de maatregel «Verrekenenzonder kosten» reeds geïmplementeerd zodat een terugvorderingautomatisch in 24 gelijke maandtermijnen wordt verrekend met hetlopende toeslagvoorschot. Omdat er sprake is van «dwangverrekening»kan hierbij de beslagvrije voet worden toegepast. Hierdoor wordt eenmaandtermijn alleen verrekend als de beslagvrije voet niet wordtoverschreden, zodat het bestaansminimum is gewaarborgd. Ondanks de«dwangverrekening» worden er aan de burger geen kosten in rekeninggebracht. Hierover is uw Kamer op 6 juli geïnformeerd.6Dienst Toeslagen werkt gefaseerd (fase A, B en C) door aan verbetermaat-regelen die een positieve werking hebben voor burgers op het gebied vancommunicatie, dienstverlening en maatwerk binnen de dwanginvor-dering. Naast genoemde belangen voor burgers is hierbij geprioriteerd opverbetermaatregelen die naar verwachting snel te implementeren zijn,burgers stimuleren om hun terugvordering vrijwillig terug te betalen endie de Dienst Toeslagen beter in staat stellen om efficiënter in te vorderenen meer te werken in de actualiteit. Bij zes verbetermaatregelen uit fase Awordt de implementatie van de uitgewerkte beleidsrichting georgani-seerd, waarbij onder andere de uitvoeringstechnische randvoorwaardenin kaart worden gebracht (zoals capaciteit, prioritering op het IV-portfolioen financiële impact), een plan van aanpak voor de implementatie wordtgemaakt en wijzigingen in regelgeving en de Leidraad invordering wordenopgesteld. Het betreft de verbetermaatregelen:•één betalingsregeling voor alle terugvorderingen,•Signaleren maatwerksituaties,•eenvoudige betaalmogelijkheden (naast de gerealiseerde mogelijkheidvoor burgers om de volledige terugvordering te betalen met iDeal),•betere informatie over invorderingsrente,•verbeteren algemene en individuele informatie (waarbij er al meerderetrajecten voor het verbeteren van brieven lopen en veel brievenherschreven zijn), en•niet meer automatisch de verjaring stuiten.Momenteel worden de volgende verbetermaatregelen beleidsmatig naderuitgewerkt, waarna ook bij deze maatregelen de vereiste aanpassingenvan regelgeving en de uitvoeringstechnische randvoorwaarden (zoalsvrijmaken capaciteit, prioritering op het IV-portfolio en financiële dekking)kunnen worden georganiseerd:•de betaalpauze (in gezamenlijkheid met de Belastingdienst),•bij dwanginvordering alsnog de mogelijkheid van een betalingsrege-ling aanbieden,6Kamerstukken II 2022/23, 31 066, nr. 1270.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 13804 •alleen dwanginvordering toepassen wanneer de vordering materieeldefinitief verschuldigd is,•proportionele kosten rekenen in de dwanginvorderingsfase,•geen recht op een standaard betalingsregeling in geval van fraude,maar zo snel mogelijk betalen op basis van de betalingscapaciteit, en•geen recht op buiten invordering laten in geval van fraude.Ook werkt Dienst Toeslagen in het kader van Clustering Rijksincasso (CRI)aan de verbetermaatregel over het toepassen van de beslagvrije voet;onder het programma CRI wordt onderzocht wat wenselijk en haalbaar ismet betrekking tot een eenduidige norm voor het vaststellen van hetbestaansminimum CRI valt onder de aanpak Geldzorgen, Armoede enSchulden van de Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensi-oenen. Met CRI werken de grootste schuldeisers van het Rijk7 samen omeen bijdrage te leveren aan het oplossen en voorkomen van betalingspro-blemen. De Belastingdienst en Dienst Toeslagen onderzoeken hoe zij inhet kader van CRI kunnen participeren in de Betalingsregeling Rijk en hetVorderingenoverzicht Rijk.Evaluatie inningsproces BelastingdienstTussen mei 2022 en november 2023 hebben Andersson Elffers Felix (AEF)en Stichting Economisch Onderzoek (SEO) onderzocht in hoeverre hetinningsproces doeltreffend, doelmatig en passend is. De evaluatie betrefthet inningsproces voor belastingen en toeslagen; invorderingstaken vanhet DG Toeslagen worden door de Belastingdienst uitgevoerd doormandaatverlening. Ongeveer 98% van de totale belastingschuld wordt optijd betaald. Daaruit maken de onderzoekers op dat het massale innings-proces als geheel doeltreffend is.De onderzoekers hebben geen beeld kunnen vormen van de doelma-tigheid van het inningsproces op basis van de beschikbare databronnen.Het beeld dat uit de interviews naar voren komt, is dat doelmatigheidsver-beteringen vooral gezocht moeten worden in het stadium van hetinningsproces voor de dwanginvordering (effectieve herinneringen enaanmaningen, toegankelijke manieren van aanvragen van uitstel ofkwijtschelding, adequate communicatie en contactmogelijkheden), terwijlin het stadium van dwanginvordering zicht op de algehele schuldenpositieen afstemming met andere schuldeisers belangrijk is.De onderzoekers hebben op basis van de beschikbare databronnen geenbeeld kunnen vormen van de passendheid. Intern is veel aandacht voorpassendheid en er zijn diverse beleidsinitiatieven op dat terrein gericht opbijvoorbeeld maatwerk en menselijke maat, maar een heldere definitievan het begrip passendheid ontbreekt evenals data waaruit depassendheid blijkt. De onderzoekers hebben een aanzet gedaan tot eendefinitie van passendheid. Op basis van data die de Belastingdienst alverzamelt zijn indicatoren benoemd die in de toekomst inzicht kunnengaan geven in de prestaties op het gebied van passendheid.Vanaf het begin van het onderzoek is Prof. dr. Jungmann, bijzonderhoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en lector Schuld enIncasso aan de Hogeschool Utrecht betrokken als onafhankelijk en externadviseur. Zij heeft haar oordeel over het evaluatieonderzoek en suggestiesvoor verbetering van het inningsproces en de wijze van evalueren ervanop schrift gesteld. Omdat het inningsproces veelvormig en complex is,7De Belastingdienst, Dienst Toeslagen, het CAK, het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), deDienst Uitvoering Onderwijs (DUO), Rijksdienst voor Ondernemende Nederland (RVO), deSociale Verzekeringsbank (SVB) en het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV).Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 13805 vindt zij de ambitie om in die context toch ook passendheid als derdecriterium te onderzoeken een compliment verdienen. Wij sturen ditverslag samen met het eindrapport naar uw Kamer.Naar aanleiding van de aanbevelingen uit het rapport en de aanbeve-lingen van de externe onafhankelijke deskundige zal in het inningsprocesverder invulling worden gegeven aan de passendheid en de wijze waaropdat aan de hand van (beschikbare) data gemonitord kan worden. Hetstreven naar een totaalbeeld van de schulden die een belastingschuldigeheeft, ook bij (private) derde partijen, heeft aandacht en wordt samen metde partijen die betrokken zijn bij de Clustering Rijksincasso (CRI) verderopgepakt. Om tot een beter beeld van de doeltreffendheid en doelma-tigheid te komen, zal in de opzet van toekomstige evaluaties van hetinningsproces ruimte gecreëerd worden voor diepgaande en gedetail-leerde analyses die meer gestoeld worden op interviews met betrokkenenvan binnen en buiten de Belastingdienst.Wij informeren u in oktober weer over de stand van zaken van deinvorderingsstrategieën van de Belastingdienst en Dienst Toeslagen.De Staatssecretaris van Financiën,M.L.A. van RijDe Staatssecretaris van Financiën,A. de VriesTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 13806