Tussentijds verslag van de rapporteurs over de evaluatie en mogelijke herziening van de Nitraatrichtlijn

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202533 037MestbeleidNr. 599 VERSLAG VAN DE RAPPORTEURSVastgesteld 23 april 2025 IntroductieDe vaste commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur(LVVN) heeft ons aangesteld als rapporteurs voor de evaluatie enmogelijke herziening van de Nitraatrichtlijn1.In het werkprogramma voor het jaar 2024 kondigde de EuropeseCommissie reeds een evaluatie aan van de Nitraatrichtlijn.2 In de visievoor landbouw en voedsel van 19 februari 2025 werd duidelijk dat deevaluatie tegen het einde van 2025 wordt verwacht.3 De evaluatie zoumogelijk kunnen leiden tot een herziening van de Nitraatrichtlijn.Daarnaast lopen op dit moment de onderhandelingen over het RENUREvoorstel4 in het Nitraatcomité. Gelet op de nauwe samenhang van ditvoorstel met de evaluatie en mogelijk herziening van de Nitraatrichtlijnhebben wij dit onderwerp ook aan de orde gesteld bij de gevoerdegesprekken.In dit tussentijdse verslag zullen wij rapporteren over gesprekken die wijmet de Europese Commissie hebben gevoerd op twee niveaus; op hetpolitieke niveau met Eurocommissaris Roswall, verantwoordelijk voormilieu, waterweerbaarheid en concurrerende circulaire economie, en ophoog ambtelijk niveau met vertegenwoordigers van DG Environment.Daarbij zullen wij onze bevindingen delen en een voorstel doen voor hetvervolg van het rapporteurschap.1Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van watertegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen.2COM(2023)638 Mededeling van de Commissie aan het Europees parlement, de Raad, hetEuropees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s – Werkprogramma vande Commissie 2024 – Vandaag resultaten boeken om klaar te zijn voor morgen.3COM(2025)75 MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DERAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO’SEen visie voor landbouw en voedsel Samen de landbouw- en voedselsector van de EUaantrekkelijk maken voor de toekomstige generaties.4Draft Commission Directive amending Council Directive 91/676/EEC as regards the use ofcertain fertilising materials from livestock manure. kst-33037-599ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 037, nr. 5991 Aanbevelingen van de rapporteursDit tussentijds verslag kan door de commissie LVVN worden betrokken bijde toekomstige commissiedebatten over de Landbouw- en Visserijraad enbij het commissiedebat Mestbeleid op 19 juni 2025.De commissie LVVN kan een reactie van de Minister vragen op debevindingen in het tussentijdse verslag, zodat deze informatie kan wordenbetrokken bij toekomstige commissiedebatten over de Landbouw- enVisserijraad en bij het commissiedebat Mestbeleid op 19 juni 2025.De commissie LVVN kan de Minister vragen om een tweemaandelijksebrief met een update over de stand van zaken voor de ontwikkeling vanhet 8e actieprogramma Nitraatrichtlijn. Daarbij kan de Minister wordengevraagd aan te geven welke stappen er zijn gezet, wat de volgendestappen in het proces zijn en welke maatregelen worden overwogen.Daarbij kan de Minister tevens worden gevraagd aan te geven hoe dit zichverhoudt tot een eventuele nieuwe aanvraag voor derogatie.Doel van het EU-rapporteurschapHet rapporteurschap richt zich op de evaluatie van de Nitraatrichtlijn en dedaaropvolgende mogelijke herziening van de Nitraatrichtlijn. Hetrapporteurschap heeft enerzijds als doel om de informatiepositie van deKamer te versterken en anderzijds om te zorgen voor aandacht en tijdigebehandeling zodat het dossier zo optimaal mogelijk kan wordenbehandeld in de Kamer.Bevindingen van de rapporteursEvaluatie NitraatrichtlijnDe Europese Commissie geeft aan dat dit sinds de start van de Nitraat-richtlijn de eerste integrale evaluatie is van de richtlijn. Bij de evaluatie zalde Europese Commissie onder andere kijken naar de samenhang tussende Nitraatrichtlijn en andere Europese wetgeving zoals de KaderrichtlijnWater (KRW) en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Verder zalde Europese Commissie kijken naar de kosten van implementatie van derichtlijn, directe voordelen van de richtlijn, mogelijkheden voor vereen-voudiging en mogelijkheden voor vermindering van administratievelasten. Centraal staat uiteindelijk de vraag in welke mate de richtlijngeschikt is om de gestelde doelstelling te behalen, namelijk om waterver-ontreiniging die wordt veroorzaakt of teweeggebracht door nitraten uitagrarische bronnen te verminderen en verdere verontreiniging van dienaard te voorkomen.Evaluatie Nitraatrichtlijn: krachtenveldUit de gesprekken met de Europese Commissie komt naar voren datNederland in een unieke situatie zit wanneer het gaat om de problemenrondom mest- en stikstofbeleid. Het lijkt er tot op heden dan ook op datNederland één van de weinige landen is die grote problemen ervaart metde implementatie van de Nitraatrichtlijn. Dit is ook terug te zien in het zeergeringe aantal lidstaten met een derogatie. Dit speelt eigenlijk alleen nogmaar in Nederland en Ierland. Denemarken heeft lange tijd ook gebruikgemaakt van de derogatiemogelijkheid, maar heeft inmiddels eenalternatieve aanpak gevonden om aan de normen uit de richtlijn tevoldoen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 037, nr. 5992 Om het krachtenveld beter in kaart te kunnen brengen zullen wij decommissie LVVN voorstellen om een ECPRD5 vraag uit te zetten onderlidstaatparlementen.Evaluatie Nitraatrichtlijn: aanpassing 170 kg / ha norm lijkt onwaar-schijnlijkAlhoewel de Europese Commissie nog niet vooruit wil lopen op deuitkomsten van de evaluatie van de Nitraatrichtlijn, lijken de signalen overde toekomst van de 170 kilogram per hectare (kg/ha) norm in de Nitraat-richtlijn helder. Het lijkt zeer onwaarschijnlijk dat de 170 kg/ha norm zalworden verlaagd. Dit komt ook omdat Nederland redelijk alleen lijkt testaan in de problematiek omtrent deze norm. De Eurocommissaris gaf ookaan dat de insteek van de evaluatie niet is om milieustandaarden teverlagen, maar dat de focus met name komt te liggen op vereenvoudigingen ondersteuning bij implementatie.DerogatieDe Europese Commissie benadrukt dat zij lange tijd flexibel is geweestvoor Nederland met het verstrekken van een derogatie. Echter heeft ditvolgens de Europese Commissie tot onvoldoende resultaten geleid als hetgaat om de verbetering van waterkwaliteit en het voldoen aan milieu-normen. De Europese Commissie lijkt de bal nu dan ook bij Nederland teleggen om met maatregelen te komen zodat hierin (voor wat betreft deverbetering van de waterkwaliteit) stappen worden gezet. De EuropeseCommissie benadrukt daarbij dat de Nitraatrichtlijn zo is opgezet datlidstaten veel vrijheid hebben bij het kiezen van de maatregelen diepassen bij de lidstaat om de doelstellingen uit de richtlijn te behalen.Daarbinnen geeft de Europese Commissie aan graag met Nederland meete denken. De Europese Commissie benadrukt in deze context ook dat hethaar rol is om het gelijk speelveld in Europa te bewaken. Het feit datandere lidstaten wel een manier hebben gevonden om aan de Nitraat-richtlijn te voldoen, inclusief Denemarken die tot voor kort ook gebruikmaakte van een derogatie, maakt ook dat de Europese Commissie zichterughoudend opstelt ten aanzien van een eventuele nieuwe derogatie.Totdat er een stevig pakket op tafel ligt ten aanzien van het mestbeleid lijkthet dan ook zeer onwaarschijnlijk dat een derogatie aan Nederlandopnieuw verleend zal worden.RENURETijdens het Nitraatcomité van 31 mei 2024 heeft de Europese Commissiehet RENURE voorstel gepresenteerd. Tot op heden heeft er nog geenbesluitvorming plaatsgevonden over dit voorstel (de laatste vergaderingvond plaats op 20 maart 2025). Volgens de Europese Commissie hebbenenkele lidstaten zorgen geuit over de gevolgen van het voorstel voor hetal dan niet blijven bestaan van een gelijk speelveld.Terugkoppeling over de ondernomen activiteitenGesprek met DG Environment van de Europese CommissieOp donderdag 10 april 2025 hebben wij een gesprek gevoerd met eendelegatie van DG Environment die verantwoordelijk is voor de evaluatieen implementatie van de Nitraatrichtlijn. De Europese Commissie heefteen toelichting gegeven op de opzet en het doel van de evaluatie.5ECPRD staat voor European Centre for Parliamentary Research and Documentation, eeninterparlementair network.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 037, nr. 5993 Vervolgens hebben wij naar een aantal specifieke aspecten gevraagd,namelijk het krachtenveld ten aanzien van de evaluatie en implementatievan de richtlijn, de waarschijnlijkheid van een eventuele aanpassing vande 170 kg/ha norm, de mogelijkheden voor een derogatie voor Nederlanden de stand van zaken ten aanzien van het RENURE voorstel.Gesprek met Eurocommissaris RoswallOp donderdag 10 april 2025 hebben wij als rapporteurs deelgenomen aanhet gesprek tussen Eurocommissaris Roswall en de vaste commissieInfrastructuur en Waterstaat en Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid enNatuur. Tijdens het gesprek is het onderwerp van de Nitraatrichtlijn doorons als rapporteurs en door verschillende andere leden van de commissieLVVN aan de orde gesteld.Vervolg van het EU-rapporteurschapGelet op de interessante uitkomsten van het gesprek met DG Environmentvan de Europese Commissie zijn wij voornemens om nog voor hetaankomende commissiedebat mestbeleid in juni een gesprek te organi-seren voor de commissie LVVN met vertegenwoordigers van DGEnvironment van de Europese Commissie. Daarnaast zullen wij decommissie LVVN voorstellen om een ECPRD vraag uit te zetten onderandere lidstaatparlementen. Dit om in kaart te brengen hoe het krach-tenveld eruit ziet ten aanzien van de evaluatie en mogelijke herziening vande Nitraatrichtlijn en het RENURE voorstel. Ook zullen wij de commissieLVVN voorstellen om via parlement & wetenschap enkele wetenschappe-lijke factsheets of position papers op te vragen over de wetenschappelijkeonderbouwing van de 170kg / ha norm in de Nitraatrichtlijn.Van CampenHolmanVedderTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 037, nr. 5994